جنگ بعدی چگونه شروع میشود؟ هشدار تازه تهران به آمریکا در میانه بنبست مذاکرات
سخنگوی ارتش گفت «اگر به این نتیجه برسیم که دشمن حمله قریبالوقوعی خواهد داشت، ما حتما جنگ پیشدستانه یا عملیات پیشدستانه انجام خواهیم داد.»
همزمان با ادامه رایزنیهای قطر برای نزدیک کردن مواضع تهران و واشنگتن، گزارش تازه آکسیوس از بنبست در مذاکرات ایران و آمریکا و احتمال افزایش خطر درگیری نظامی خبر میدهد؛ در همین شرایط محمد اکرمینیا، سخنگوی ارتش جمهوری اسلامی، از تغییر رویکرد نظامی ایران از «پدافند به آفند» و آمادگی برای عملیات پیشدستانه در صورت تشخیص حمله قریبالوقوع خبر داده است. با این حال، تحولات امروز نشان میدهد کانال دیپلماتیک هنوز بسته نشده و ایران از دریافت پاسخ رسمی آمریکا از طریق میانجیهای قطری خبر داده است.
مذاکرات ایران و آمریکا؛ چرا دوباره صحبت از حمله مجدد آمریکا به ایران مطرح شده است؟
مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا در روزهای اخیر وارد مرحلهای پیچیده شده است. آکسیوس به نقل از سه منبع آگاه گزارش داده که تلاش میانجیگران قطری برای ایجاد گشایش میان تهران و واشنگتن پیشرفت قابل توجهی نداشته و دو طرف همچنان بر مواضع اصلی خود اصرار دارند.
محور اصلی اختلاف، چگونگی بازگشایی تنگه هرمز، رفع یا کاهش محاصره دریایی و تحریمهای نفتی از یک سو و درخواست آمریکا برای دریافت امتیازهای مشخص در پرونده هستهای ایران از سوی دیگر است.
طبق روایت آکسیوس، علی الثوادی، میانجی قطری، در نیویورک با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، گفتوگو کرده و سپس در واشنگتن با جرد کوشنر، نماینده دونالد ترامپ و دیگر مقامهای آمریکایی دیدار داشته است. هدف این رایزنیها بررسی یک طرح مصالحه برای نزدیک کردن مواضع دو طرف بوده است.
این در حالی است که گزارشهای دیگر نشان میدهند اصل مسیر میانجیگری همچنان فعال است. رویترز امروز گزارش داد ایران پاسخ آمریکا به طرح هفت روزه خود را از طریق میانجیهای قطری دریافت کرده و رایزنیها بر سر چگونگی اجرای گامهای پیشنهادی ادامه دارد.
بنابراین، وضعیت فعلی را نمیتوان پایان مذاکرات دانست؛ اما اختلاف بر سر ترتیب اجرای تعهدات و دامنه امتیازهای هستهای و اقتصادی همچنان جدی است.
ترامپ درباره ایران چه میگوید؟
دونالد ترامپ در روزهای اخیر موضع سختی در قبال پیشنهاد ایران اتخاذ کرده است. او پیشتر اعلام کرده بود پیشنهاد تهران را رد کرده و گفته بود ایران در وضعیت بسیار دشواری قرار دارد و آمریکا اجازه نخواهد داد تهران به سلاح هستهای دست پیدا کند.
با این حال، رد یک پیشنهاد به معنای پایان کامل تماسها نیست. آکسیوس یک روز پس از اعلام رد پیشنهاد ایران گزارش داد که ترامپ همچنان انتظار دارد گفتوگوهای بیشتری با تهران انجام شود و میانجیهای قطری نیز به رفتوبرگشت پیامها ادامه دادهاند.
رویترز نیز امروز گزارش داد که مذاکرات بهرغم اختلافات ادامه دارد و اختلاف اصلی بر سر ترتیب اقدامات دو طرف است؛ ایران خواهان اجرای برخی اقدامات آمریکا پیش از بازگشایی تنگه هرمز است، در حالی که واشنگتن بر دریافت امتیازهای هستهای تأکید دارد.
حمله مجدد آمریکا به ایران؛ چرا نام انتخابات میاندورهای آمریکا مطرح شده است؟
یکی از حساسترین بخشهای گزارش آکسیوس، ارتباط دادن بنبست دیپلماتیک با احتمال ازسرگیری عملیات نظامی پس از انتخابات میاندورهای آمریکا است. آکسیوس به نقل از منابع خود نوشته است که برخی مقامهای آمریکایی احتمال میدهند دونالد ترامپ پس از انتخابات میاندورهای، در صورت ادامه بنبست، گزینه ازسرگیری عملیات نظامی گسترده را بررسی کند.
با این حال، این موضوع یک ارزیابی منسوب به منابع آگاه است و به معنای اعلام تصمیم قطعی کاخ سفید برای حمله مجدد آمریکا به ایران نیست.
اهمیت انتخابات میاندورهای از آن جهت بیشتر شده که انتخابات کنگره آمریکا در سوم نوامبر برگزار میشود و مسائل اقتصادی، از جمله قیمت سوخت، همزمان با جنگ و بحران تنگه هرمز به موضوعی سیاسی در داخل آمریکا تبدیل شده است. رویترز گزارش داده دولت ترامپ در آستانه انتخابات با فشار ناشی از قیمت انرژی و سوخت مواجه است.
از همین رو، ارتباط میان جنگ، قیمت انرژی و سیاست داخلی آمریکا یکی از عوامل مؤثر بر محاسبات واشنگتن محسوب میشود؛ هرچند نمیتوان از آن نتیجه گرفت که حمله مجدد آمریکا به ایران حتماً پس از انتخابات رخ خواهد داد.
هشدار جدید ارتش ایران؛ دکترین نظامی از پدافند به آفند تغییر کرده است
در طرف مقابل، سخنان محمد اکرمینیا، سخنگوی ارتش جمهوری اسلامی، به یکی از مهمترین نشانههای افزایش سطح هشدار نظامی تبدیل شده است.
اکرمینیا گفته است که در جریان جنگ، راهبرد نظامی ایران از «پدافند به آفند» عملیاتی شده و این رویکرد را نوعی جنگ پیشدستانه توصیف کرده است. او تصریح کرده است: «قبل از اینکه دشمن دست به تعرضی بزند مورد هدف قرار گرفته و در آینده نیز به همین شکل خواهد بود.»
سخنگوی ارتش همچنین گفته است: «اگر به این نتیجه برسیم که دشمن حمله قریبالوقوعی خواهد داشت، ما حتما جنگ پیشدستانه یا عملیات پیشدستانه انجام خواهیم داد.»
این اظهارات پیشتر نیز در قالب تغییر دکترین نظامی ایران مطرح شده بود و اکرمینیا در شهریورماه گفته بود دکترین تهران به سمت «عملیات پیشدستانه» حرکت کرده است.
بنابراین، صحبتهای تازه او صرفاً یک هشدار سیاسی نیست؛ بلکه بازتاب موضعی است که مقامهای نظامی ایران طی هفتههای اخیر درباره امکان اقدام پیشدستانه مطرح کردهاند.
تنگه هرمز؛ گره اصلی مذاکرات ایران و آمریکا
تنگه هرمز اکنون به یکی از مهمترین محورهای اختلاف تهران و واشنگتن تبدیل شده است.
ایران در طرح هفت روزه خود پیشنهاد کرده بود در صورت انجام مجموعهای از اقدامات از سوی آمریکا، از جمله رفع محاصره دریایی و برخی محدودیتهای نفتی، روند بازگشایی تنگه هرمز و آغاز مذاکرات درباره توافق نهایی دنبال شود. آسوشیتدپرس و رویترز گزارش دادهاند که این پیشنهاد از سوی تهران از مسیر میانجیهای منطقهای به واشنگتن منتقل شده است.
اما اختلاف فقط بر سر اصل بازگشایی تنگه نیست؛ مسئله مهمتر، ترتیب انجام اقدامات است.
تهران میخواهد ابتدا بخشی از فشارهای اقتصادی و دریایی آمریکا کاهش پیدا کند و سپس گامهای بعدی برداشته شود، در حالی که واشنگتن خواهان دریافت تضمینها و امتیازهای مشخص، بهخصوص درباره برنامه هستهای ایران، پیش از ارائه برخی امتیازات است.
همین اختلاف باعث شده مذاکرات ایران و آمریکا با وجود ادامه پیامرسانیها، همچنان شکننده باقی بماند.
چرا احتمال جنگ مجدد ایران و آمریکا هنوز مطرح است؟
سه عامل در شرایط فعلی اهمیت ویژهای دارند:
اول؛ اختلاف بر سر برنامه هستهای.
آمریکا تأکید دارد هر توافقی باید محدودیتهای مشخصی بر برنامه هستهای ایران ایجاد کند، در حالی که تهران بر شروط خود برای پایان فشارهای اقتصادی و دریایی اصرار دارد.
دوم؛ تنگه هرمز و فشار اقتصادی.
تنگه هرمز فقط یک موضوع امنیتی نیست؛ هرگونه اختلال جدی در عبور نفتکشها مستقیماً بازار انرژی جهان را تحت تأثیر قرار میدهد. رویترز امروز گزارش داد قیمت نفت در واکنش به بنبست مذاکرات و نگرانیهای مربوط به عرضه افزایش یافته و نفت برنت برای معاملات نوامبر به حدود ۱۰۳.۷۱ دلار رسیده است.
سوم؛ تغییر پیامهای نظامی.
در ایران، سخنان مقامهای نظامی درباره عملیات پیشدستانه نشان میدهد محاسبات دفاعی تهران صرفاً بر واکنش به حمله متمرکز نیست و احتمال اقدام پیش از حملهای که «قریبالوقوع» تشخیص داده شود نیز مطرح شده است.
مجموع این عوامل باعث شده احتمال جنگ مجدد ایران و آمریکا همچنان یکی از سناریوهای مورد توجه باشد؛ اما همزمان ادامه میانجیگری قطر و انتقال پاسخ رسمی آمریکا نشان میدهد مسیر دیپلماتیک هنوز فعال است.
اظهارات متفاوت در تهران؛ از تردید درباره مذاکره تا ادامه مسیر دیپلماتیک
در داخل ایران نیز درباره مسیر پیش رو مواضع یکسانی وجود ندارد.
وحید احمدی، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس، در اظهاراتی با اشاره به تجربه مذاکرات گذشته گفته است که نباید انتظار زیادی از مذاکره داشت و در صورت ادامه روند فعلی، احتمال تداوم فشار و جنگ علیه ایران وجود دارد. او همچنین وضعیت تحریمها و محدودیتهای اقتصادی و دریایی را بخشی از فشار گستردهتر علیه ایران توصیف کرده است.
در مقابل، ادامه تلاشهای وزارت خارجه ایران برای دریافت پاسخ آمریکا از طریق قطر نشان میدهد کانال دیپلماتیک همچنان مورد استفاده قرار دارد. رویترز امروز گزارش داد عباس عراقچی پاسخ رسمی آمریکا را دریافت کرده و آن را برای بررسی به تهران منتقل کرده است.
این دو روند در ظاهر متضاد نیستند؛ مذاکره و آمادهسازی نظامی میتوانند همزمان بخشی از محاسبات دو طرف باشند.
تحلیل و بررسی؛ نقطه حساس ماجرا کجاست؟
مهمترین تحول در شرایط فعلی این نیست که «جنگ مجدد» قطعی شده یا مذاکرات پایان یافته است؛ مسئله مهمتر، کاهش فاصله میان مسیر دیپلماتیک و مسیر نظامی است.
از یک سو، میانجیهای قطری همچنان در حال انتقال پیام میان تهران و واشنگتن هستند و امروز نیز پاسخ رسمی آمریکا به ایران منتقل شده است. از سوی دیگر، گزارش آکسیوس از عمیق بودن اختلافات حکایت دارد و مقامهای نظامی ایران نیز از امکان عملیات پیشدستانه سخن میگویند.
به همین دلیل، هر تحول در تنگه هرمز میتواند اهمیت دوگانه داشته باشد: از یک طرف بر بازار انرژی و اقتصاد جهانی اثر میگذارد و از طرف دیگر میتواند بر محاسبات امنیتی آمریکا و ایران اثر بگذارد.
افزایش قیمت نفت نیز نشان میدهد بازارها به بنبست مذاکرات حساس شدهاند. رویترز گزارش داده است که نفت برنت در معاملات روز چهارشنبه به بالای ۱۰۰ دلار رسیده و تنشهای مربوط به ایران و تنگه هرمز یکی از عوامل این وضعیت بوده است.
در چنین شرایطی، احتمال حمله مجدد آمریکا به ایران را نمیتوان بهعنوان یک تصمیم قطعی اعلام شده مطرح کرد؛ اما همزمان نمیتوان هشدارهای نظامی و گزارشهای مربوط به سناریوهای پس از انتخابات میاندورهای آمریکا را نادیده گرفت.
جمعبندی؛ مذاکرات ایران و آمریکا به کجا رسید؟ از هشدار حمله مجدد تا پاسخ رسمی واشنگتن
در حال حاضر، پرونده حمله مجدد آمریکا به ایران در نقطهای قرار دارد که دو مسیر همزمان در حال حرکت هستند: مسیر مذاکره و مسیر آمادگی نظامی.
آکسیوس از بنبست در تلاشهای قطر و افزایش نگرانی درباره احتمال ازسرگیری درگیری خبر داده است؛ در مقابل، رویترز و آسوشیتدپرس از ادامه میانجیگری و دریافت پاسخ رسمی آمریکا از سوی ایران گزارش دادهاند.
همزمان، سخنگوی ارتش ایران از آمادگی برای عملیات پیشدستانه در صورت تشخیص حمله قریبالوقوع سخن گفته است. بنابراین، در شرایط فعلی نه میتوان از پایان مذاکرات ایران و آمریکا سخن گفت و نه از قطعی شدن حمله مجدد آمریکا به ایران؛ نقطه تعیینکننده، پاسخ دو طرف به پیشنهادهای فعلی و نحوه اجرای گامهای بعدی خواهد بود.
ارسال نظر