هشدار دبیر شعام درباره شروع جنگ مجدد ایران و آمریکا؛ لیست کامل اهداف جمهوری اسلامی مشخص شد؟
ایران خود را برای سناریوی تشدید دوباره درگیری و جنگ مجدد آماده میکند.
محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، همزمان با افزایش فشارهای اقتصادی آمریکا و ادامه بنبست در پرونده تنگه هرمز، از «جنگ آینده» سخن گفت و تأکید کرد که ایران تجربه جنگ اخیر را در نبرد بعدی به کار خواهد گرفت. او همچنین هشدار داد همراهی کشورهای منطقه با فشار اقتصادی آمریکا میتواند آنها را از نگاه تهران به «دشمن» تبدیل کند؛ موضعی که بار دیگر احتمال جنگ مجدد ایران و آمریکا و گسترش دامنه تقابل به خلیج فارس را در مرکز توجه قرار داده است.
جنگ مجدد ایران و آمریکا؛ محسن رضایی از «نبرد آینده» چه گفت؟
محسن رضایی در اظهاراتی که میتواند نشانهای از تغییر محاسبات امنیتی تهران پس از جنگ اخیر باشد، گفت ایران در راهبردهای دفاعی و سیاسی خود دچار تحول شده و تجربههای یک سال گذشته را در نبرد بعدی به کار خواهد گرفت.
دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی با اشاره به مذاکرات گذشته با آمریکا گفت: «در راهبردهای دفاعی ما تکامل رخ داده و از زمان جنگ مدام در حال تکامل دفاعی-سیاسی هستیم و بعد از چندین بار مذاکره و بدعهدی آمریکا، باید در رفتار دیپلماتیک جمهوری اسلامی با دنیا اصلاحاتی انجام شود.»
او همچنین تصریح کرد: «ایران امروز، ایران قبل از جنگ نیست؛ این قضیه درباره آمریکای پرمدعا هم صدق میکند و تصویر آمریکای صلحخواه و بزککرده، در ذهن جوانان عوض شده است.»
رضایی در ادامه گفت: «هم در اداره جنگ هم در دیپلماسی و هم در مسائل سیاسی-اجتماعی تحول خواهیم داشت و توانهای جدیدی به صحنه خواهند آمد.»
اما مهمترین بخش اظهارات او به آینده درگیری مربوط بود؛ جایی که گفت: «همه تجارب یکسال گذشته را حتما در نبرد آینده به کار خواهیم گرفت و حتما جنگ آینده متفاوت از جنگ سوم خواهد شد.»
این اظهارات بهتنهایی به معنای قطعی بودن جنگ مجدد ایران و آمریکا نیست، اما نشان میدهد احتمال درگیری دوباره همچنان در محاسبات امنیتی تهران بهعنوان یک سناریوی جدی در نظر گرفته میشود.
هشدار مستقیم به کشورهای منطقه؛ پای نفت خلیج فارس وسط آمد
رضایی در بخش دیگری از سخنانش، دامنه هشدارهای تهران را از آمریکا فراتر برد و کشورهای پیرامون ایران را هدف قرار داد.
او گفت: «به همه کشورهای اطراف میگوییم در جنگ اقتصادی با آمریکا شریک نشوند، وگرنه آنها را دشمن تلقی میکنیم. ما دنبال توسعه جنگ نیستیم اما اگر کشورهای اطراف ایران در جنگ اقتصادی با آمریکاییها همراهی کنند، منافعشان را میزنیم.»
این مقام جمهوری اسلامی در ادامه هشدار داد در صورت تشدید فشارهای اقتصادی آمریکا، واکنش ایران میتواند به مسیرهای صادرات انرژی کشورهای منطقه نیز کشیده شود.
رضایی گفت: «اگر ترامپ بخواهد کارهایی بکند، زلزلهوار مقابله به مثل میکنیم.»
او سپس صریحتر از احتمال هدف قرار گرفتن مسیرهای صادرات نفت سخن گفت: «اگر کشورهای اطراف ایران در جنگ اقتصادی با آمریکاییها همراهی کنند، یک قطره نفت از خلیج فارس و تنگه هرمز بیرون نخواهد رفت و مسیرهای دیگری که نفت از خلیج فارس صادر میشود، را هم هدف قرار میگیریم.»
به این ترتیب، موضوع احتمال حمله مجدد آمریکا به ایران تنها به تقابل نظامی مستقیم محدود نمیشود و تنگه هرمز، صادرات نفت و زیرساختهای انرژی کشورهای منطقه نیز میتوانند به بخشی از محاسبات بازدارندگی تهران تبدیل شوند.
تنگه هرمز هنوز باز نشده؛ توافق ایران و عمان به معنای بازگشایی نیست
رضایی در بخش دیگری از سخنان خود تأکید کرد که تنگه هرمز همچنان بسته است و تغییر وضعیت آن به رفتار آمریکا و اجرای تعهدات این کشور وابسته خواهد بود.
او گفت: «تنگه هرمز بسته است و تا تغییر رفتار آمریکا و عمل به تعهداتش باز نخواهد شد.»
این موضع اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا همزمان مذاکراتی میان ایران و عمان درباره ایجاد مسیر کشتیرانی در تنگه هرمز دنبال شده است. رویترز پیشتر گزارش داده بود که تهران و مسقط درباره مختصات جغرافیایی یک مسیر عبور به تفاهم رسیدهاند، اما چنین تفاهمی بهخودیخود به معنای بازگشایی تنگه نیست.
در واقع، مسئله اصلی اکنون فقط تعیین مسیر عبور کشتیها نیست؛ بلکه این است که آیا ایران حاضر خواهد شد پس از دستیابی به یک سازوکار با عمان، محدودیتهای تردد در هرمز را کاهش دهد یا همچنان بازگشایی کامل را به امتیازهای آمریکا گره خواهد زد.
رویترز نیز گزارش داده است که تهران برای بازگشایی تنگه، علاوه بر ترتیبات مربوط به کشتیرانی، خواستههای دیگری از جمله پایان تحریمها و توقف تهدیدهای نظامی آمریکا را مطرح کرده است.
چرا تهدید تنگه هرمز در آستانه جنگ مجدد مهم است؟
تنگه هرمز فقط یک نقطه جغرافیایی در خلیج فارس نیست؛ این آبراه یکی از مهمترین گلوگاههای انرژی جهان است. رویترز گزارش داده است که پیش از جنگ، حدود یکپنجم نفت مورد معامله جهان از این مسیر عبور میکرد و اختلال در تردد کشتیها، بازار انرژی و هزینه حملونقل را تحت تأثیر قرار داده است.
به همین دلیل، هرگونه تشدید تنش در هرمز میتواند پیامدهایی فراتر از ایران و آمریکا داشته باشد؛ از افزایش قیمت نفت و بیمه کشتیها گرفته تا فشار بر اقتصاد کشورهای واردکننده انرژی.
گزارش رویترز در ۱۸ اوت نیز نشان میدهد بازار نفت خود را برای ادامه بحران هرمز آماده کرده است؛ در این گزارش آمده که عبور نفت از این تنگه بهشدت کاهش یافته و بازار احتمال طولانیشدن بحران را جدی گرفته است.
آمریکا فشار اقتصادی را بیشتر میکند؛ تهران از «پاسخ» میگوید
اظهارات محسن رضایی در شرایطی مطرح شده که واشینگتن در حال آمادهسازی دور تازهای از فشارهای اقتصادی علیه تهران است.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، اعلام کرده واشینگتن قصد دارد تحریمهایی را اعمال کند که آن را «سختترین تحریمهای تاریخ» توصیف کرده است. دونالد ترامپ نیز کشورهای کمککننده به اقتصاد ایران را به پیامدهای اقتصادی تهدید کرده است.
رویترز در ۲۳ اوت گزارش داد ایران تحریمهای جدید آمریکا را نشانه «استیصال» واشینگتن دانسته و تأکید کرده است که فشار اقتصادی تهران را تسلیم نخواهد کرد. همزمان، مسیر دیپلماتیک همچنان بهطور کامل از بین نرفته و تلاشهایی برای کاهش تنش ادامه دارد.
بنابراین دو مسیر همزمان در حال حرکت است: از یک طرف مذاکرات ایران و آمریکا و تلاش میانجیها برای کاهش تنش، و از طرف دیگر افزایش فشار اقتصادی و تهدیدهای متقابل.
آیا این اظهارات به معنی نزدیک بودن جنگ مجدد ایران و آمریکا است؟
پاسخ قطعی هنوز وجود ندارد. اظهارات رضایی را نمیتوان بهعنوان اعلام رسمی آغاز جنگ جدید یا تصمیم قطعی تهران برای حمله تلقی کرد.
با این حال، یک نکته در سخنان او قابل توجه است: استفاده صریح از عبارت «نبرد آینده» و تأکید بر اینکه این نبرد با جنگ قبلی متفاوت خواهد بود.
این ادبیات در کنار تهدید به بستن مسیرهای صادرات نفت، هشدار به کشورهای منطقه و تأکید بر آمادگی نیروها، نشان میدهد تهران در حال ارسال پیام بازدارندگی به چند مخاطب همزمان است؛ آمریکا، کشورهای عربی خلیج فارس و حتی بازیگرانی که میتوانند در تحریمها یا محدودیتهای اقتصادی علیه ایران همکاری کنند.
از سوی دیگر، واشینگتن نیز همزمان از افزایش فشار اقتصادی سخن میگوید و این فشار را تا حدی جایگزین عملیات نظامی گسترده معرفی کرده است. رویترز گزارش داده بود که وزیر خزانهداری آمریکا گفته تشدید فشار اقتصادی میتواند نیاز به یک عملیات نظامی بزرگ جدید را کاهش دهد.
تحلیل و بررسی؛ جنگ بعدی فقط موشکی نخواهد بود
مهمترین نکته در سخنان جدید رضایی، تغییر احتمالی تعریف «میدان نبرد» است.
اگر جنگ مجدد ایران و آمریکا رخ دهد، نشانههای موجود حاکی از آن است که تقابل احتمالی میتواند همزمان چند لایه داشته باشد: حملات نظامی، فشار اقتصادی، جنگ دریایی، محدودیت کشتیرانی، هدف قرار گرفتن زیرساختهای انرژی و فشار دیپلماتیک بر کشورهای منطقه.
تهران با گرهزدن بازگشایی تنگه هرمز به تغییر رفتار آمریکا، عملاً این آبراه را به یکی از مهمترین اهرمهای مذاکره تبدیل کرده است. در مقابل، آمریکا تلاش میکند با فشار اقتصادی و ایجاد مسیرهای جایگزین برای انتقال انرژی، اثرگذاری این اهرم را کاهش دهد.
از همین منظر، هشدار به کشورهای منطقه نیز اهمیت پیدا میکند. پیام رضایی این است که از نگاه تهران، همراهی اقتصادی با واشینگتن ممکن است بخشی از تقابل تلقی شود. اگر چنین برداشتی در سیاست عملی نیز دنبال شود، دامنه جنگ ایران و اسرائیل و تقابل ایران و آمریکا میتواند به روابط تهران با کشورهای عربی خلیج فارس نیز سرایت کند.
در عین حال، ادامه تلاشهای دیپلماتیک نشان میدهد سناریوی جنگ مجدد تنها سناریوی روی میز نیست. خبرگزاری آسوشیتدپرس گزارش داده است که مصر در تلاش برای احیای مذاکرات ایران و آمریکا است و پاکستان نیز در مسیر تلاشهای منطقهای برای کاهش تنش نقش میانجی دارد.
جمعبندی؛ فشار اقتصادی آمریکا در حال افزایش است
اظهارات محسن رضایی در شرایطی مطرح شده که فشار اقتصادی آمریکا در حال افزایش است، تنگه هرمز همچنان در وضعیت بحرانی قرار دارد و تلاشها برای احیای مذاکرات ایران و آمریکا به نتیجه نهایی نرسیده است.
از یک سو تهران از تغییر در راهبردهای دفاعی، سیاسی و دیپلماتیک خود و آمادگی برای «نبرد آینده» سخن میگوید و از سوی دیگر مسیر مذاکره همچنان کاملاً بسته نشده است.
بنابراین، فعلاً نمیتوان از قطعی بودن جنگ مجدد ایران و آمریکا سخن گفت؛ اما مجموعه پیامهای اخیر نشان میدهد تهران خود را برای سناریوی تشدید دوباره درگیری آماده نگه داشته و در صورت افزایش فشار اقتصادی، تنگه هرمز و جریان انرژی منطقه را یکی از مهمترین اهرمهای پاسخ احتمالی خود میداند.
ارسال نظر