حمله دیشب آمریکا به قشم، مقدمه بازگشت جنگ گسترده با ایران است؟
قشم به نقطه هشدار تبدیل شد؛ ترامپ چه تصمیمی برای مرحله بعد جنگ دارد؟
همزمان با شنیده شدن صدای انفجار در جزیره قشم، گزارش اصابت دو موشک و اعتراف دونالد ترامپ به انجام حملات محدود علیه اهدافی در این منطقه، آکسیوس از آماده‌سازی ارتش آمریکا برای ازسرگیری عملیات گسترده نظامی خبر داده و نیویورک‌تایمز نیز نوشته است که واشنگتن و تل‌آویو گزینه‌های تازه‌ای برای حمله به زیرساخت‌های راهبردی ایران آماده کرده‌اند. با این حال، در سوی دیگر ماجرا، جی‌دی ونس در حال پیشبرد مذاکرات غیرمستقیم برای رسیدن به توافق است؛ تناقضی که نشان می‌دهد تصمیم بعدی کاخ سفید می‌تواند مسیر تحولات ایران و منطقه را تغییر دهد.
انفجار در قشم؛ از گزارش اصابت دو موشک تا تأیید حمله آمریکا از سوی ترامپ
بامداد شنبه، ۱۶ آبان، صدای مهیب عبور یک جنگنده در آسمان شهر قشم و مناطق اطراف آن نگرانی شماری از ساکنان این جزیره را برانگیخت. شدت صدا به حدی بود که تعدادی از مردم خانه‌های خود را ترک کردند.
خبرگزاری تسنیم در گزارشی از حمله آمریکا به قشم نوشت که بر اساس اطلاعات اولیه دو موشک به این جزیره اصابت کرده‌اند. خبرگزاری ایرنا نیز پیش‌تر به نقل از شاهدان محلی از برخورد دو پرتابه در محدوده سوزای قشم خبر داده بود. در مقابل، خبرگزاری فارس درباره صداهای انفجار در قشم و بندرخمیر احتمال دیگری را مطرح کرد و نوشت که این صداها ممکن است ناشی از شلیک تیر هشدار به سمت تنگه هرمز باشند.
در این میان، هنوز اطلاعات رسمی و مستقلی درباره میزان خسارت‌های احتمالی، محل دقیق اصابت‌ها و جزئیات اهداف مورد حمله منتشر نشده است.
خبرگزاری رویترز نیز در گزارش ۶ نوامبر خود، به نقل از تسنیم نوشت که دو موشک به جزیره قشم اصابت کرده‌اند. رویترز همچنین به گزارش قبلی ایرنا درباره برخورد دو پرتابه در منطقه سوزا اشاره کرد و نوشت که در زمان انتشار خبر، اطلاعات تأییدشده‌ای درباره خسارات احتمالی در دسترس نبود.
اما بخش مهم‌تر ماجرا، اظهارات دونالد ترامپ است. رئیس‌جمهوری آمریکا روز جمعه در پاسخ به پرسش خبرنگاران درباره حملات نظامی آمریکا در قشم، اصل انجام حمله را تأیید کرد و گفت: «نمی‌خواهم درباره آن صحبت کنم. ما حملات جزئی انجام می‌دهیم.»
ترامپ سپس با اشاره به سامانه پدافندی ایران مدعی شد که نیروهای آمریکایی این سامانه را در مدت کوتاهی منهدم کرده‌اند. او گفت: «آنها یک ابزار پدافند هوایی کوچک ساخته بودند و ما در حدود ۱۵ دقیقه، شاید هم پنج دقیقه، آن را منهدم کردیم.»
خبرگزاری آسوشیتدپرس نیز گزارش داده است که ترامپ از حمله محدود روز جمعه به یک سامانه پدافند هوایی ایران در نزدیکی قشم سخن گفته است. به گفته او، هدف مورد حمله پس از شلیک به سمت یک جنگنده آمریکایی قرار گرفته بود.
این اظهارات از یک جهت اهمیت دارد: موضوع، دیگر صرفاً شنیده شدن صدای انفجار یا گزارش‌های محلی نیست؛ رئیس‌جمهوری آمریکا شخصاً از انجام حمله نظامی آمریکا سخن گفته است. با این حال، ادعای واشنگتن درباره علت عملیات و جزئیات درگیری به‌معنای تأیید مستقل تمام جزئیات منتشرشده نیست.
سنتکام درباره حمله آمریکا به قشم چه گفت؟
پس از انتشار گزارش‌های مربوط به انفجار در جزیره قشم، شبکه الجزیره به نقل از یک مقام فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا، سنتکام، اعلام کرد که این فرماندهی از گزارش‌ها مطلع است.
این مقام در واکنش به تحولات قشم، وضعیت اطراف جزیره را «نسبتاً آرام» توصیف اما از ارائه جزئیات بیشتر خودداری کرد.
او همچنین اعلام کرد که سنتکام قرار است ساعت ۱۳:۳۰ به وقت گرینویچ، برابر با ساعت ۱۷ به وقت ایران، اطلاعیه‌ای درباره ایران منتشر کند.
تفاوت میان اظهارات ترامپ و موضع محتاطانه سنتکام قابل توجه است. ترامپ از انجام حمله آمریکا و انهدام یک سامانه پدافندی سخن گفته، در حالی که مقام نظامی آمریکایی درباره گزارش‌های تازه قشم توضیح عملیاتی بیشتری ارائه نکرده است.
بنابراین، باید میان تأیید کلی انجام حملات محدود از سوی رئیس‌جمهوری آمریکا و تأیید جزئیات حادثه بامداد شنبه در قشم تفاوت قائل شد.
آکسیوس: ارتش آمریکا برای بازگشت به جنگ گسترده آماده می‌شود
تحولات قشم در شرایطی رخ داده که گزارش‌های رسانه‌های آمریکایی از افزایش آمادگی نظامی واشنگتن برای احتمال حمله مجدد به ایران حکایت دارند.
آکسیوس در گزارش پنجم نوامبر خود به نقل از مقام‌های آمریکایی نوشت که ارتش ایالات متحده در حال تکمیل مقدمات لازم برای ازسرگیری عملیات نظامی گسترده علیه ایران است.
بر اساس این گزارش، آمریکا در حال اعزام تجهیزات و امکانات نظامی بیشتر به منطقه است تا در صورت صدور دستور از سوی دونالد ترامپ، امکان بازگشت سریع به عملیات رزمی را داشته باشد.
اما مسئله فقط افزایش تجهیزات نظامی نیست. ترامپ پس از شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا با سه مسیر دشوار روبه‌رو شده است:
حمله مجدد به ایران: کاخ سفید می‌تواند با تکیه بر برتری نظامی آمریکا، حملات تازه‌ای را علیه اهداف راهبردی ایران آغاز کند.
توافق از مسیر مذاکره: دولت ترامپ می‌تواند از طریق میانجی‌ها برای رسیدن به توافقی درباره برنامه هسته‌ای، تحریم‌ها و مسائل امنیتی منطقه تلاش کند.
ادامه محاصره دریایی و فشار اقتصادی: واشنگتن می‌تواند بدون ورود به جنگ تمام‌عیار، فشار اقتصادی و محدودیت‌های دریایی علیه ایران را ادامه دهد.
آکسیوس تأکید کرده است که هیچ‌کدام از این گزینه‌ها بدون هزینه نیستند. بازگشت به جنگ می‌تواند هزینه‌های اقتصادی و سیاسی بیشتری برای دولت آمریکا ایجاد کند و ادامه فشار اقتصادی نیز لزوماً به معنای تسلیم ایران در مذاکرات نخواهد بود.
چرا ونس با نتانیاهو درباره جنگ ایران اختلاف دارد؟
یکی از مهم‌ترین بخش‌های گزارش آکسیوس، اختلاف دیدگاه در حلقه نزدیکان ترامپ درباره آینده جنگ است.
جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهوری آمریکا، در ماه‌های گذشته از چهره‌های اصلی طرفدار توافق آمریکا با ایران بوده است. او معتقد است ادامه درگیری نظامی می‌تواند پیامدهای سیاسی و اقتصادی سنگینی برای دولت ترامپ داشته باشد.
در مقابل، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، از حامیان رویکرد نظامی سخت‌گیرانه‌تر علیه ایران محسوب می‌شود.
در گزارش آکسیوس آمده است که ونس در گفت‌وگوهای خصوصی، ارزیابی نتانیاهو درباره مسائل مرتبط با ایران را به‌شدت مورد انتقاد قرار داده و او را در این زمینه «در همه‌چیز اشتباه» دانسته است.
این اختلاف فقط یک تفاوت شخصی یا دیپلماتیک نیست؛ بلکه نشان‌دهنده دو نگاه متفاوت به چگونگی پایان دادن به جنگ ایران و آمریکا است.
برای جریان حامی حمله نظامی به ایران، تضعیف توان نظامی تهران و از بین بردن ظرفیت‌های راهبردی آن اولویت دارد. اما جریان طرفدار توافق معتقد است حتی اگر حملات نظامی دستاوردهایی داشته باشند تضمینی وجود ندارد که این دستاوردها به یک نتیجه سیاسی پایدار تبدیل شوند.
تحول مهم‌تر اینکه آکسیوس در گزارش ششم نوامبر خود از نقش مستقیم‌تر ونس در مذاکرات غیرمستقیم آمریکا با ایران خبر داد. طبق این گزارش او در دو هفته گذشته با نخست‌وزیر قطر، مقام‌های پاکستانی و دیگر میانجی‌ها در ارتباط بوده تا زمینه توافق جدید و ازسرگیری مذاکرات هسته‌ای فراهم شود.
نیویورک‌تایمز: اهداف احتمالی حمله بعدی آمریکا به ایران چیست؟
در کنار گزارش آکسیوس، نیویورک‌تایمز نیز از آماده شدن برنامه‌های نظامی آمریکا و اسرائیل برای حملات تازه علیه ایران خبر داده است.
این روزنامه در گزارش خود به نقل از مقام‌های آمریکایی و افرادی که در جریان برنامه‌ریزی‌های نظامی قرار گرفته‌اند، نوشته است که ارتش‌های آمریکا و اسرائیل گزینه‌های مشخصی برای حمله مجدد به ایران آماده کرده‌اند.
بر اساس این گزارش، عملیات احتمالی می‌تواند کوتاه اما فشرده باشد و اهداف آن فراتر از سامانه‌های پدافندی قرار بگیرد.
سه دسته از اهدافی که در این گزارش مطرح شده‌اند عبارت‌اند از:
۱. زیرساخت‌های انرژی
تأسیسات انرژی یکی از اهداف احتمالی در سناریوی حمله مجدد آمریکا به ایران است. آسیب به این بخش می‌تواند علاوه بر ایجاد اختلال در تولید و صادرات انرژی، بر درآمدهای ارزی و توان اقتصادی کشور نیز تأثیر بگذارد.
۲. تأسیسات هسته‌ای
تأسیسات هسته‌ای از دیگر اهداف احتمالی حمله مجدد آمریکا به ایران معرفی شده‌اند. حمله به این مراکز می‌تواند تنش را از سطح درگیری نظامی متعارف فراتر ببرد و موضوع را به یکی از پیچیده‌ترین پرونده‌های امنیتی منطقه تبدیل کند.
۳. زرادخانه موشکی و پهپادی
توان موشکی و پهپادی ایران بخش دیگری از اهداف احتمالی است. چنین حمله‌ای می‌تواند با هدف کاهش توان پاسخ‌گویی نظامی ایران انجام شود.
نیویورک‌تایمز همچنین به افزایش حضور نظامی آمریکا در منطقه اشاره کرده و نوشته است که هزاران نیروی هوایی و دریایی آمریکا در بیش از ۱۲ ناو و پایگاه‌های منطقه‌ای مستقر هستند.
با این حال، آماده بودن طرح‌های نظامی به معنای قطعی بودن اجرای آنها نیست. تصمیم نهایی همچنان به ارزیابی ترامپ از هزینه‌ها، دستاوردهای احتمالی و وضعیت مذاکرات بستگی دارد.
تحلیل و بررسی؛ آیا حمله به قشم می‌تواند مقدمه جنگ مجدد ایران و آمریکا باشد؟
آنچه تحولات اخیر را از یک درگیری محدود نظامی متمایز می‌کند، هم‌زمانی سه اتفاق است: حمله نظامی آمریکا به اهدافی در قشم، آماده‌سازی ارتش این کشور برای عملیات گسترده‌تر و تلاش مقام‌های آمریکایی برای باز کردن مسیر توافق با تهران.
این هم‌زمانی چند پیام مهم دارد.
۱. قشم فقط یک نقطه جغرافیایی نیست؛ اهمیت تنگه هرمز معادله را پیچیده‌تر می‌کند
قشم به دلیل موقعیت جغرافیایی خود در نزدیکی تنگه هرمز، اهمیت راهبردی ویژه‌ای دارد. تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین مسیرهای انتقال نفت و گاز در جهان است و هرگونه درگیری نظامی در این محدوده می‌تواند پیامدهایی فراتر از مرزهای ایران داشته باشد.
اگر حملات محدود به اهداف نظامی در این منطقه ادامه پیدا کند، احتمال تبدیل شدن برخوردهای مقطعی به یک بحران دریایی گسترده‌تر وجود دارد.
برای آمریکا، حفظ امنیت مسیرهای کشتیرانی و محدود کردن توان نظامی ایران در اطراف تنگه هرمز اهمیت دارد. برای ایران نیز هرگونه اقدام نظامی در این محدوده با ملاحظات امنیتی، دفاعی و اقتصادی همراه است.
به همین دلیل، حتی یک حمله محدود در قشم می‌تواند پیامدهایی بزرگ‌تر از خسارت مستقیم به یک هدف نظامی داشته باشد.
۲. شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان چه تأثیری بر تصمیم ترامپ دارد؟
یکی از متغیرهای مهم در احتمال جنگ مجدد ایران و آمریکا، وضعیت سیاست داخلی ایالات متحده است.
آکسیوس در گزارش خود، شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای را یکی از عوامل تعیین‌کننده در تصمیم‌های پیش روی ترامپ معرفی کرده است.
افزایش هزینه‌های جنگ ایران و آمریکا، فشار اقتصادی ناشی از تحولات انرژی و نارضایتی افکار عمومی می‌تواند ادامه عملیات نظامی را برای دولت ترامپ پرهزینه‌تر کند.
از سوی دیگر، ترامپ برای اینکه در سیاست خارجی خود نشانه‌ای از عقب‌نشینی نشان ندهد، ممکن است به دنبال نمایش قدرت نظامی یا گرفتن امتیازهای بیشتر از ایران باشد.
این وضعیت یک تناقض سیاسی ایجاد می‌کند: رئیس‌جمهوری که برای کاهش هزینه‌های جنگ تحت فشار قرار دارد، ممکن است برای نمایش قدرت و جلوگیری از برداشت ضعف، به گزینه نظامی نیز فکر کند.
۳. چرا احتمال توافق ایران و آمریکا هنوز از بین نرفته است؟
در کنار تحرکات نظامی، مسیر دیپلماسی همچنان فعال است.
خبرگزاری آسوشیتدپرس در ششم نوامبر گزارش داد که ایران در حال بررسی پیشنهادهایی است که قطر برای کاهش اختلافات هسته‌ای تهران و واشنگتن ارائه کرده است.
یکی از پیشنهادهای مطرح‌شده، توافقی مرحله‌ای است که بر اساس آن آمریکا محاصره دریایی را متوقف و بخشی از دارایی‌های مسدودشده ایران را آزاد کند؛ در مقابل، ایران اجازه بازرسی بین‌المللی از تأسیسات هسته‌ای آسیب‌دیده را بدهد و تنگه هرمز تحت ترتیبات موقت دوباره بازگشایی شود.
در مرحله بعد نیز قرار است مذاکرات گسترده‌تری درباره ذخایر اورانیوم با غنای بالای ایران انجام شود.
با این حال، اختلافات همچنان جدی است. مقام‌های ایرانی تأکید دارند که پیش از ورود به مذاکرات هسته‌ای باید خواسته‌های تهران از جمله رفع تحریم‌ها، آزادسازی دارایی‌های بلوکه‌شده، پرداخت غرامت و پایان محاصره دریایی مورد توجه قرار بگیرد.
این موضوع نشان می‌دهد که توافق ایران و آمریکا هنوز به مرحله نهایی نرسیده اما کانال‌های ارتباطی برای جلوگیری از بازگشت جنگ همچنان فعال هستند.
۴. آیا حمله مجدد اسرائیل به ایران نیز محتمل است؟
نقش اسرائیل در معادله آینده جنگ ایران و آمریکا را نمی‌توان نادیده گرفت.
گزارش نیویورک‌تایمز از هماهنگی نظامی آمریکا و اسرائیل برای آماده‌سازی حملات تازه حکایت دارد. چنین هماهنگی‌ای می‌تواند امکان اجرای عملیات مشترک علیه اهداف نظامی و راهبردی ایران را افزایش دهد.
با این حال، باید میان آمادگی عملیاتی اسرائیل و تصمیم قطعی برای ورود به جنگ جدید تفاوت قائل شد.
اسرائیل ممکن است از ادامه فشار نظامی آمریکا برای تضعیف توان دفاعی و موشکی ایران حمایت کند، اما گسترش درگیری می‌تواند هزینه‌های امنیتی و اقتصادی مستقیمی برای این رژیم نیز به همراه داشته باشد.
از این منظر، احتمال جنگ ایران و اسرائیل به تصمیم‌های واشنگتن، محاسبات امنیتی تل‌آویو و واکنش احتمالی تهران وابسته است.
۵. آیا ترامپ پیش از سفر به آسیا تصمیم نهایی را می‌گیرد؟
یکی از نکات قابل توجه در تحلیل نیویورک‌تایمز، محدودیت زمانی پیش روی ترامپ است.
این روزنامه با اشاره به برنامه سفر رئیس‌جمهوری آمریکا به فیلیپین و چین در کمتر از دو هفته آینده، مطرح کرده است که اگر ترامپ قصد داشته باشد از حملات نظامی برای وادار کردن ایران به امتیازدهی استفاده کند زمان‌بندی تصمیم او اهمیت زیادی خواهد داشت.
یک عملیات نظامی پیش از این سفر می‌تواند معادلات دیپلماتیک و امنیتی منطقه را تغییر دهد و پرونده ایران را به موضوعی مهم در گفت‌وگوهای آمریکا با متحدان و رقبای خود تبدیل کند.
در مقابل، رسیدن به یک توافق اولیه می‌تواند به ترامپ اجازه دهد بدون ورود به یک جنگ گسترده‌تر، نتیجه‌ای سیاسی از فشارهای نظامی و اقتصادی خود ارائه کند.
جمع‌بندی؛ حمله محدود یا آغاز مرحله تازه جنگ ایران و آمریکا؟
آنچه اکنون می‌توان با اطمینان بیشتری گفت این است که حمله آمریکا به ایران در قشم دیگر صرفاً در حد گمانه‌زنی رسانه‌ای نیست؛ دونالد ترامپ انجام حملات محدود را تأیید کرده است. اما این موضوع به‌تنهایی به معنای آغاز عملیات گسترده یا تصمیم قطعی برای جنگ مجدد ایران و آمریکا نیست.
از یک طرف ارتش آمریکا و اسرائیل گزینه‌های نظامی تازه‌ای را آماده کرده‌اند و واشنگتن برای افزایش فشار بر تهران ظرفیت عملیاتی خود را حفظ کرده است؛ از طرف دیگر نقش فعال جی‌دی ونس در مذاکرات، پیشنهادهای قطر و ادامه رایزنی‌ها نشان می‌دهد که کاخ سفید هنوز مسیر توافق را کنار نگذاشته است.
مهم‌ترین نشانه‌ای که باید در روزهای آینده دنبال کرد، نه صرفاً تعداد حملات یا تحرکات نظامی، بلکه نتیجه همزمان دو روند است: آیا مذاکرات به توافقی عملی برای توقف درگیری می‌رسد یا آمریکا از آمادگی نظامی خود برای آغاز مرحله گسترده‌تری از جنگ استفاده خواهد کرد؟
پاسخ این پرسش می‌تواند مشخص کند که حمله محدود به قشم یک برخورد مقطعی باقی می‌ماند یا به نقطه شروع دور تازه‌ای از رویارویی نظامی تبدیل می‌شود.
ارسال نظر