۱۳ آبان تا ۲۰ دی تاریخ جنگ مجدد؛ ترامپ: بمباران ایران را از سر میگیریم!
از ۱۳ آبان تا ۳۰ دی؛ چرا این بازه درباره احتمال حمله مجدد آمریکا به ایران مهم شده است؟
گزارش تازه والاستریت ژورنال درباره رد پیشنهاد هفت روزه ایران از سوی دونالد ترامپ و احتمال ازسرگیری بمباران پس از انتخابات میاندورهای آمریکا، همزمان با اظهارات پیشین محمود سریعالقلم درباره بازه حساس پس از انتخابات منتشر شده است؛ با این حال، هنوز نمیتوان از قطعی بودن حمله مجدد آمریکا به ایران سخن گفت، زیرا همزمان گزارشهایی از ادامه گفتوگوهای غیرمستقیم تهران و واشینگتن و تلاش برای بازگشایی تنگه هرمز منتشر شده است.
گزارش والاستریت ژورنال درباره تصمیم ترامپ چه میگوید؟
روزنامه والاستریت ژورنال به نقل از مقامهای آمریکایی گزارش داده است که دونالد ترامپ پیشنهاد ایران برای برقراری یک آتشبس هفت روزه را رد کرده و به دستیاران خود گفته است انتظار دارد پس از انتخابات میاندورهای ماه نوامبر، بمباران ایران از سر گرفته شود. این گزارش، زمان دقیق یا مقیاس احتمالی عملیات بعدی را مشخص نکرده و تأکید دارد که موضع ترامپ در هفتههای آینده ممکن است تغییر کند.
طبق این روایت، پیشنهاد تهران بر یک معامله مرحلهای استوار بوده است: آمریکا فشار و محاصره بنادر ایران را کاهش دهد و در مقابل، جمهوری اسلامی مسیر بازگشایی تنگه هرمز و ازسرگیری مذاکرات هستهای را فراهم کند. در گزارشهای منتشرشده درباره این طرح، موضوعاتی مانند کاهش فشار اقتصادی و نفتی نیز مطرح شده است.
بنابراین، مسئله فقط یک آتشبس هفت روزه نیست؛ آنچه اهمیت دارد این است که تهران تلاش کرده بازگشایی تنگه هرمز را به یک روند دیپلماتیک گستردهتر برای پایان درگیری و مذاکره درباره پرونده هستهای متصل کند.
طرح هفت روزه ایران دقیقاً چیست؟
ایران پیشتر از طریق میانجیها پیشنهاد خود را به آمریکا منتقل کرده بود. رویترز گزارش داده بود که تهران در صورت کاهش فشار نظامی آمریکا و رفع محاصره بنادر ایران، میتواند تنگه هرمز را ظرف هفت روز بازگشایی کند و همزمان مسیر دیپلماسی میان دو کشور دوباره فعال شود. این پیشنهاد در ۱۶ سپتامبر از طریق واسطهها به آمریکا منتقل شده بود.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، نیز روز جمعه در نیویورک گفت تهران یک برنامه «مشخص» هفت روزه برای بازگشایی تنگه هرمز ارائه کرده و اکنون تصمیمگیری درباره پذیرش آن با واشینگتن است. او تأکید کرد که اقدامات مورد انتظار از آمریکا، موضوعات تازهای نیستند و به تفاهم قبلی میان دو طرف مربوط میشوند.
مسعود پزشکیان نیز در گفتوگو با سیبیاس اعلام کرد اگر آمریکا پیشنهاد تهران را بپذیرد، اجرای تعهدات ایران از همان روز آغاز خواهد شد. او همچنین بر امکان ادامه بازرسیهای هستهای و اجرای تعهدات توافقشده تأکید کرد.
در نتیجه، احتمال جنگ مجدد ایران و آمریکا در شرایط فعلی در کنار یک مسیر دیپلماتیک موازی قرار گرفته است؛ دو مسیری که هنوز مشخص نیست کدام یک در نهایت تعیینکننده خواهد شد.
چرا ۱۳ آبان تا ۳۰ دی به یک بازه مهم تبدیل شده است؟
محمود سریعالقلم، استاد روابط بینالملل، پیشتر گفته بود تا زمان انتخابات میاندورهای آمریکا در ۴ نوامبر، احتمال انجام عملیات گسترده نظامی کمتر است؛ به اعتقاد او افزایش قیمت نفت و بنزین ناشی از جنگ میتواند برای دولت آمریکا در آستانه انتخابات هزینه سیاسی و اقتصادی ایجاد کند.
سریعالقلم در عین حال بازه ۴ نوامبر ۲۰۲۶ تا ۲۰ ژانویه ۲۰۲۷ را دورهای متفاوت توصیف کرده و گفته بود در این فاصله، دست ترامپ برای اقدام نظامی بازتر خواهد بود.
این نکته اکنون به دلیل گزارش والاستریت ژورنال دوباره مورد توجه قرار گرفته است؛ زیرا گزارش این روزنامه نیز از احتمال ازسرگیری بمباران پس از انتخابات میاندورهای سخن میگوید.
البته این دو روایت یکسان نیستند: اظهارات سریعالقلم تحلیل و برآورد یک استاد روابط بینالملل است، در حالی که گزارش والاستریت ژورنال به نقل از مقامهای آمریکایی منتشر شده است. هیچکدام بهتنهایی به معنای صدور دستور قطعی برای حمله نیستند.
یک تناقض مهم: فشار نظامی از یک سو، مذاکره از سوی دیگر
در ظاهر، گزارش رد طرح هفت روزه با ادامه تلاشهای دیپلماتیک تهران و واشینگتن در تضاد است. اما شواهد موجود نشان میدهد هر دو مسیر همزمان در جریان هستند.
از یک سو، والاستریت ژورنال از بیاعتمادی ترامپ نسبت به پذیرش شروط آمریکا از سوی تهران و احتمال ازسرگیری حملات پس از انتخابات خبر داده است. از سوی دیگر، یک مقام آمریکایی در گفتوگوهای غیرمستقیم با تهران، مذاکرات از طریق واسطهها را «مثبت و سازنده» توصیف کرده و گفته مسائل هستهای همچنان مورد بحث است.
این وضعیت باعث شده احتمال حمله مجدد آمریکا به ایران را نتوان صرفاً با یک جدول زمانی قطعی توضیح داد. حتی اگر واشینگتن فعلاً با طرح هفت روزه موافقت نکرده باشد، ادامه مذاکرات میتواند مسیر تصمیمگیری را تغییر دهد.
از سوی دیگر، تنگه هرمز یک متغیر تعیینکننده است. اختلال در عبور کشتیها از این مسیر مستقیماً بر بازار انرژی و قیمت نفت اثر میگذارد و همین مسئله میتواند محاسبات اقتصادی و سیاسی آمریکا را پیچیدهتر کند. الجزیره نیز گزارش داده است که اختلال در کشتیرانی و افزایش قیمت انرژی، برای هر دو طرف انگیزههایی برای رسیدن به نوعی توافق ایجاد کرده است.
نقش چین در معادله جنگ ایران و آمریکا
در همین شرایط، یک متغیر مهم دیگر وارد معادله شده است: چین.
دیوید پردو، سفیر آمریکا در چین، اعلام کرده دونالد ترامپ در دیدار با شی جینپینگ به او گفته است هرگونه کمک مستقیم یا غیرمستقیم چین به ایران از جمله ارائه اطلاعات، قطعات یا تجهیزات نظامی، از نظر واشینگتن «کاملاً غیرقابل قبول» است. پردو در عین حال گفت آمریکا درباره حمایت غیرمستقیم چین نگران است، اما شواهد مستقیمی از کمک مستقیم پکن در اختیار ندارد.
رویترز همچنین گزارش داده است که مقامهای آمریکایی از پکن درباره حمایت احتمالی از تهران ابراز نگرانی کردهاند و به گفته پردو، واشینگتن نشانههایی از تغییر رفتار چین مشاهده کرده است.
اهمیت این موضوع برای جنگ ایران و آمریکا در این است که واشینگتن تلاش میکند فشار نظامی و اقتصادی علیه تهران را بدون شکلگیری یک مسیر پشتیبانی خارجی مؤثر برای ایران حفظ کند.
توافق ایران و آمریکا هنوز روی میز است؟
در حال حاضر نمیتوان گفت مسیر توافق ایران و آمریکا بسته شده است. پیشنهاد هفت روزه تهران نشان میدهد دستکم از طرف ایران، یک سازوکار مشخص برای کاهش تنش، بازگشایی تنگه هرمز و بازگشت به مذاکرات مطرح شده است.
اما اختلاف اصلی همچنان بر سر ترتیب اقدامات، فشارهای نظامی و اقتصادی، پرونده هستهای و تعهدات متقابل است.
اظهارات پزشکیان نیز نشان میدهد تهران تلاش دارد مذاکرات ایران و آمریکا را پیش از رسیدن به مرحلهای که انتخابات میاندورهای آمریکا تصمیمات واشینگتن را تحت تأثیر قرار دهد، فعال کند. پزشکیان گفته بود تهران نمیخواهد موضوع به انتخابات میاندورهای کشیده شود و خواهان بازگشت آمریکا به مسیر تفاهم است.
حمله مجدد اسرائیل به ایران چه نقشی دارد؟
هرگونه تشدید تنش دوباره میان ایران و آمریکا جدا از تحولات منطقهای قابل بررسی نیست. جنگ ایران و اسرائیل و احتمال حمله مجدد اسرائیل به ایران میتواند محاسبات امنیتی واشینگتن، تهران و سایر بازیگران منطقه را تغییر دهد.
به همین دلیل، بازه پس از انتخابات آمریکا فقط از منظر تصمیم ترامپ اهمیت ندارد؛ وضعیت پرونده هستهای، تنگه هرمز، سطح درگیریهای منطقهای و نحوه رفتار اسرائیل نیز میتواند بر مسیر احتمال جنگ مجدد اثر بگذارد.
تحلیل و بررسی؛ خطر اصلی در «تاریخ حمله» نیست
آنچه در مجموعه تحولات فعلی اهمیت بیشتری دارد، نه تعیین یک روز مشخص برای حمله مجدد آمریکا به ایران، بلکه شکلگیری یک پنجره زمانی جدید پس از انتخابات میاندورهای آمریکاست.
گزارش والاستریت ژورنال نشان میدهد در درون دولت آمریکا، دستکم در میان مقامهایی که با این روزنامه صحبت کردهاند، گزینه ازسرگیری بمباران پس از انتخابات همچنان مطرح است. در مقابل، اظهارات مقامهای ایرانی و گزارشهای رویترز و دیگر رسانهها نشان میدهد کانالهای مذاکره هنوز کاملاً از بین نرفتهاند.
از این منظر، سه نقطه میتواند مسیر تحولات را مشخص کند:
اول؛ تنگه هرمز. اگر تهران بتواند بازگشایی این آبراه را به یک توافق مرحلهای پیوند بزند، انگیزه اقتصادی برای ادامه مذاکره افزایش مییابد.
دوم؛ پرونده هستهای. اختلاف درباره سطح غنیسازی، بازرسیها و نحوه مدیریت ذخایر هستهای همچنان یکی از اصلیترین موانع توافق است.
سوم؛ انتخابات میاندورهای آمریکا. این انتخابات در ۴ نوامبر برگزار میشود و پس از آن تا آغاز به کار کنگره جدید در ۲۰ ژانویه ۲۰۲۷، یک بازه سیاسی متفاوت شکل میگیرد. این همان دورهای است که سریعالقلم پیشتر درباره آن هشدار داده بود؛ هرچند هشدار او پیشبینی قطعی وقوع حمله نیست.
جمعبندی؛ حمله مجدد آمریکا به ایران بعد از انتخابات
در تازهترین تحول، والاستریت ژورنال مدعی شده است دونالد ترامپ پیشنهاد هفت روزه ایران را نپذیرفته و انتظار دارد پس از انتخابات میاندورهای آمریکا، امکان ازسرگیری بمباران ایران وجود داشته باشد. همزمان، تهران از طرحی برای بازگشایی تنگه هرمز ظرف هفت روز و بازگشت به مسیر مذاکرات ایران و آمریکا سخن گفته و منابع دیگری از ادامه تماسهای غیرمستقیم خبر دادهاند.
از سوی دیگر، تحلیل پیشین محمود سریعالقلم درباره حساس شدن فاصله ۱۳ آبان تا ۳۰ دی ۱۴۰۵ اکنون با گزارش جدید والاستریت ژورنال در یک نقطه مشترک قرار گرفته است: هر دو روایت، دوره پس از انتخابات آمریکا را از نظر احتمال تغییر رویکرد واشینگتن مهم میدانند؛ اما هیچکدام بهتنهایی وقوع حمله مجدد آمریکا به ایران را قطعی نمیکند.
ارسال نظر