افزایش تنشها در تنگه هرمز؛ ایران آغازگر جنگ مجدد با آمریکا خواهد بود!
هشدار برای حمله به منافع آمریکا و اسرائیل؛ مقامهای نظامی و سیاسی جمهوری اسلامی از تغییر راهبرد و احتمال حملات پیشدستانه خبر میدهند.
حمله آمریکا به سه نفتکش ایرانی در خلیج فارس و دریای عمان، تنها به یک رویارویی دریایی محدود نمانده است؛ در تهران همزمان هشدارهایی درباره شدیدتر شدن پاسخ نظامی ایران و تغییر دکترین دفاعی به سمت «اقدام پیشدستانه» مطرح شده است. در تازهترین مواضع، ابراهیم ذوالفقاری از احتمال گسترش حملات علیه شناورهای نظامی آمریکا گفت و احمد نادری نیز احتمال حمله مجدد جمهوری اسلامی به منافع آمریکا و اسرائیل در منطقه را مطرح کرد.
حمله مجدد آمریکا به ایران وارد مرحله تازهای شد؟
فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، اعلام کرد نیروهای آمریکایی در واکنش به شلیک موشکهای بالستیک سپاه پاسداران به سوی دو شناور جنگی آمریکا، سه نفتکش ایرانی را هدف قرار دادهاند.
طبق توضیح سنتکام، نفتکش M/T Downy در نزدیکی جزیره خارک و M/T Stark 1 در نزدیکی جاسک از کار انداخته شدند و نفتکش خالی M/T Kylo که با نام Noxen نیز شناخته میشود، پس از تخلیه خدمه در دریای عمان منهدم شد.
سنتکام این اقدام را واکنشی به حمله موشکی ایران معرفی کرده و مدعی شده است ناو هواپیمابر و ناوشکن آمریکایی هدف موشکهای بالستیک قرار گرفتهاند اما هیچ نیروی آمریکایی آسیب ندیده است.
در سوی دیگر، پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، صراحتاً تهدید کرده است که اگر ایران به کشتیهای آمریکایی حمله کند، نفتکشهای ایرانی هدف قرار خواهند گرفت. هگست در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «موضوع ساده است؛ اگر ایران به کشتیهای آمریکا شلیک کند، ما نفتکشهای آنها را منهدم و غرق خواهیم کرد.» او همچنین مدعی شده است ناوگان نفتکشهای ایران در برابر توان نظامی آمریکا آسیبپذیر است.
به این ترتیب، آنچه در ظاهر یک حمله متقابل دریایی بود، اکنون به تهدید متقابل درباره تکرار حملات به کشتیها و زیرساختهای دریایی تبدیل شده است.
هشدار صریح تهران: حملات بعدی میتواند شدیدتر باشد
در واکنش به حمله به نفتکشها، ابراهیم ذوالفقاری، سخنگوی قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا، هشدار داد که ادامه حملات آمریکا، ایجاد ناامنی برای کشتیهای ایرانی یا ادامه محاصره دریایی میتواند با پاسخ شدیدتر ایران مواجه شود.
در پیام منتشرشده از او آمده است: «در صورت تداوم شرارت، ناامنی و مزاحمت برای کشتیهای ایرانی و ادامه محاصره دریایی ایران، ضربات نیروهای مسلح جمهوری اسلامی علیه شناورهای نظامی آمریکا در منطقه شدیدتر از قبل خواهد بود و امکان گسترش این حملات نیز وجود دارد.»
این موضع از یک جهت اهمیت دارد: تهدید ایران صرفاً درباره پاسخ به حمله انجامشده نیست، بلکه درباره گسترش دامنه پاسخ در صورت تکرار حملات است. اظهارات مشابه ذوالفقاری درباره واکنش به اقدامات آمریکا در آبهای منطقه نیز پیشتر منتشر شده بود.
احتمال جنگ مجدد ایران و آمریکا؛ مجلس از «حمله پیشدستانه» میگوید
همزمان با افزایش تنش دریایی، احمد نادری، عضو هیاترئیسه مجلس، در گفتوگو با خبرآنلاین از احتمال استفاده گستردهتر ایران از گزینه «حمله پیشدستانه» سخن گفت.
نادری تاکید کرد جمهوری اسلامی در صورت اقتضا و برای دفاع از منافع و کشور، ممکن است پیش از اقدام طرف مقابل وارد عمل شود. او همچنین احتمال حمله مجدد جمهوری اسلامی به منافع آمریکا و اسرائیل در منطقه را مطرح کرد و گفت ایران برای سناریوهای مختلف، از جمله «جنگ تمامعیار و گسترده»، آمادگی دارد.
او در عین حال تاکید کرد که ایران به دنبال تشدید تنش نیست، اما اگر شرایط اقتضا کند «حتما تنش را افزایش خواهیم داد» و پاسخهای سنگین و نظامی در دستور کار قرار خواهد گرفت.
این اظهارات زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که در کنار مواضع جدید ارتش قرار گیرد؛ زیرا سخن از «حمله پیشدستانه» دیگر صرفاً در سطح یک هشدار سیاسی مطرح نشده و مقام نظامی نیز از تغییر رویکرد نیروهای مسلح سخن گفته است.
تغییر راهبرد نظامی ایران؛ «پیش از حمله دشمن وارد عمل میشویم»
محمد اکرمینیا، سخنگوی ارتش جمهوری اسلامی، نیز از تغییر تدریجی راهبرد نظامی ایران پس از جنگ ۱۲ روزه خبر داده و گفته است این رویکرد بر مبنای «دفاع مشروع» شکل گرفته است.
اکرمینیا گفت: «هر جا احساس تهدید کنیم نیروهای مسلح در برابر اقدامات دشمن، دست به اقدام پیشدستانه خواهند زد.»
او درباره عملیات «صاعقه» نیز اعلام کرد مراحل ۲۹ و ۳۰ این عملیات بلافاصله پس از حمله هشتم شهریور انجام شده و مرحله ۳۱ دو شب پیش با رویکرد بازدارندگی و پیشدستانه اجرا شده است. گزارشهای منتشرشده درباره مرحله ۳۱ نیز از حملات ارتش به اهداف آمریکایی در منطقه خبر دادهاند.
سخنگوی ارتش همچنین گفت نخستین موشکها و پهپادهای ایران حدود ۱۵ دقیقه پس از حمله آمریکا شلیک شدند و پایگاههای آمریکا در جغرافیایی از اردن تا امارات هدف قرار گرفتند.
اکرمینیا در پایان گفت: «ما تا زمانی که آمریکاییها از منطقه خارج شوند، ایستادهایم.»
چرا «جنگ پیشدستانه» مهمتر از یک تهدید معمولی است؟
تغییر واژگان مقامهای نظامی در این مقطع قابل توجه است. در الگوی کلاسیک بازدارندگی، کشور هدف اعلام میکند که در صورت حمله پاسخ خواهد داد؛ اما مفهوم اقدام پیشدستانه یک گام جلوتر است: اگر تهدیدی قریبالوقوع تشخیص داده شود، امکان اقدام نظامی پیش از حمله طرف مقابل مطرح میشود.
به همین دلیل، اگر این رویکرد در سطح عملیاتی نیز تثبیت شود احتمال جنگ مجدد ایران و آمریکا دیگر تنها به تصمیم واشینگتن برای حمله وابسته نخواهد بود. هرگونه تحرک نظامی که تهران آن را نشانه یک حمله قریبالوقوع ارزیابی کند، میتواند بهانهای برای اقدام زودتر قرار گیرد.
همین مسئله ریسک محاسبه اشتباه را بالا میبرد؛ بهخصوص در منطقهای که نیروهای آمریکایی، شناورهای نظامی، پایگاههای منطقهای و مسیرهای حیاتی کشتیرانی در فاصله نزدیکی از نیروهای ایرانی فعالیت میکنند.
نفتکشها؛ نقطه اتصال جنگ نظامی و فشار اقتصادی
هدف قرار گرفتن نفتکشها یک پیام اقتصادی نیز دارد. سنتکام علاوه بر جنبه نظامی، این شناورها را به شبکه تأمین مالی سپاه پاسداران مرتبط دانسته است و فرمانده سنتکام نیز هشدار داده بود که در صورت حمله به کشتیهای آمریکایی، فشار اقتصادی بیشتری علیه ایران اعمال خواهد شد.
از این منظر، احتمال حمله مجدد آمریکا به ایران فقط به حملات هوایی یا موشکی محدود نمیشود و میتواند به سمت جنگ دریایی، فشار بر صادرات نفت و محدود کردن مسیرهای کشتیرانی حرکت کند.
این همان نقطهای است که موضوع مذاکرات ایران و آمریکا نیز اهمیت پیدا میکند. هرچه فشار نظامی و دریایی بیشتر شود، فضای توافق ایران و آمریکا دشوارتر میشود؛ زیرا همزمان با کانالهای دیپلماتیک، دو طرف در حال افزایش هزینههای طرف مقابل هستند.
آیا احتمال حمله مجدد اسرائیل به ایران هم افزایش مییابد؟
در شرایطی که رویارویی ایران و آمریکا وارد مرحله دریایی شده، هرگونه افزایش تنش میان تهران و واشینگتن میتواند بر معادله ایران و اسرائیل نیز اثر بگذارد.
مقامهای ایرانی در اظهارات اخیر خود، آمریکا و اسرائیل را در یک چارچوب تهدیدی مشترک قرار دادهاند و احمد نادری نیز صراحتاً از احتمال حمله ایران به منافع آمریکا و اسرائیل در منطقه سخن گفته است.
بنابراین جنگ ایران و اسرائیل و تقابل ایران و آمریکا را نمیتوان کاملاً جدا از یکدیگر تحلیل کرد؛ بهخصوص اگر حملات متقابل به پایگاهها و منافع آمریکا در منطقه افزایش پیدا کند.
تحلیل: آیا منطقه به سمت دور تازهای از درگیری میرود؟
سه تحول همزمان، وضعیت فعلی را از یک تبادل محدود حملات خطرناکتر میکند.
اول، تغییر هدفهاست. حمله به نفتکشها نشان میدهد رویارویی میتواند از اهداف صرفاً نظامی به ظرفیتهای اقتصادی و دریایی نیز کشیده شود.
دوم، تغییر ادبیات نظامی ایران است. تأکید همزمان مقامهای سیاسی و نظامی بر «اقدام پیشدستانه» نشان میدهد تهران میخواهد هزینه تصمیم آمریکا برای حمله بعدی را افزایش دهد.
سوم، تبدیل تهدیدهای لفظی به قواعد عملیاتی است. هگست اعلام کرده در صورت شلیک ایران به کشتیهای آمریکایی، نفتکشهای ایران هدف قرار خواهند گرفت؛ در مقابل، ذوالفقاری از شدیدتر شدن حملات علیه شناورهای نظامی آمریکا و امکان گسترش آنها سخن گفته است.
این چرخه میتواند یک الگوی خطرناک ایجاد کند: حمله به یک هدف دریایی، پاسخ به هدفی در طرف مقابل، سپس حمله متقابل و در نهایت گسترش دامنه درگیری.
به همین دلیل، احتمال جنگ مجدد ایران و آمریکا را نمیتوان تنها با شمار حملات انجامشده سنجید؛ مسئله مهمتر این است که هر دو طرف چه تعریفی از «خط قرمز» خود ارائه میکنند و آیا حمله بعدی را صرفاً پاسخ محدود میدانند یا آغاز مرحلهای جدید از درگیری؟
جمعبندی؛ جنگ پیش دستانه ایران علیه آمریکا
حمله آمریکا به سه نفتکش ایرانی اکنون به یکی از مهمترین نقاط تنش در رویارویی تهران و واشینگتن تبدیل شده است. از یک سو سنتکام از هدف قرار دادن نفتکشهای مرتبط با ایران و هگست از امکان غرق کردن نفتکشهای بیشتر سخن میگوید؛ از سوی دیگر، تهران هشدار داده است پاسخ حملات بعدی میتواند شدیدتر و گستردهتر باشد.
مهمترین تحول اما اعلام تغییر تدریجی راهبرد نظامی ایران به سمت «جنگ پیشدستانه» است. اگر این رویکرد در عمل نیز دنبال شود، درگیری بعدی لزوماً با حمله آمریکا آغاز نخواهد شد و هر دو طرف ممکن است برای جلوگیری از اقدام طرف مقابل، زودتر دست به عملیات بزنند.
در چنین شرایطی، حمله مجدد آمریکا به ایران میتواند پیامدهایی فراتر از یک حمله نظامی داشته باشد و مستقیماً مسیر کشتیرانی، صادرات نفت، مذاکرات ایران و آمریکا و حتی احتمال حمله مجدد اسرائیل به ایران را تحت تأثیر قرار دهد.
ارسال نظر