رایت: محاصره تنگه هرمز یا حکومت ایران را تغییر خواهد داد یا سیاستهای حکومت را! / چمران: باید پناهگاه بسازیم!
گزینهای که بعد از حملات روی میز واشنگتن آمد؛ آمریکا قید توافق با ایران را میزند.
حمله مجدد آمریکا به ایران در شرایطی دوباره به یکی از سناریوهای مورد توجه تبدیل شده که وزیر انرژی آمریکا از احتمال کنار گذاشته شدن توافق هستهای با تهران سخن گفته، سنتکام از استقرار تجهیزات ارتباطی توسط چتربازان ارتش آمریکا در نقطهای نامعلوم در خاورمیانه خبر داده و در تهران نیز رئیس شورای شهر از ضرورت پیشدستی و «حمله بازدارنده» برای برهم زدن آرایش جنگی دشمن صحبت کرده است.
اظهارات کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، نشان میدهد واشنگتن در حال بررسی مسیری فراتر از مذاکرات هستهای است؛ مسیری که در آن به جای دستیابی به توافق، تضعیف یا نابودی توانایی ایران برای ساخت سلاح هستهای دنبال شود. همزمان، استمرار تحرکات نظامی آمریکا در منطقه و مواضع تازه در تهران، چشمانداز جنگ مجدد ایران و آمریکا را همچنان در وضعیت حساسی قرار داده است.
سیگنال مهم واشنگتن؛ توافق ایران و آمریکا دیگر تنها گزینه نیست
کریس رایت در گفتوگو با شبکه ABC News درباره چشمانداز مذاکرات ایران و آمریکا گفت ممکن است اساساً توافق هستهای جدیدی شکل نگیرد.
او در برنامه «This Week» گفت: «ممکن است توافق هستهای وجود نداشته باشد. ممکن است مسئله صرفاً نابود کردن توانایی آنها برای انجام این کار باشد. توافق ممکن است به دولت بعدی در ایران موکول شود. ما بهسادگی نمیدانیم.»
رایت در پاسخ به این پرسش که آمریکا در صورت نبود توافق چگونه مانع دستیابی ایران به سلاح هستهای خواهد شد، مدعی شد حملات آمریکا توانایی ایران برای تولید و توسعه چنین سلاحی را بهشدت کاهش داده است.
واشنگتنپست نیز با اشاره به همین اظهارات نوشت رایت احتمال دستیابی سریع به توافق را بعید دانسته و گفته است اقدام نظامی همچنان برای مقابله با تهدید هستهای ایران ضروری تلقی میشود.
این موضع از یک جهت اهمیت ویژه دارد: اگر آمریکا به این جمعبندی برسد که مذاکره نمیتواند محدودیتهای مورد نظر واشنگتن را ایجاد کند، احتمال جنگ مجدد ایران و آمریکا دیگر صرفاً به شکست مذاکرات وابسته نخواهد بود؛ بلکه فشار اقتصادی، محاصره دریایی و عملیات نظامی میتواند به ابزارهای موازی تبدیل شود.
محاصره بنادر ایران؛ فشار اقتصادی در کنار تهدید نظامی
وزیر انرژی آمریکا همچنین درباره محاصره بنادر ایران گفت این اقدام میتواند به تغییر سیاست حکومت ایران یا حتی تغییر حکومت منجر شود.
اظهارات رایت در حالی مطرح شده که رویارویی نظامی و فشار بر صادرات انرژی ایران همچنان یکی از محورهای اصلی راهبرد آمریکا محسوب میشود. گاردین گزارش داده است که رایت در گفتوگوهای تلویزیونی خود، جلوگیری از صادرات انرژی ایران را یکی از مهمترین نقشهای فعلی ارتش آمریکا در منطقه دانسته و از تلاش واشنگتن برای فشار اقتصادی بر تهران سخن گفته است.
در همین حال، رویترز گزارش داده است که صادرات نفت ایران تحت فشار شدید قرار گرفته و درگیری بر سر مسیرهای انرژی در اطراف تنگه هرمز ادامه دارد.
بنابراین، بحث احتمال حمله مجدد آمریکا به ایران را نمیتوان تنها از زاویه حملات هوایی بررسی کرد. محاصره دریایی، محدود کردن صادرات نفت، تحریمهای اقتصادی و فشار بر زیرساختهای انرژی نیز بخشی از همان راهبرد فشار چندلایه هستند.
سنتکام همزمان از استقرار تجهیزات جدید در خاورمیانه خبر داد
در تحول دیگری که به فضای امنیتی منطقه اضافه شده، فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، تصویری از چتربازان ارتش آمریکا منتشر کرد که در حال استقرار تجهیزات ارتباطی در یک مکان دورافتاده در خاورمیانه هستند.
سنتکام محل دقیق استقرار این نیروها و تجهیزات را اعلام نکرده است. انتشار این تصویر در شرایطی انجام شده که حضور نظامی آمریکا در منطقه ادامه دارد و سنتکام پیشتر از آمادگی نیروهای آمریکایی برای ادامه عملیات به دستور دونالد ترامپ خبر داده بود.
این اقدام بهتنهایی اثباتکننده برنامهریزی برای یک حمله جدید نیست؛ تجهیزات ارتباطی میتوانند برای طیف وسیعی از عملیات و هماهنگیهای نظامی استفاده شوند. اما اهمیت آن در همزمانی با تشدید فشار نظامی و توقف روند دیپلماتیک است.
به بیان دیگر، در شرایطی که مذاکرات ایران و آمریکا هنوز به توافق پایدار منجر نشده، ساختار نظامی آمریکا همچنان در حال حفظ و تقویت ظرفیت عملیاتی خود در منطقه است.
تهران از «حمله بازدارنده» سخن گفت
در سوی دیگر، مهدی چمران، رئیس شورای شهر تهران، از ضرورت پیشدستی برای برهم زدن «آرایش جنگی دشمن» سخن گفته است؛ موضعی که در فضای فعلی میتواند به عنوان یکی از نشانههای تغییر ادبیات بازدارندگی در داخل ایران مورد توجه قرار گیرد.
چمران گفت: «این اقدام نوعی دفاع و بخشی از راهبرد بازدارندگی است؛ بازدارندگی تنها دفاع منفعلانه نیست و گاهی حمله بازدارنده نیز بخشی از دفاع محسوب میشود.»
او همچنین خواستار ایجاد پناهگاههای عمومی و پیشبینی فضاهای ایمن در ساختمانها شد و تأکید کرد پارکینگهای طبقاتی باید به شکلی طراحی شوند که در شرایط اضطراری امکان استفاده از آنها به عنوان پناهگاه وجود داشته باشد.
این اظهارات البته به معنی اعلام تصمیم برای عملیات نظامی جدید نیست و نباید از آن نتیجه گرفت که حملهای در آستانه وقوع است. اهمیت سخنان چمران بیشتر در این است که ادبیات مربوط به آمادگی شهری و بازدارندگی فعال را همزمان با ادامه تحرکات نظامی آمریکا وارد فضای عمومی کرده است.
حمله مجدد آمریکا به ایران؛ سه علامت در کنار هم چه میگویند؟
اگر این تحولات جدا از یکدیگر دیده شوند، هیچکدام به تنهایی نشانه قطعی آغاز یک درگیری جدید نیستند. اما کنار هم قرار گرفتن آنها تصویری متفاوت ایجاد میکند.
از یک طرف، وزیر انرژی آمریکا صراحتاً احتمال توافق هستهای را زیر سؤال برده و از تضعیف توانایی ایران به عنوان جایگزین توافق صحبت کرده است. از طرف دیگر، سنتکام همچنان در حال تقویت ظرفیت ارتباطی و عملیاتی نیروهای آمریکایی در منطقه است. در تهران نیز از ضرورت بازدارندگی فعال و حتی «حمله بازدارنده» سخن گفته میشود.
در چنین شرایطی، احتمال حمله مجدد آمریکا به ایران بیش از آنکه به یک تصمیم اعلامشده برای حمله وابسته باشد، به شکست یا موفقیت مسیرهای دیپلماتیک و محاسبات دو طرف درباره هزینه ادامه درگیری وابسته است.
نقطه خطرناک ماجرا؛ توافق یا فرسایش تدریجی درگیری؟
مهمترین بخش اظهارات رایت شاید نه خود احتمال حمله، بلکه تغییر احتمالی منطق برخورد آمریکا با برنامه هستهای ایران باشد.
در یک سناریو، واشنگتن میتواند همچنان به دنبال توافقی باشد که محدودیتهای مشخصی بر برنامه هستهای ایران ایجاد کند. اما سناریوی دیگر این است که آمریکا به این نتیجه برسد که باید ظرفیتهای مورد نظر خود را از طریق فشار نظامی و اقتصادی کاهش دهد و توافق را به آینده موکول کند.
گاردین گزارش داده که مذاکرات پس از فروپاشی تفاهم موقت ژوئن متوقف شده و واشنگتن اکنون در کنار موضوع هستهای، مسئله تنگه هرمز و صادرات انرژی ایران را نیز در چارچوب فشار خود دنبال میکند.
این تغییر میتواند پیامد بلندمدتی داشته باشد: اگر توافق از ابزار اصلی حل بحران به گزینهای فرعی تبدیل شود، حتی یک دوره کاهش حملات نیز الزاماً به معنای پایان بحران نخواهد بود.
آیا جنگ مجدد ایران و آمریکا در راه است؟
پاسخ قطعی هنوز وجود ندارد. شواهد موجود از احتمال جنگ مجدد ایران و آمریکا سخن میگویند، اما هیچ یک از تحولات اخیر بهتنهایی اعلام آغاز یک حمله جدید نیست.
آنچه اکنون روشنتر به نظر میرسد، ادامه یک چرخه فشار و پاسخ است: آمریکا فشار نظامی و اقتصادی را حفظ کرده، ایران نیز در برابر این فشارها موضع سختی گرفته و مسیر مذاکرات هنوز به توافق پایدار نرسیده است. همزمان، تنگه هرمز و صادرات انرژی به یکی از مهمترین نقاط اصطکاک تبدیل شدهاند. رویترز و آسوشیتدپرس هر دو از تشدید دوباره درگیریها و پیامدهای آن بر امنیت انرژی منطقه گزارش دادهاند.
در نتیجه، حمله مجدد آمریکا به ایران را نمیتوان در شرایط فعلی یک اتفاق قطعی دانست؛ اما مجموعه نشانههای سیاسی، نظامی و اقتصادی نشان میدهد که پرونده رویارویی تهران و واشنگتن همچنان بسته نشده و حتی در صورت کاهش موقت حملات، خطر بازگشت درگیری پابرجاست.
جمعبندی؛ زنگ خطر دوباره به صدا درآمد: آمریکا، ایران و یک سناریوی خطرناک
اظهارات تازه کریس رایت نشان میدهد آمریکا در حال آمادهسازی افکار عمومی برای سناریویی است که در آن توافق ایران و آمریکا حاصل نشود و واشنگتن به جای آن بر تضعیف تواناییهای هستهای ایران تکیه کند. در همین زمان، استقرار تجهیزات ارتباطی جدید توسط نیروهای آمریکایی و اظهارات مهدی چمران درباره «حمله بازدارنده»، فضای امنیتی منطقه را پیچیدهتر کرده است.
بنابراین، حمله مجدد آمریکا به ایران هنوز یک تصمیم اعلامشده نیست، اما مسیر تحولات نشان میدهد که نه مذاکرات به نتیجه نهایی رسیده و نه گزینه نظامی از روی میز کنار رفته است. مهمترین متغیر در روزهای آینده، نحوه برخورد دو طرف با بنبست مذاکرات، تنگه هرمز و فشار بر صادرات انرژی ایران خواهد بود.
ارسال نظر