با پایان آتشبس، ایران برای جنگی بزرگتر آماده میشود / یک مقام نظامی: برای شکستن محاصره دریایی آمریکا حملات نظامی بهموقع و دقیقی انجام میدهیم!
ایران سیاست نظامی خود را از وضعیت دفاعی به «کاملاً تهاجمی» تغییر داده و در صورت شکست دیپلماسی، برای تشدید درگیری آماده است.
همزمان با پایان مهلت ۶۰ روزه توافق موقت ایران و آمریکا و ادامه بنبست بر سر بازگشایی تنگه هرمز، یک مقام ارشد جمهوری اسلامی به رویترز گفته است تهران سیاست نظامی خود را از وضعیت دفاعی به «کاملاً تهاجمی» تغییر داده و در صورت شکست دیپلماسی، برای تشدید درگیری آماده است؛ تحولی که احتمال جنگ مجدد ایران و آمریکا را بار دیگر به یکی از جدیترین نگرانیهای منطقه تبدیل کرده است.
هشدار تازه تهران درباره حمله مجدد آمریکا به ایران
یک مقام ارشد جمهوری اسلامی، روز دوشنبه ۲۶ مرداد، در گفتوگو با خبرگزاری رویترز اعلام کرد که بنبست در تلاشها برای دستیابی به توافقی دائمی میان تهران و واشینگتن، محاسبات نظامی ایران را تغییر داده است.
به گفته این مقام، ایران دیگر صرفاً بر یک رویکرد دفاعی در برابر آمریکا و اسرائیل تکیه نخواهد کرد و سیاست نظامی کشور به سمت وضعیت «کاملاً تهاجمی» حرکت کرده است. این موضعگیری در شرایطی مطرح شده که تلاشهای دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگ و ازسرگیری تردد نفتکشها از تنگه هرمز عملاً متوقف شده است.
این اظهارات به معنای اعلام قطعی حمله جدید نیست، اما سطح تهدید متقابل را بهطور محسوسی افزایش میدهد؛ بهویژه آنکه تهران شکست مسیر مذاکره را با احتمال استفاده از گزینه نظامی پیوند زده است.
ضربالاجل ۶۰ روزه تمام شد؛ توافق ایران و آمریکا به کجا رسید؟
توافق موقت ایران و آمریکا در خردادماه با هدف ایجاد یک دوره تنشزدایی و فراهم کردن زمینه برای مذاکره درباره توافق نهایی شکل گرفت. طبق مفاد اعلامشده از آن تفاهم، قرار بود در یک بازه ۶۰ روزه موضوعات دشوارتر، از جمله پرونده هستهای، تحریمها و وضعیت تنگه هرمز، برای رسیدن به توافق دائمی بررسی شود.
با این حال، بازگشایی کامل تنگه هرمز به یکی از اصلیترین گرههای مذاکرات ایران و آمریکا تبدیل شد. پیشتر نیز گزارشهای منتشرشده درباره تفاهم اولیه ایران و آمریکا نشان میدادند که رفع محاصره دریایی آمریکا و بازگشت تردد تجاری از هرمز از عناصر اصلی توافق موقت بوده است.
اکنون پایان این بازه زمانی بدون دستیابی به توافق جامع، این پرسش را جدیتر کرده است که آیا مذاکرات ایران و آمریکا وارد مرحله تازهای از فشار و تهدید نظامی خواهد شد یا دو طرف بار دیگر برای احیای مسیر دیپلماتیک تلاش میکنند؟
ایران برای «حمله بهموقع و دقیق» هشدار داد
مقام ارشد جمهوری اسلامی به رویترز گفته است اگر آمریکا در «چند هفته آینده» مفاد توافق موقت را بهطور کامل اجرا نکند، تهران آماده افزایش تنش در تنگه هرمز و فراتر از آن خواهد بود.
او همچنین هشدار داده است که در صورت شکست دیپلماسی، ایران برای شکستن محاصره دریایی آمریکا به حملات نظامی «بهموقع و دقیق» متوسل خواهد شد. جزئیات ضربالاجل موردنظر ایران نیز قرار است از طریق میانجیها به واشینگتن و کشورهای منطقه منتقل شود.
اهمیت این تهدید فقط به احتمال حمله مجدد آمریکا به ایران محدود نمیشود. تنگه هرمز یک گلوگاه حیاتی انرژی در جهان است و هرگونه درگیری نظامی در این منطقه میتواند مستقیماً بر بازار نفت، حملونقل دریایی، بیمه کشتیها و اقتصاد کشورهای واردکننده انرژی اثر بگذارد.
والاستریت ژورنال: تهران همزمان برای تشدید درگیری آماده شده است
در همین فضای پرتنش، والاستریت ژورنال روایتی متفاوت اما مکمل ارائه کرده است. این روزنامه به نقل از مقامهای ایرانی و عرب مدعی شده که جمهوری اسلامی در جریان مذاکرات نیز برای احتمال گسترش درگیری آماده میشده و مذاکرات را صرفاً مسیری برای کاهش تنش نمیدیده است.
بر اساس این گزارش، طی دو ماه گذشته کنترل سپاه پاسداران بر ارتش افزایش یافته، فرماندهان جدید منصوب شدهاند، تولید موشک و پهپاد گسترش پیدا کرده و شبکه ضدجاسوسی داخلی تقویت شده است.
والاستریت ژورنال همچنین مدعی شده است که سپاه مشاورانی را به عراق، یمن و لبنان اعزام کرده و برای افزایش هماهنگی میان نیروهای همسو در منطقه آماده شده است.
این بخش از گزارش والاستریت ژورنال را باید با احتیاط خواند؛ زیرا اطلاعات آن عمدتاً بر اظهارات مقامهای ناشناس ایرانی و عرب استوار است و همه جزئیات آن بهصورت مستقل قابل تأیید نیست. با این حال، قرار گرفتن این گزارش در کنار اظهارات تازه مقام ایرانی درباره تغییر وضعیت نظامی، تصویری از افزایش آمادگی تهران برای سناریوی شکست مذاکرات ارائه میکند.
آیا احتمال جنگ مجدد ایران و آمریکا افزایش یافته است؟
در حال حاضر نمیتوان گفت احتمال جنگ مجدد ایران و آمریکا به معنای وقوع قطعی یک جنگ تازه است. اما چند نشانه همزمان، ریسک درگیری مستقیم را نسبت به دوره آغاز توافق موقت افزایش داده است.
نخست، مهلت ۶۰ روزه برای رسیدن به توافق جامع بدون دستیابی به نتیجه موردنظر دو طرف سپری شده است.
دوم، مسئله تنگه هرمز همچنان حل نشده باقی مانده و سوم، مقامهای ایرانی صراحتاً از تغییر رویکرد دفاعی به تهاجمی سخن گفتهاند.
از سوی دیگر، گزارشهای پیشین درباره توافق موقت نشان میدادند که بازگشت صادرات نفت ایران و کاهش محدودیتهای دریایی، بخشی از منطق اصلی تفاهم تهران و واشینگتن بوده است. حتی برخی شرکتهای ژاپنی در ماه ژوئیه برای خرید نفت ایران وارد مذاکره شده بودند، اما درباره امنیت حملونقل و تمدید معافیت تحریمی نگرانی وجود داشت.
بنابراین، تنگه هرمز فقط یک موضوع نظامی نیست؛ این آبراه اکنون به مهمترین اهرم اقتصادی و امنیتی در مذاکرات ایران و آمریکا تبدیل شده است.
پشت پرده تغییر موضع ایران چیست؟
تحلیل سیاسی این تحولات نشان میدهد تهران تلاش میکند میان دو مسیر فشار نظامی و مذاکره، اهرم بیشتری در اختیار داشته باشد.
تغییر ادبیات از «دفاع» به «تهاجم» را میتوان پیامی دوگانه دانست: از یک سو هشدار به آمریکا درباره هزینه ادامه محاصره و از سوی دیگر تلاشی برای افزایش قدرت چانهزنی در مذاکرات.
این تغییر موضع البته از ماههای قبل نیز نشانههایی داشته است. در اسفندماه، سرلشکر علی عبداللهی، فرمانده قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا، اعلام کرده بود که دکترین نیروهای مسلح ایران از دفاعی به تهاجمی تغییر کرده و تاکتیکهای میدان نبرد نیز بر همین اساس در حال تغییر است.
تفاوت موضع جدید این است که این بار چنین ادبیاتی مستقیماً در چارچوب شکست یا بنبست دیپلماسی با آمریکا و مسئله تنگه هرمز مطرح شده است.
خطر اصلی؛ یک چرخه تازه از حمله و پاسخ
سناریوی خطرناک برای منطقه این است که تهدیدهای متقابل به یک چرخه عملیاتی تبدیل شود: افزایش فشار آمریکا، واکنش ایران در هرمز یا نقاط دیگر منطقه، پاسخ نظامی واشینگتن و سپس احتمال حمله مجدد اسرائیل به ایران.
در چنین شرایطی حتی یک حادثه محدود برای یک نفتکش یا شناور نظامی میتواند از ظرفیت لازم برای تبدیل شدن به یک بحران بزرگتر برخوردار باشد.
گزارش والاستریت ژورنال درباره آمادهسازی نیروهای منطقهای و اظهارات مقام ایرانی درباره «حملات دقیق» نیز نشان میدهد که سناریوی درگیری دیگر صرفاً به حمله هوایی مستقیم میان تهران و واشینگتن محدود نخواهد بود و ممکن است ابعاد دریایی، موشکی و منطقهای پیدا کند.
جمعبندی؛ آیا حمله مجدد آمریکا به ایران نزدیک است؟
فعلاً هیچ مدرک مستقلی وجود ندارد که نشان دهد حمله مجدد آمریکا به ایران تصمیمی قطعی و زمانبندیشده است. آنچه اکنون قابل اتکاتر است، افزایش سطح تهدید و شکست بخش مهمی از مسیر دیپلماتیک است.
در طرف ایران، مقام ارشد جمهوری اسلامی از تغییر وضعیت دفاعی به «کاملاً تهاجمی» سخن گفته و حمله «بهموقع و دقیق» را در صورت شکست دیپلماسی مطرح کرده است. در طرف دیگر، ادامه فشار بر تهران و اختلاف بر سر تنگه هرمز، فضای توافق را شکنندهتر کرده است. گزارش والاستریت ژورنال نیز از آمادهسازی ساختار نظامی و شبکه نیروهای همسو با ایران برای احتمال تشدید درگیری خبر میدهد.
به همین دلیل، مهمترین شاخص در روزهای آینده نه صرفاً تعداد تهدیدهای لفظی، بلکه وضعیت تنگه هرمز، حرکت نفتکشها، پیامهای میانجیها و هرگونه جابهجایی یا اقدام نظامی جدید آمریکا، ایران و اسرائیل خواهد بود. اگر این چهار متغیر همزمان به سمت تشدید حرکت کنند، احتمال جنگ مجدد ایران و آمریکا بهمراتب جدیتر خواهد شد.
ارسال نظر