هزینه جنگ ایران و آمریکا از میدان نبرد به سفره مردم منتقل می‌شود؟
ترامپ فعلاً با نتانیاهو همراه نمی‌شود؛ جنگی که شاید بدون موشک ادامه پیدا کند.
احتمال حمله آمریکا به ایران هنوز از معادلات منطقه‌ای حذف نشده اما نشانه‌هایی از اختلاف جدی میان واشینگتن و تل‌آویو درباره زمان و چگونگی مواجهه با تهران دیده می‌شود. در شرایطی که نتانیاهو خواهان بازگشت به گزینه نظامی است، ترامپ از ادامه فشار اقتصادی و فرصت دادن به مسیر دیپلماسی سخن می‌گوید؛ اختلافی که حتی به روایت رسانه‌های اسرائیلی به یک تماس تلفنی پرتنش میان دو رهبر کشیده شده است. اکنون سؤال مهم این است: آیا ترامپ واقعاً از جنگ فاصله گرفته یا فشار اقتصادی، مقدمه‌ای برای دور تازه‌ای از جنگ ایران و آمریکا است؟
اظهارات اخیر مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، در نشست گروه هفت در پاریس نشان می‌دهد دولت دونالد ترامپ در حال حاضر روی راهبردی متفاوت از حمله نظامی گسترده حساب باز کرده است. راهبردی که بر تحریم‌های اقتصادی، محاصره دریایی و محدود کردن درآمدهای نفتی ایران استوار و قرار است بدون ورود به یک جنگ تمام‌عیار، تهران را برای پذیرش خواسته‌های واشینگتن تحت فشار قرار دهد.
هم‌زمان، گزارش روزنامه اسرائیلی «یدیعوت آحارونوت» از اختلاف نظر شدید ترامپ و بنیامین نتانیاهو درباره آینده جنگ با ایران حکایت دارد. منابع آگاه به این رسانه گفته‌اند نخست‌وزیر اسرائیل در تماس تلفنی با رئیس‌جمهور آمریکا بر ضرورت ازسرگیری حمله به ایران تأکید کرده، در حالی که ترامپ ترجیح می‌دهد فرصت بیشتری به مذاکرات و فشار اقتصادی بدهد.
این دو تحول در کنار هم یک واقعیت مهم را آشکار می‌کنند: تصمیم درباره آینده جنگ با ایران صرفاً به آمادگی ارتش آمریکا یا مواضع اسرائیل وابسته نیست؛ بلکه اختلاف بر سر هزینه، زمان و نتیجه جنگ نیز در محاسبات کاخ سفید نقش تعیین‌کننده دارد.
اختلاف ترامپ و نتانیاهو بر سر حمله آمریکا به ایران؛ ماجرای تماس تلفنی چه بود؟
وب‌سایت خبری وای‌نت، وابسته به روزنامه اسرائیلی «یدیعوت آحارونوت»، در گزارشی درباره تماس تلفنی آخر هفته گذشته دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو نوشت که محور اصلی گفت‌وگوی دو طرف، وضعیت ایران و اختلاف نظر درباره احتمال ازسرگیری جنگ بوده است.
به نوشته وای‌نت، منابع مطلع از محتوای مکالمه این گفت‌وگو را بسیار دشوار و پرتنش توصیف کرده‌اند. یکی از منابع حتی از عبارت «مشاجره‌ای جهنمی همراه با فریادهای بلند» برای توصیف فضای مکالمه استفاده کرده است.
طبق این روایت، نتانیاهو بر ضرورت حمله مجدد به ایران اصرار داشته اما ترامپ خواهان ادامه تلاش‌های دیپلماتیک و بررسی امکان دستیابی به توافق با تهران بوده است.
با این حال، باید میان اصل تماس تلفنی و ادعای مشاجره تفاوت قائل شد. دفتر نخست‌وزیری اسرائیل اصل روایت مربوط به درگیری لفظی را رد کرده و آن را «اخبار جعلی و کاملاً بی‌اساس» خوانده است. یک مقام ارشد اسرائیلی نیز انجام تماس را تأیید کرده اما گفته است این مکالمه به‌هیچ‌وجه دشوار یا تنش‌آمیز نبوده است.
بنابراین، اصل تماس تلفنی مورد تأیید طرف اسرائیلی است اما شدت اختلاف و توصیف آن به‌عنوان مشاجره‌ای شدید همچنان محل اختلاف است.
نکته مهم‌تر، مواضع علنی دو طرف پس از این تماس است. نتانیاهو در سخنرانی خود در کنست، پارلمان اسرائیل، مدعی شد ایران در حال بازسازی تهدید هسته‌ای است و تنها راه حذف دائمی این تهدید تغییر نظام سیاسی ایران است.
در مقابل، ترامپ پس از دیدار با نخست‌وزیر قطر در کاخ سفید اعلام کرد که در شرایط فعلی حمله مجدد به ایران چندان ضروری به نظر نمی‌رسد. او در عین حال تأکید کرد نیروهای آمریکایی همچنان در آمادگی نظامی قرار دارند و گفت: «همه‌چیز آماده و در حالت مسلح است.»
این مواضع نشان می‌دهد اختلاف اصلی بر سر اصل نگرانی امنیتی درباره ایران نیست؛ بلکه بر سر راه رسیدن به هدف و زمان استفاده از قدرت نظامی است.
نقشه سه‌گانه در واشینگتن؛ چه کسانی خواهان جنگ، توافق یا فشار اقتصادی هستند؟
گزارش‌های اکسیوس و رویترز نشان می‌دهند در درون دولت آمریکا نیز درباره نحوه مواجهه با ایران اجماع کاملی وجود ندارد.
اکسیوس در گزارش اول نوامبر خود، با استناد به منابع آمریکایی و اسرائیلی، از سه رویکرد متفاوت در اطراف ترامپ پرده برداشت:
جبهه طرفدار توافق: جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، و استیو ویتکاف، فرستاده ویژه ترامپ، معتقدند باید امکان دستیابی به توافق با ایران را بررسی کرد. از نگاه این گروه، بازگشت به جنگ لزوماً تضمین‌کننده حل اختلافات نخواهد بود.
جبهه طرفدار اقدام نظامی: بنیامین نتانیاهو و پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، معتقدند ایران قابل اعتماد نیست و بدون فشار نظامی دستیابی به نتیجه مطلوب دشوار خواهد بود.
جبهه فشار اقتصادی حداکثری: اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، و مارکو روبیو، وزیر خارجه، از ادامه فشار اقتصادی و حفظ شرایط بدون جنگ و بدون توافق حمایت می‌کنند.
اکسیوس همچنین در این گزارش به نقش جان رتکلیف، رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، اشاره کرده بود که معتقد است تداوم فشار اقتصادی می‌تواند تهران را به دادن امتیازات بیشتر وادار کند یا زمینه بی‌ثباتی داخلی را افزایش دهد.
گزارش رویترز در ۱۰ نوامبر نیز بخشی از همین اختلاف دیدگاه را تأیید می‌کند. رویترز به نقل از فردی مطلع از محاسبات داخلی دولت آمریکا نوشت استیون میلر، رئیس دفتر جدید کاخ سفید، و اسکات بسنت از ادامه فشار اقتصادی حمایت می‌کنند در حالی که جی‌دی ونس دستیابی به توافق با ایران را ترجیح می‌دهد.
نکته قابل توجه اینکه رویترز در گزارش جدید خود از این موضوع نیز خبر داد که ترامپ در شرایط فعلی دستیابی به یک توافق قابل قبول با ایران را ممکن نمی‌داند.
این تفاوت مواضع نشان می‌دهد ترامپ هنوز میان سه مسیر متفاوت تصمیم نهایی نگرفته است؛ هرچند در مقطع کنونی ادامه فشار اقتصادی به جای آغاز عملیات نظامی گسترده، به راهبرد عملی واشینگتن نزدیک‌تر شده است.
روبیو: آمریکا برای فشار بر ایران به حمله نظامی گسترده نیاز ندارد
مهم‌ترین نشانه از تغییر اولویت‌های واشینگتن را باید در اظهارات مارکو روبیو پس از نشست وزیران خارجه گروه هفت در پاریس جست‌وجو کرد.
رویترز در گزارش ۱۰ نوامبر خود نوشت روبیو به متحدان آمریکا گفته است تحریم‌های اقتصادی و محاصره دریایی ایران به اندازه‌ای مؤثر بوده‌اند که ترامپ برای دستیابی به اهداف خود لزوماً نیازی به انجام عملیات نظامی گسترده ندارد.
روبیو درباره وضعیت اقتصادی ایران مدعی شد: «فشار اقتصادی که اکنون به ایران وارد می‌شود فوق‌العاده است و این فشار روی هم انباشته می‌شود و هر روز افزایش پیدا می‌کند.»
او همچنین تأکید کرد: «اگر بتوانیم از طریق ابزارهای اقتصادی و فشار اقتصادی به همان هدف برسیم نیازی به حملات نظامی نداریم. این وضعیت بن‌بست نیست.»
یورونیوز فارسی نیز در پوشش این اظهارات گزارش داد روبیو علاوه بر تأکید بر اثرگذاری تحریم‌ها و محاصره دریایی، هشدار داده است که گزینه حمله مجدد آمریکا به ایران همچنان روی میز قرار دارد و در صورت عبور ایران از خطوط قرمز آمریکا، واشینگتن آماده پاسخ خواهد بود.
به این ترتیب، سخنان روبیو را نباید به معنای کنار گذاشتن کامل گزینه نظامی تفسیر کرد. پیام اصلی واشینگتن این است که اگر فشار اقتصادی بتواند امتیازات مورد نظر آمریکا را تأمین کند نیازی به پرداخت هزینه‌های یک عملیات نظامی جدید نخواهد بود.
چرا ترامپ فعلاً با حمله مجدد به ایران موافق نیست؟
یکی از عوامل مهم در محاسبات ترامپ، هزینه‌های سیاسی و اقتصادی جنگ است.
رویترز در گزارش خود اشاره کرده که ترامپ جنگ ایران و آمریکا را یکی از عوامل شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای اخیر دانسته است. جی‌دی ونس نیز صریح‌تر از او موضع گرفته و گفته است: «دلیل شکست ما جنگ ایران و آمریکا بود.»
این مسئله برای ترامپ اهمیت زیادی دارد؛ زیرا ازسرگیری جنگ ایران و آمریکا می‌تواند هزینه‌های سیاسی دولت را افزایش دهد و فشار بیشتری بر موقعیت جمهوری‌خواهان وارد کند.
از سوی دیگر، ترامپ همچنان تلاش می‌کند خود را به‌عنوان رئیس‌جمهوری معرفی کند که می‌تواند از طریق مذاکره و اعمال فشار، بدون گرفتار شدن در یک جنگ طولانی، اهداف امنیتی آمریکا را تأمین کند.
اکسیوس نیز در گزارش دوم نوامبر خود از قول ترامپ نوشت که او برای تصمیم‌گیری درباره بمباران دوباره ایران عجله‌ای ندارد. ترامپ در این مصاحبه مدعی شده بود که آمریکا از نظر مالی ایران را به شدت تضعیف کرده است و هنوز امکان رسیدن به توافق وجود دارد.
در نتیجه، به نظر می‌رسد کاخ سفید فعلاً ترجیح می‌دهد هزینه‌های جنگ را به تعویق بیندازد و ابتدا میزان اثرگذاری فشار اقتصادی را ارزیابی کند.
البته این رویکرد به معنای منتفی شدن احتمال جنگ مجدد ایران و آمریکا نیست. باقی ماندن آمادگی نظامی آمریکا و اظهارات مقام‌های این کشور درباره خطوط قرمز، نشان می‌دهد واشینگتن همچنان گزینه نظامی را به‌عنوان اهرم فشار حفظ کرده است.
محاصره دریایی ایران چه پیامدهایی دارد؟ فشار اقتصادی به کجا می‌رسد؟
تفاوت راهبرد فعلی آمریکا با دوره‌های قبلی تحریم در این است که واشینگتن صرفاً به محدود کردن معاملات مالی و صادرات نفت اکتفا نکرده و محاصره دریایی را نیز به ابزار فشار اضافه کرده است.
رویترز تأکید کرده است که ایران در دهه‌های گذشته توانسته بخشی از آثار تحریم‌ها را مدیریت کند اما محاصره دریایی آسیب اقتصادی شدیدتری به کشور وارد کرده است.
در چنین شرایطی، محدود شدن مسیرهای فروش نفت و انتقال درآمدهای حاصل از صادرات انرژی می‌تواند چند پیامد مهم داشته باشد:
نخست، کاهش درآمدهای ارزی دولت و دشوارتر شدن تأمین منابع مالی مورد نیاز برای واردات کالاهای اساسی، مواد اولیه و تجهیزات صنعتی.
دوم، افزایش فشار بر بازار ارز و تشدید نااطمینانی اقتصادی در صورت تداوم محدودیت‌های تجاری و مالی.
سوم، افزایش هزینه حمل‌ونقل، بیمه و مبادلات تجاری که می‌تواند حتی فعالیت بخش‌هایی از اقتصاد را که مستقیماً با تحریم نفتی ارتباط ندارند، تحت تأثیر قرار دهد.
چهارم، افزایش فشار بر خانوارها از مسیر تورم، کاهش قدرت خرید و دشوارتر شدن تأمین کالاها و خدمات.
در این میان، هزینه فشار اقتصادی فقط به دولت محدود نمی‌شود. هرچه محدودیت‌های تجاری گسترده‌تر و طولانی‌تر شود، احتمال انتقال بخشی از هزینه‌ها به زندگی روزمره مردم نیز افزایش می‌یابد.
به همین دلیل، راهبرد فشار اقتصادی بدون جنگ، اگرچه ممکن است هزینه مستقیم نظامی کمتری برای آمریکا داشته باشد اما لزوماً به معنای کم‌هزینه بودن آن برای مردم ایران نیست.
آیا اختلاف ترامپ و نتانیاهو احتمال جنگ ایران و اسرائیل را کاهش می‌دهد؟
اختلاف احتمالی میان ترامپ و نتانیاهو می‌تواند بر زمان‌بندی و شکل تصمیم‌گیری نظامی تأثیر بگذارد اما به تنهایی تضمینی برای جلوگیری از جنگ ایران و اسرائیل نیست.
نتانیاهو در اظهارات خود در کنست، تغییر ساختار سیاسی ایران را راه حل دائمی تهدید هسته‌ای توصیف کرده است. چنین موضعی با رویکرد اعلام‌شده ترامپ که همچنان امکان توافق و استفاده از فشار اقتصادی را بررسی می‌کند تفاوتی اساسی دارد.
از طرف دیگر، اسرائیل ممکن است ارزیابی متفاوتی از زمان مناسب برای اقدام نظامی داشته باشد. برای تل‌آویو، طولانی شدن مذاکرات یا باقی ماندن ظرفیت‌های هسته‌ای و نظامی ایران می‌تواند به معنای ادامه یک تهدید امنیتی باشد.
با این حال، اجرای یک عملیات گسترده بدون همراهی و پشتیبانی آمریکا می‌تواند محاسبات نظامی و امنیتی اسرائیل را پیچیده‌تر کند؛ به‌ویژه آنکه هر حمله جدید ممکن است پاسخ متقابل ایران و گسترش دامنه درگیری در منطقه را به دنبال داشته باشد.
گزارش وای‌نت همچنین به نگرانی رهبران عرب منطقه از تلاش نتانیاهو برای بازگرداندن ترامپ به مسیر جنگ با ایران اشاره می‌کند. در این گزارش، به نقل از یک دیپلمات آگاه از گفت‌وگوهای منطقه‌ای آمده است که نتانیاهو به‌طور روزانه با ترامپ تماس می‌گیرد و خواهان ازسرگیری حمله به ایران است؛ در حالی که برخی مقام‌ها و چهره‌های سیاسی تلاش می‌کنند رئیس‌جمهور آمریکا را به ادامه مسیر دیپلماسی ترغیب کنند.
این روایت را باید در کنار گزارش فایننشال‌تایمز درباره نگرانی رهبران عرب از تشدید دوباره جنگ ایران و اسرائیل قرار داد. با این حال، ادعای تماس‌های روزانه نتانیاهو با ترامپ و میزان هماهنگی تلاش‌ها برای بازگرداندن گزینه نظامی، مستقلاً تأیید نشده است.
تحلیل و بررسی؛ آمریکا به دنبال پیروزی بدون جنگ است یا آماده‌سازی برای حمله بعدی؟
آنچه از کنار هم قرار دادن مواضع ترامپ، روبیو، ونس و نتانیاهو به دست می‌آید، نشان‌دهنده یک اختلاف تاکتیکی مهم در اردوگاه آمریکا و متحدانش است.
این اختلاف را می‌توان در سه سطح بررسی کرد:
۱. اختلاف بر سر هزینه جنگ مجدد
ترامپ می‌داند ازسرگیری حملات نظامی می‌تواند هزینه‌های سنگینی برای آمریکا ایجاد کند. جنگی که هنوز به نتیجه سیاسی مورد نظر واشینگتن نرسیده، ممکن است بار دیگر منابع نظامی و اقتصادی آمریکا را درگیر کند. شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان نیز حساسیت این موضوع را برای کاخ سفید افزایش داده است.
۲. اختلاف بر سر زمان نتیجه‌گیری
نتانیاهو خواهان اقدام سریع‌تر است، زیرا ادامه مذاکرات می‌تواند به تهران فرصت دهد موقعیت خود را بازسازی کند. در مقابل، ترامپ تصور می‌کند فشار اقتصادی و محدودیت صادرات نفت ممکن است بدون نیاز به عملیات نظامی گسترده، قدرت چانه‌زنی ایران را کاهش دهد.
۳. اختلاف بر سر تعریف پیروزی
به نظر می‌رسد مهم‌ترین اختلاف میان دو طرف همین موضوع باشد. برای دولت ترامپ رسیدن به توافقی که محدودیت‌های مورد نظر آمریکا را تأمین کند، می‌تواند یک نتیجه قابل قبول باشد. اما مواضع نتانیاهو نشان می‌دهد او مسئله ایران را فراتر از توافق هسته‌ای می‌بیند و تغییر نظام سیاسی را راه حل دائمی معرفی می‌کند.
این تفاوت اهداف می‌تواند در ماه‌های آینده به یکی از عوامل تعیین‌کننده روابط واشینگتن و تل‌آویو تبدیل شود.
آیا فشار اقتصادی می‌تواند جایگزین حمله نظامی شود؟
پاسخ این پرسش هنوز مشخص نیست. فشار اقتصادی زمانی می‌تواند به نتیجه سیاسی منجر شود که طرف مقابل هزینه ادامه مقاومت را بیشتر از هزینه توافق ارزیابی کند.
اما تجربه تحریم‌های چند دهه گذشته نشان داده است که افزایش فشار اقتصادی لزوماً به تغییر سریع سیاست خارجی منجر نمی‌شود. حتی ممکن است در شرایطی زمینه بی‌اعتمادی بیشتر و دشوارتر شدن مذاکرات را فراهم کند.
از سوی دیگر، محاصره دریایی و محدودیت صادرات نفت، اگر طولانی شود، می‌تواند هزینه‌های انسانی و اجتماعی قابل توجهی ایجاد کند؛ بدون آنکه الزاماً نتیجه سیاسی موردنظر واشنگتن را تضمین کند.
جمع‌بندی؛ حمله آمریکا به ایران منتفی شده است؟
در حال حاضر، شواهد موجود از تصمیم قطعی ترامپ برای حمله مجدد آمریکا به ایران حکایت نمی‌کند. اظهارات روبیو درباره اثرگذاری محاصره دریایی و تحریم‌ها، مواضع ترامپ درباره غیرضروری بودن اقدام نظامی در شرایط فعلی و تلاش برای حفظ مسیر مذاکرات، همگی نشان می‌دهند واشینگتن حداقل در مقطع کنونی به دنبال استفاده بیشتر از ابزارهای اقتصادی است.
با این حال، اختلاف با نتانیاهو، باقی ماندن آمادگی نظامی آمریکا و نبود توافق پایدار میان تهران و واشینگتن اجازه نمی‌دهد احتمال جنگ مجدد ایران و آمریکا را منتفی بدانیم.
مسئله اصلی این است که فشار اقتصادی تا چه اندازه می‌تواند بدون ایجاد یک توافق سیاسی، اهداف آمریکا را تأمین کند. اگر این راهبرد نتیجه مورد نظر واشینگتن را نداشته باشد، احتمال بازگشت گزینه نظامی همچنان وجود خواهد داشت.
بنابراین، حمله آمریکا به ایران فعلاً از دستور کار فوری واشینگتن فاصله گرفته اما حذف نشده است. آنچه در روزهای آینده اهمیت دارد، نه صرفاً اظهارات تند یا آرام مقام‌ها، بلکه میزان پیشرفت مذاکرات، وضعیت محاصره دریایی و واکنش تهران به ادامه فشارهای اقتصادی خواهد بود.
ارسال نظر