توافق نزدیک است یا جنگ؟ مذاکرات ایران و آمریکا زیر سایه‌ی دو فشار

امیرحسین مصلی

روزنامه‌نگار

بسیاری انتظار داشتند پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا و رأی‌گیری اسرائیل، جنگ از سر گرفته شود. اما دموکرات‌ها هر دو مجلس کنگره را گرفتند و ترامپ نتیجه را «عقبگرد بزرگ» خواند. در اسرائیل هم هرتزوگ یکشنبه ۱۷ آبان مأموریت تشکیل دولت را به گادی آیزنکوت داد، با ۶۷ توصیه در برابر ۴۶ توصیه برای نتانیاهو. آیزنکوت ۲۸ روز فرصت دارد که تا ۱۴ روز دیگر تمدید می‌شود، همکاری با نتانیاهو را رد کرده و احمد طیبی از فهرست مشترک گفته از دولت اقلیت او حمایت بیرونی می‌کنند. تا آن زمان نتانیاهو سرپرست دولت می‌ماند. ترامپ در گفت‌وگو با سی‌ان‌ان «پنج بار» تأکید کرد اگر مذاکرات درباره برنامه‌ی هسته‌ای و تنگه‌ی هرمز پیش برود، «خیلی بعید» است حملات را از سر بگیرد.

اما همان روزها، سنتکام از تشکیل کارگروه «دروازه آهنین» برای بستن راه‌های زمینی و دریای خزر خبر داد، آمریکا کشتی تجاری‌ای را در دریای عمان به اتهام نقض محاصره هدف قرار داد، دو نفتکش در هرمز با مین برخورد کردند و تسنیم اصابت پرتابه‌ی آمریکایی به قشم را تأیید کرد. ترامپ می‌گوید سه ناو هواپیمابر در منطقه دارد و ۳۸ پل ایران در تیررس است، هرچند ترجیح می‌دهد آن‌ها را نزند. فشار و مذاکره هم‌زمان پیش می‌روند.

میانجی‌ها چه می‌کنند

قطر محور میانجی‌گری است و پاکستان و عمان هم نقش دارند. عباس عراقچی روز پنجشنبه با وزیران خارجه‌ی عربستان، امارات، عمان، پاکستان، کویت، اردن، ترکیه، قبرس و قطر گفت‌وگو کرد و جمعه امیر قطر با ترامپ تلفنی صحبت کرد. به گزارش اکسیوس، نخست‌وزیر قطر قرار است از ترامپ بخواهد به دیپلماسی فرصت بیشتری بدهد. قطر گزارش‌های مربوط به شکست مذاکرات را «کاملاً نادرست» خوانده است. عراقچی اما می‌گوید به دلیل شوک نتایج انتخابات آمریکا، چند روزی رفت‌وآمد میانجی‌ها متوقف شده و باید صبر کرد.

طرح دوروزه

طرح ایران این است که تنگه‌ی هرمز ظرف دو روز بازگشایی شود، به شرط پذیرش شروط هفت‌گانه‌اش، از جمله پایان جنگ در همه‌ی جبهه‌ها، رفع محاصره‌ی دریایی و تحریم‌های پس از تفاهم‌نامه‌ی اسلام‌آباد، بازگرداندن معافیت‌های نفتی، آزادسازی دارایی‌ها و کاهش حضور نظامی آمریکا. گفت‌وگوی هسته‌ای پس از آن آغاز می‌شود. عراقچی تأکید کرده پیشنهاد «همچنان پابرجاست». روایت قطر، به گزارش رسانه‌ها، آمریکا را به رفع محاصره‌ی دریایی و آزادسازی بخشی از دارایی‌ها و ایران را به بازگشایی هرمز و ورود بازرسان آژانس به تأسیسات آسیب‌دیده می‌رساند.

آیا آمریکا می‌پذیرد؟ تا اینجا نه. مارکو روبیو مطالبات ایران را «غیرقابل‌قبول و گاهی مضحک» خوانده و گفته نمی‌تواند از پیشرفت سخن بگوید. ترامپ هم توافق را مشروط به امضای «توافقی بسیار محکم» کرده است. واشنگتن می‌خواهد هسته‌ای پیش بیفتد، تهران می‌خواهد شروط اول اجرا شود.

خبرهای غیررسمی

ادعای «موافقت آمریکا با غنی‌سازی ۳ درصدی در خاک ایران» از زبان امیر قطر شنیده نشده است. بیانیه‌ی دیوان امیری درباره‌ی تماس با ترامپ کلی بود و تنها از «توافقی جامع برای پایان بحران» سخن گفت. جزئیات این ادعا، یعنی پذیرش غنی‌سازی ۳٫۶۷ درصدی، رقیق‌سازی ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم ۶۰ درصدی در داخل کشور، رفع محاصره و آزادسازی ۶ تا ۱۰ میلیارد دلار، را علی قلهکی، فعال اصولگرا، منتشر کرد و گفت به وعده‌ی عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، برمی‌گردد. مقام‌های ایران و آمریکا آن را تأیید نکرده‌اند و یک مقام ارشد قطری امروز به الجزیره گفت گزارش‌ها درباره‌ی غنی‌سازی و دارایی‌ها «کاملاً نادرست» است. اگر این جزئیات درست بود، یعنی عقب‌نشینی آمریکا از خواسته‌ی ماه‌های گذشته‌اش، غنی‌سازی صفر و خروج اورانیوم ۶۰ درصدی. اما فعلاً شایعه است. العربی‌الجدید هم ادعا کرده بود آمریکا با پیش‌نویس قطر موافق است، که محسن رضایی با گفتن اینکه پاسخ آمریکا «قانع‌کننده نیست» آن را بی‌اثر دانست.

مورگنتا دیپلماسی را هماهنگی قدرت با هدف می‌دانست. هر دو طرف می‌کوشند پیش از نشستن پای امضا، قدرتشان را نشان بدهند، و دروازه‌ی آهنین و حملات قشم بیشتر از جنس همین نمایش است تا قطع مذاکره.

خوش‌بینی یا بدخواهی؟

نشانه‌ی خوش‌بینی این است که ترامپ بارها گفته جنگ را از سر نمی‌گیرد، کنگره‌ی دموکرات هزینه‌ی ادامه‌ی جنگ را بالا برده، نتانیاهو دیگر نخست‌وزیر مأمور نیست، و قطر و کشورهای حاشیه‌ی خلیج فارس، که از موشک‌های حوثی بر ریاض نگران‌اند، خواهان تنش‌زدایی‌اند. نشانه‌ی بدبینی هم کم نیست، شروط متقابلی که هنوز یکدیگر را قطع می‌کنند، حملات هدفمند، مین و نفتکش در هرمز، و آیزنکوت که گفته اهداف جنگ هنوز محقق نشده است. به نظر می‌رسد احتمال حمله‌ی تمام‌عیار نسبت به پیش از انتخابات کمتر شده، اما درگیری‌های محدود و فشار دریایی ادامه دارد.

دری که نه بسته است و نه باز

مذاکره زنده است اما نزدیک به نتیجه نیست. جنگ قطعی نیست، اما سایه‌اش هم کنار نرفته.

هر دو طرف دست به دیپلماسی دراز کرده‌اند و هر دو دست دیگر را روی ماشه نگه داشته‌اند.