مذاکره پنهانی عراقچی و ویتکاف در نیویورک؛ ترامپ: پس از انتخابات با ایران توافق میکنیم!
پشت پرده دیدار ۳ ساعته ایران و آمریکا در نیویورک؛ تهران برای تنگه هرمز چه خواست؟
درست در شرایطی که نگرانیها درباره حمله مجدد آمریکا به ایران و ادامه جنگ در منطقه افزایش یافته، یک تماس دیپلماتیک سهساعته میان نمایندگان تهران و واشینگتن در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک خبرساز شده است؛ دونالد ترامپ این گفتوگو را «بسیار خوب» و «بسیار سازنده» توصیف کرده و از برگزاری نشست دیگری در آینده نزدیک خبر داده، در حالی که صداوسیما میگوید عباس عراقچی در این دیدار شروط ایران برای بازگشایی تنگه هرمز را به استیو ویتکاف اعلام کرده است.
دیدار سهساعته ویتکاف، کوشنر و هیات ایرانی چه معنایی دارد؟
دونالد ترامپ روز سهشنبه ۳۱ شهریور در نیویورک اعلام کرد استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا، و جرد کوشنر، داماد و مشاور او، حدود سه ساعت با نمایندگان ایران گفتوگو کردهاند.
ترامپ پس از دیدار با ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهوری اوکراین، در پاسخ به خبرنگاران گفت این گفتوگو «خیلی خوب» و «بسیار سازنده» بوده و نشست دیگری نیز برای «آینده بسیار نزدیک» برنامهریزی شده است. آسوشیتدپرس نیز گزارش داده که ترامپ از گفتوگوی حدود سهساعته ویتکاف و کوشنر با مقامهای ایرانی در حاشیه نشست سازمان ملل خبر داده، اما جزئیات محتوای مذاکرات را ارائه نکرده است.
استیو ویتکاف نیز پس از این تماس، از بیان جزئیات خودداری کرد اما در نهایت گفت: «در حال حاضر احساس خیلی خوبی دارم.»
این اظهارات در شرایطی مطرح شد که تنها چند ساعت پیش از آن، ترامپ در سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل مواضع سختی علیه جمهوری اسلامی مطرح کرده بود. بنابراین، همزمانی تهدیدهای سیاسی و ادامه کانال دیپلماتیک، یکی از مهمترین ویژگیهای تحولات اخیر میان تهران و واشینگتن است.
حمله مجدد آمریکا به ایران؛ چرا مذاکره همزمان با تهدیدها ادامه دارد؟
تحولات اخیر نشان میدهد مسیر احتمال جنگ مجدد ایران و آمریکا هنوز بسته نشده، اما در کنار آن کانالهای مذاکره نیز فعال ماندهاند.
رویترز گزارش داده که ترامپ در مجمع عمومی سازمان ملل از یک سو بر فشار اقتصادی و سیاسی بر ایران تأکید کرده و از سوی دیگر گفته است که انتظار دارد در نهایت توافقی با تهران حاصل شود. او همچنین مسئله جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای را شرطی ثابت در سیاست خود دانسته است.
ترامپ همچنین گفته بود تصور میکند توافق با ایران میتواند پس از انتخابات میاندورهای آمریکا حاصل شود. به این ترتیب، در مواضع علنی واشینگتن دو پیام همزمان دیده میشود: حفظ فشار و تهدید نظامی از یک طرف و باز نگه داشتن مسیر مذاکرات ایران و آمریکا از طرف دیگر.
همین وضعیت باعث شده است که احتمال جنگ مجدد ایران و آمریکا و احتمال دستیابی به توافق، همزمان در کانون توجه قرار بگیرد.
شرط تهران برای بازگشایی تنگه هرمز چیست؟
مهمترین بخش متفاوت روایتهای منتشرشده درباره مذاکرات، به محتوای مواضع ایران مربوط میشود.
خبرگزاری صداوسیما به نقل از منابع خود، اعلام کرده که عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، با اصرار استیو ویتکاف با او دیدار کرده و هدف از پذیرش این درخواست، ابلاغ شروط ایران برای بازگشایی تنگه هرمز بوده است. خبرگزاری تسنیم نیز همین روایت صداوسیما را منتشر کرده است.
طبق این روایت، سه مطالبه اصلی ایران عبارت بوده است از:
- رفع فوری محاصره دریایی؛
- پرداخت فوری همه اموال مسدودشده ایران؛
- پایان جنگ در همه جبهههای مقاومت.
این شروط در شرایطی مطرح شدهاند که تنگه هرمز به یکی از مهمترین نقاط فشار در بحران فعلی تبدیل شده است. رویترز نیز گزارش داده بود که یک مقام ارشد جمهوری اسلامی اعلام کرده تهران در صورت کاهش فشار نظامی آمریکا و رفع محاصره بنادر ایران، آمادگی دارد تنگه هرمز را ظرف یک هفته بازگشایی کند.
بنابراین، تنگه هرمز صرفاً یک موضوع جانبی در مذاکرات نیست؛ بلکه میتواند به یکی از محورهای اصلی معامله احتمالی میان تهران و واشینگتن تبدیل شود.
یک تناقض مهم در روایت مذاکرات ایران و آمریکا
با وجود تأیید اصل تماس، درباره نحوه انجام مذاکرات روایتها کاملاً یکسان نیستند.
دونالد ترامپ از ملاقات مستقیم و سهساعته ویتکاف و کوشنر با هیات ایرانی سخن گفته است. صداوسیما نیز مشخصاً از دیدار عباس عراقچی و استیو ویتکاف خبر داده است.
اما ویتکاف در توضیح خود درباره این مذاکرات گفته است که گفتوگوهای طولانی با هیات ایرانی «از طریق میانجیها» انجام شده و میانجیها در طول روز میان دو طرف رفتوآمد داشتهاند. الجزیره نیز با اشاره به همین اظهارات، گزارش داده که روایتها درباره اینکه مقامهای ایرانی و آمریکایی مستقیماً در برابر یکدیگر نشستند یا مذاکرات عمدتاً از طریق میانجیها انجام شد، متفاوت است.
از این منظر، مستندترین بخش ماجرا اصل برقراری تماس و ادامه مذاکرات است؛ اما درباره قالب دقیق تماس و اینکه چه بخشهایی به صورت مستقیم و چه بخشهایی از طریق میانجیها انجام شده، هنوز روایتهای متفاوتی وجود دارد.
ویتکاف چه پیامی درباره ادامه مذاکرات داد؟
ویتکاف پس از مذاکرات اعلام کرد که گفتوگوهای طولانی با هیات ایرانی از طریق میانجیها انجام شده و این دور از رایزنیها با موفقیت پایان یافته است. او ابراز امیدواری کرد که مذاکرات «سازنده و امیدوارکننده» باشد و گفت میانجیها در روزهای آینده به تلاش خود میان دو طرف ادامه خواهند داد.
این بخش از اظهارات ویتکاف با وعده ترامپ درباره برگزاری نشست بعدی در آینده نزدیک همجهت است؛ بنابراین میتوان با اطمینان بیشتری گفت که کانال ارتباطی میان تهران و واشینگتن پس از این دیدار همچنان فعال است، هرچند هنوز از یک توافق نهایی فاصله زیادی وجود دارد.
چرا تنگه هرمز به نقطه اصلی مذاکرات تبدیل شده است؟
تنگه هرمز از نظر انرژی و تجارت جهانی اهمیت ویژهای دارد و هرگونه اختلال جدی در عبور کشتیها میتواند فراتر از روابط ایران و آمریکا اثر بگذارد.
رویترز گزارش داده که در روز دوشنبه تنها دو کشتی حامل کالا از تنگه هرمز عبور کردهاند؛ این رقم در مقایسه با میانگین حدود ۱۲۵ کشتی تجاری بزرگ در روز پیش از تشدید درگیریها، افت بسیار شدیدی را نشان میدهد. البته دادههای کشتیرانی ممکن است تمام شناورهایی را که سامانه شناسایی خودکارشان خاموش است، ثبت نکنند.
همزمان، پیشنهاد ایران برای بازگشایی هرمز در صورت کاهش فشار نظامی و رفع محاصره، باعث واکنش بازارهای انرژی نیز شده است. رویترز گزارش داده که قیمت نفت پس از انتشار این پیشنهاد کاهش یافت، هرچند درباره دوام این روند و اجرای عملی بازگشایی تنگه همچنان تردید وجود دارد.
به همین دلیل، نتیجه مذاکرات ایران و آمریکا فقط برای تهران و واشینگتن اهمیت ندارد؛ مسیر کشتیرانی، قیمت انرژی، هزینه حملونقل و حتی سیاست پولی برخی اقتصادهای بزرگ نیز میتواند تحت تأثیر نتیجه این مذاکرات قرار گیرد.
آیا این مذاکرات به معنای کاهش احتمال حمله مجدد آمریکا به ایران است؟
فعلاً نمیتوان از این دیدار نتیجه گرفت که خطر حمله مجدد آمریکا به ایران برطرف شده است.
آنچه مستند است این است که در همان روزی که تماس دیپلماتیک سهساعته انجام شد، ترامپ همچنان مواضع سختی علیه ایران مطرح کرد و در عین حال از ادامه گفتوگو و احتمال دستیابی به توافق سخن گفت. رویترز نیز گزارش کرده که تهران و واشینگتن در کنار پیامهای دیپلماتیک، همچنان با فشارها و تهدیدهای نظامی متقابل روبهرو هستند.
بنابراین، وضعیت فعلی را بهتر است نه «توافق قریبالوقوع» و نه «آغاز قطعی حمله جدید» توصیف کرد؛ بلکه میتوان گفت دو مسیر دیپلماسی و فشار نظامی همچنان به صورت همزمان در جریان هستند.
این نکته برای ارزیابی احتمال حمله مجدد آمریکا به ایران اهمیت زیادی دارد، زیرا هرچه مذاکرات درباره موضوعاتی مانند هرمز، محاصره دریایی، داراییهای مسدودشده و پایان جنگ به پیش برود، فضای تصمیمگیری نظامی نیز میتواند تغییر کند؛ اما تا زمانی که درباره این مسائل توافق مشخصی حاصل نشده، نمیتوان نتیجه قطعی گرفت.
جمعبندی؛ مذاکره برای پایان جنگ یا معاملهای بر سر هرمز؟
دیدار سهساعته نمایندگان ایران و آمریکا در نیویورک مهمترین تماس دیپلماتیک اخیر دو طرف محسوب میشود، اما محتوای منتشرشده از آن نشان میدهد که هنوز فاصله میان مواضع تهران و واشینگتن قابل توجه است.
ترامپ از گفتوگویی «بسیار خوب» و برنامهریزی برای نشست بعدی سخن گفته، در حالی که ایران بر شروط مشخص خود برای بازگشایی تنگه هرمز تأکید کرده است. از سوی دیگر، ویتکاف ادامه فعالیت میانجیها را تأیید کرده و گفته است مذاکرات میتواند سازنده و امیدوارکننده باشد.
در نتیجه، نقطه کلیدی تحولات بعدی نه صرفاً برگزاری یک دیدار دیگر، بلکه مشخص شدن پاسخ آمریکا به شروط تهران است. اگر در موضوعاتی مانند محاصره دریایی، داراییهای مسدودشده و پایان جنگ پیشرفتی حاصل شود، مذاکرات ایران و آمریکا میتواند وارد مرحله تازهای شود؛ اما اگر این اختلافات باقی بماند، هم احتمال جنگ مجدد ایران و آمریکا و هم خطر تشدید بحران در تنگه هرمز همچنان روی میز خواهد بود.
ارسال نظر