جزئیات حملات پیشدستانه ایران؛ آغاز یک جنگ پرفشار قبل از پایان انتخابات میاندورهای آمریکا!
آخرین وضعیت توافق ایران و آمریکا؛ ترامپ ناگهان پیشنهاد کاهش تحریمهای ایران را تکذیب کرد.
دونالد ترامپ هرگونه پیشنهاد برای کاهش تحریمها و آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران در ازای امتیازهای هستهای را تکذیب کرد اما همزمان کانال مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا همچنان فعال است؛ وضعیتی که احتمال حمله مجدد آمریکا به ایران را در کنار مسیر دیپلماسی همچنان به یکی از مهمترین محورهای تحولات تبدیل کرده است.
ترامپ دوشنبه ۶ مهر در شبکه اجتماعی تروثسوشال، گزارش منتشرشده توسط اکسیوس را رد کرد و نوشت: «من به ایران پیشنهاد لغو تحریمها را ندادهام.» او همچنین تأکید کرد: «این درست نیست. من هیچ چیزی به آنها پیشنهاد نکردم.»
این موضع چند ساعت پس از آن مطرح شد که اکسیوس به نقل از مقامهای آمریکایی نوشت ترامپ آماده است تا در صورت برداشتن گامهای مشخص از سوی ایران درباره برنامه هستهای، با کاهش تحریمها و آزادسازی بخشی از داراییهای مسدودشده ایران موافقت کند.
حمله مجدد آمریکا به ایران یا ادامه مذاکرات؛ چرا دو مسیر همزمان دنبال میشود؟
تکذیب ترامپ به معنای توقف کانالهای دیپلماتیک نیست. رویترز گزارش داده است که همزمان با تکذیب پیشنهاد کاهش تحریمها، مقامهای ایرانی و آمریکایی از طریق میانجیها در حال ادامه تماسها هستند. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، نیز بر آمادگی تهران برای مذاکره تأکید کرده هرچند که ایران گفته است مذاکره را تحت فشار و اجبار نمیپذیرد.
اکسیوس نیز یک روز پیش از آن گزارش داده بود ترامپ انتظار دارد مذاکرات با ایران در همین هفته ادامه پیدا کند؛ در همان گزارش آمده بود که میان دو طرف درباره مسائل اصلی، از جمله تنگه هرمز و تعهدات هستهای، فاصله قابل توجهی وجود دارد.
بنابراین در شرایط فعلی، مذاکرات ایران و آمریکا و سناریوی تشدید نظامی در دو مسیر موازی قرار گرفتهاند؛ به این معنا که ادامه گفتوگوها لزوماً به معنای کنار گذاشته شدن گزینه نظامی نیست.
ترامپ نیز پیشتر در پاسخ به پرسشی درباره احتمال ازسرگیری حملات به ایران گفته بود که این موضوع را «همیشه» در نظر دارد.
پیشنهاد تهران برای تنگه هرمز چه بود؟
یکی از گرههای اصلی در مذاکرات، تنگه هرمز است. عباس عراقچی در روزهای گذشته پیشنهاد تهران را اینگونه تشریح کرده بود: ایران در صورت فراهم شدن شرایط مورد نظرش، از جمله رفع محاصره دریایی و برخی اقدامات در حوزه تحریمهای نفتی، آماده بازگشایی تنگه هرمز و ازسرگیری مذاکرات در یک چارچوب هفتروزه است. رویترز نیز گزارش داده بود که اجرای این طرح اکنون به پذیرش شروط از سوی آمریکا وابسته است.
ترامپ این پیشنهاد را در ابتدا نپذیرفت، اما یک روز بعد به اکسیوس گفت انتظار دارد مذاکرات با ایران در روزهای آینده ادامه پیدا کند. همین تناقض ظاهری فضای مذاکرات را پیچیدهتر کرده است: واشینگتن از یکسو پیشنهاد مشخص تهران را رد میکند و از سوی دیگر مسیر گفتوگو از طریق میانجیها را باز نگه میدارد.
در طرف مقابل، تهران نیز بازگشایی تنگه هرمز را از موضوع هستهای جدا نمیبیند و آن را بخشی از یک بسته سیاسی ـ امنیتی گستردهتر تعریف کرده است.
موضع قالیباف؛ هشدار درباره زیرساختها و نفتکشها
در تهران، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، روز سهشنبه ۷ مهر در جلسه علنی وبیناری مجلس، موضعی تند درباره ادامه فشارهای منطقهای مطرح کرد.
قالیباف گفت: «در منطقهای که ما نفت نفروشیم کسی نفت نخواهد فروخت و اگر امنیت ما تامین نشود، هیچ زیرساختی ایمن نخواهد بود.»
او همچنین در واکنش به مواضع اخیر ترامپ در مجمع عمومی سازمان ملل گفت: «بچرخ تا بچرخیم.»
این اظهارات در شرایطی بیان شده که مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا همچنان از طریق میانجیها دنبال میشود و پاسخ رسمی واشینگتن به پیشنهادهای تهران یکی از مسائل مورد انتظار در روند دیپلماتیک است. گزارشهای منتشرشده همچنین از تهدیدهای مشابه برخی نمایندگان مجلس درباره امنیت منطقه حکایت دارد.
هشدار روزنامه خراسان درباره «نقشه دوم»
همزمان با مواضع قالیباف، روزنامه خراسان در تحلیلی نوشت اگر مذاکرات به دلیل اختلافات هستهای به نتیجه نرسد، جمهوری اسلامی فرصت استفاده از نقشه دومش را خواهد داشت تا به انجام حملات پیشدستانه روی بیاورد و یک دوره جنگ پرفشار را قبل از پایان انتخابات میاندورهای به ترامپ تحمیل کند.
اهمیت این موضع از این جهت است که نشان میدهد شکست مذاکرات از نگاه بخشی از فضای سیاسی ایران میتواند بهعنوان مقدمه ورود به مرحلهای تازه از رویارویی تلقی شود.
در نتیجه، بحث درباره احتمال جنگ مجدد ایران و آمریکا صرفاً به اظهارات واشینگتن محدود نیست و در تهران نیز سناریوهای مختلف برای مرحله پس از شکست احتمالی مذاکرات مطرح شده است.
اختلاف اصلی ایران و آمریکا دقیقاً بر سر چیست؟
اختلاف کنونی فقط بر سر تحریمها نیست. مسئله اصلی، ترتیب و میزان تعهدات دو طرف است.
اکسیوس گزارش داده است که مقامهای آمریکایی همچنان بر دریافت امتیازهای مشخص در پرونده هستهای تأکید دارند و اختلاف بر سر این موضوع وجود دارد که کدام طرف باید نخستین گام را بردارد.
از طرف دیگر، تهران میخواهد بخشی از فشارهای اقتصادی و محدودیتهای اعمال شده علیه ایران پیش از اجرای تعهدات مورد انتظار آمریکا کاهش پیدا کند.
این اختلاف در عمل به یک مسئله «اعتماد و ترتیب اقدامات» تبدیل شده است: ایران خواهان دریافت تضمینهای ملموس برای منافع اقتصادی است و آمریکا خواهان اقداماتی قابل سنجش در پرونده هستهای پیش از ارائه امتیازات گستردهتر است.
نکته مهم اینجاست که سابقه مذاکرات قبلی نشان میدهد موضوع آزادسازی داراییهای ایران و نحوه ارتباط آن با تعهدات هستهای از مهمترین نقاط اختلاف بوده است. حتی در تفاهم قبلی که در ماه ژوئن منتشر شد آزادسازی داراییهای مسدودشده و امتیازات اقتصادی با سازوکار اجرای تعهدات پیوند خورده بود.
آیا احتمال حمله مجدد آمریکا به ایران افزایش یافته است؟
در حال حاضر نمیتوان از روی تکذیب ترامپ یا ادامه مذاکرات، وقوع حمله مجدد آمریکا به ایران را نتیجه گرفت.
آنچه قابل مشاهده است همزمانی سه روند است: ادامه فشار اقتصادی، فعال بودن کانال میانجیگری و باقی ماندن گزینه نظامی در ادبیات مقامهای آمریکایی. رویترز گزارش داده است که مذاکرات ایران و آمریکا هنوز به پیشرفت روشن یا جدول زمانی قطعی برای توافق منجر نشده و بازارهای منطقه نیز به دلیل همین ابهام همچنان نسبت به تحولات محتاط هستند.
از سوی دیگر، بازار انرژی بهطور مستقیم به وضعیت تنگه هرمز واکنش نشان میدهد. رویترز گزارش داده که نفت برنت در روزهای اخیر همچنان در سطوح بالایی قرار داشته و هرگونه اختلال پایدار در مسیرهای صادرات انرژی میتواند فشار بیشتری بر بازار جهانی وارد کند.
به همین دلیل، احتمال حمله مجدد آمریکا به ایران فقط یک موضوع نظامی نیست؛ هر تشدید درگیری میتواند به سرعت به قیمت نفت، حملونقل دریایی، بازار انرژی و اقتصاد کشورهای منطقه منتقل شود.
یک تناقض مهم در روایتهای منتشرشده
در روایت مربوط به پیشنهاد کاهش تحریمها، دو ادعای متفاوت وجود دارد.
اکسیوس به نقل از مقامهای آمریکایی نوشته است که ترامپ آمادگی ارائه کاهش تحریمها و دسترسی به داراییهای مسدودشده ایران را در برابر اقدامات مشخص هستهای دارد.
اما ترامپ شخصاً این گزارش را رد کرده و گفته است هیچ پیشنهادی به ایران نداده است. رویترز نیز این تکذیب را تأیید کرده و گزارش داده که ترامپ ادعای ارائه چنین امتیازهایی را رد کرده است.
از نظر درجه استناد، در این مرحله نمیتوان گزارش اکسیوس را بهعنوان یک توافق یا پیشنهاد رسمی آمریکا تلقی کرد؛ زیرا منبع آن مقامهای آمریکایی ناشناس هستند و مهمتر اینکه رئیسجمهوری آمریکا شخصاً اصل ارائه پیشنهاد را تکذیب کرده است.
بنابراین عبارت دقیقتر برای توصیف وضعیت این است: گزارشی درباره آمادگی احتمالی واشینگتن برای ارائه امتیازهای اقتصادی منتشر شده، اما ترامپ ارائه چنین پیشنهادی را تکذیب کرده است.
تنگه هرمز؛ برگ اقتصادی مذاکرات ایران و آمریکا
اهمیت تنگه هرمز باعث شده این آبراه به یکی از اهرمهای اصلی مذاکرات تبدیل شود. رویترز گزارش داده است که مسیرهای صادرات انرژی در منطقه همچنان تحت تأثیر درگیری قرار دارند و هرگونه تغییر در وضعیت عبور کشتیها میتواند بر قیمت نفت و گاز اثر بگذارد.
به همین دلیل، مذاکره درباره تنگه هرمز عملاً فقط مذاکره درباره یک مسیر دریایی نیست. بازگشایی کامل آن میتواند بخشی از فشار بازار انرژی را کاهش دهد و در مقابل، حفظ محدودیتها میتواند هزینه اقتصادی بحران را بالا نگه دارد.
از این منظر، اگر توافق ایران و آمریکا شکل بگیرد احتمالاً فقط یک توافق هستهای نخواهد بود و موضوعاتی مانند تحریم نفتی، تردد دریایی، داراییهای مسدودشده و ترتیبات امنیتی منطقه را نیز دربر خواهد گرفت.
جمعبندی؛ فعلاً نه توافقی اعلام شده و نه مسیر نظامی بسته شده است
تصویر فعلی بیش از آنکه نشانه رسیدن به توافق ایران و آمریکا باشد، نشاندهنده یک مرحله حساس از چانهزنی است. ترامپ گزارش اکسیوس درباره کاهش تحریمها و آزادسازی داراییهای ایران را رد کرده، اما مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا از طریق میانجیها ادامه دارد. تهران نیز همچنان خواهان راهحلی دیپلماتیک است، در حالی که واشینگتن بر موضوع هستهای و تعهدات قابل سنجش ایران تأکید میکند.
در چنین شرایطی، حمله مجدد آمریکا به ایران همچنان یکی از سناریوهای مطرح در فضای سیاسی و نظامی است، اما همزمان مسیر مذاکره نیز فعال مانده است. نقطه تعیینکننده، نحوه حل اختلاف بر سر گام نخست، برنامه هستهای، تحریمها و تنگه هرمز خواهد بود.
اگر مذاکرات شکست بخورد ادبیات تهدیدآمیز تهران و واشینگتن میتواند دوباره پررنگتر شود؛ اگر کانال میانجیگری بتواند درباره ترتیب تعهدات و امتیازات به فرمول مشترکی برسد مسیر دیپلماتیک همچنان امکان ادامه خواهد داشت. در نتیجه، در مقطع فعلی نه میتوان از توافق قطعی سخن گفت و نه از قطعی شدن حمله مجدد آمریکا به ایران.
ارسال نظر