ترامپ: ایران باید به آمریکا غرامت بدهد؛ تا غرامت پرداخت نشود مذاکره نمی‌کنیم!

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، در واکنش به مطالبه غرامت ایران بابت خسارت‌های جنگ پنج‌ماهه، اعلام کرد واشینگتن نیز از تهران غرامت خواهد خواست؛ موضعی که می‌تواند مذاکرات ایران و آمریکا را وارد مرحله‌ای تازه و پیچیده‌تر کند. ترامپ دستور داده است مطالبه غرامت از ایران در تمامی مذاکرات آینده مطرح شود.

ترامپ: حالا آمریکا هم از ایران غرامت می‌خواهد

دونالد ترامپ در پیامی در شبکه اجتماعی تروث سوشال اعلام کرد نمایندگان جمهوری اسلامی خواستار دریافت غرامت بابت خسارت‌های واردشده در جریان پنج ماه درگیری نظامی شده‌اند.

ترامپ گفت این موضوع، به ادعای او، در مذاکرات یا دیدارهای قبلی مطرح نشده بود؛ اما افزود که اگر ایران مطالبه غرامت را مطرح می‌کند، آمریکا نیز متقابلاً چنین خواسته‌ای خواهد داشت.

رئیس‌جمهوری آمریکا نوشت که واشینگتن از ایران برای افرادی که به گفته او در نتیجه اقدامات و درگیری‌های مرتبط با جمهوری اسلامی کشته یا به‌شدت زخمی شده‌اند، غرامت مطالبه خواهد کرد.

او همچنین به حملات با بمب‌های کنار جاده‌ای، درگیری‌های منطقه‌ای و کشته شدن نیروهای آمریکایی اشاره کرد و خانواده‌های قربانیان ناو آمریکایی «یواس‌اس کول» را نیز در فهرست مطالبات خود قرار داد.

ترامپ در ادامه مدعی شد جمهوری اسلامی باید به خانواده قربانیان اعتراضات سال‌های گذشته نیز غرامت پرداخت کند و در نهایت گفت به نمایندگان آمریکا دستور داده است این مطالبه را «با قاطعیت» در همه مذاکرات آینده مطرح کنند.

یک ادعای جنجالی درباره ناو یواس‌اس کول

یکی از بخش‌های قابل توجه اظهارات ترامپ، اشاره او به خانواده‌های قربانیان حمله به ناو «یواس‌اس کول» بود.

این حمله در اکتبر سال ۲۰۰۰ در بندر عدن یمن رخ داد و ۱۷ ملوان آمریکایی کشته و بیش از ۳۰ نفر زخمی شدند. با این حال، نسبت دادن مستقیم این حمله به ایران محل اختلاف و اشکال است؛ FBI مسئولیت حمله را به شبکه القاعده نسبت داده است و منابع خبری از جمله رویترز نیز همین نکته را در پوشش اظهارات اخیر ترامپ یادآوری کرده‌اند.

بنابراین، اشاره ترامپ به یواس‌اس کول را نمی‌توان به‌عنوان اثبات مسئولیت جمهوری اسلامی در این حمله تلقی کرد؛ بلکه باید آن را بخشی از فهرست مطالباتی دانست که رئیس‌جمهوری آمریکا در واکنش سیاسی به مطالبه غرامت تهران مطرح کرده است.

مطالبه غرامت ایران از کجا وارد مذاکرات شد؟

مطالبه غرامت از سوی ایران موضوعی کاملاً جدید نیست. در ماه‌های گذشته، مقام‌های ایرانی خسارت‌های ناشی از حملات آمریکا و اسرائیل را موضوعی برای مذاکرات مطرح کرده‌اند.

در یکی از اظهارات رسمی، رقم اولیه خسارت‌های واردشده به ایران حدود ۲۷۰ میلیارد دلار اعلام شد. همچنین احمد بخشایش اردستانی، نماینده مجلس، پیش‌تر گفته بود ایران خواهان دریافت ۲۷۰ میلیارد دلار غرامت بابت حملات اخیر آمریکا و اسرائیل است.

در روزهای اخیر نیز موضوع غرامت در کنار مجموعه‌ای از شروط تهران برای بازگشایی تنگه هرمز قرار گرفته است. رویترز گزارش داده است که ایران برای بازگشایی کامل این مسیر راهبردی، از جمله خواهان پایان تحریم‌ها، توقف تهدیدهای نظامی و دریافت غرامت شده است.

به این ترتیب، اختلاف بر سر غرامت دیگر صرفاً یک بحث تبلیغاتی میان دو طرف نیست و می‌تواند مستقیماً به معادله مذاکرات ایران و آمریکا و سرنوشت تنگه هرمز گره بخورد.

 احتمال جنگ مجدد ایران و آمریکا بیشتر شده است؟

اظهارات جدید ترامپ به‌تنهایی به معنای تصمیم کاخ سفید برای آغاز حمله مجدد آمریکا به ایران نیست؛ اما از نظر دیپلماتیک اهمیت دارد.

دلیل اصلی این است که ترامپ صراحتاً گفته مطالبه غرامت را وارد «تمام مذاکرات آینده» خواهد کرد. این عبارت، موضوع غرامت را از سطح یک واکنش لحظه‌ای در شبکه اجتماعی به یک مطالبه اعلام‌شده برای روند مذاکرات منتقل می‌کند.

در چنین شرایطی، اگر تهران نیز بر مطالبه خسارت‌های جنگی خود اصرار کند، مذاکرات ایران و آمریکا با مجموعه‌ای از خواسته‌های متقابل روبه‌رو خواهد شد؛ از تحریم‌ها و دارایی‌های بلوکه‌شده گرفته تا حضور نظامی آمریکا، وضعیت تنگه هرمز و غرامت جنگی.

بنابراین، احتمال جنگ مجدد ایران و آمریکا را باید از دو مسیر بررسی کرد: نخست، شکست مذاکرات و بازگشت به فشار نظامی؛ و دوم، استفاده دو طرف از مطالبات حداکثری به‌عنوان ابزار چانه‌زنی برای گرفتن امتیاز بیشتر.

ترامپ چرا حالا بحث غرامت را برجسته کرد؟

زمان طرح این مطالبه اهمیت زیادی دارد.

ایران در شرایطی مطالبه غرامت و مجموعه‌ای از امتیازات را برای تغییر وضعیت تنگه هرمز مطرح کرده که بازگشایی کامل این آبراه همچنان به توافق میان طرف‌ها وابسته است. همزمان، ادامه بسته ماندن یا محدود شدن مسیر عبور کشتی‌ها فشار قابل توجهی بر بازار انرژی وارد کرده است. رویترز گزارش داده که امیدها برای دستیابی به توافق درباره بازگشایی تنگه هرمز کاهش یافته و مواضع جدید ترامپ نیز مذاکرات را دشوارتر کرده است.

در چنین فضایی، پاسخ ترامپ را می‌توان بخشی از یک مذاکره متقابل با مطالبات حداکثری دانست: تهران غرامت می‌خواهد، واشینگتن نیز غرامت می‌خواهد؛ تهران درباره تحریم‌ها و حضور نظامی آمریکا شرط می‌گذارد و آمریکا تلاش می‌کند هزینه‌های سیاسی و امنیتی گذشته را وارد چارچوب توافق آینده کند.

بخش مهم ماجرا: غرامت می‌تواند به ابزار چانه‌زنی تبدیل شود

از نظر سیاسی، احتمال اینکه یکی از دو طرف در کوتاه‌مدت میلیاردها دلار غرامت را به‌صورت مستقیم به طرف مقابل پرداخت کند، پایین به نظر می‌رسد.

اهمیت واقعی این مطالبه ممکن است در چیز دیگری باشد: غرامت می‌تواند به یک کارت مذاکره تبدیل شود.

برای مثال، هر طرف می‌تواند از بخشی از مطالبه خود برای گرفتن امتیاز در حوزه دیگری عقب‌نشینی کند. ایران ممکن است غرامت را در کنار لغو تحریم‌ها، آزادسازی دارایی‌ها یا ترتیبات مربوط به تنگه هرمز قرار دهد. آمریکا نیز ممکن است مطالبات مربوط به قربانیان و درگیری‌های گذشته را برای گرفتن امتیاز در پرونده‌های امنیتی و منطقه‌ای مطرح کند.

به همین دلیل، ورود رسمی‌تر غرامت به مذاکرات می‌تواند نشانه آن باشد که مذاکرات ایران و آمریکا از بحث صرفاً هسته‌ای عبور کرده و به یک معامله بسیار گسترده‌تر درباره امنیت منطقه، تحریم‌ها، تنگه هرمز و خسارت‌های جنگی تبدیل شده است.

آیا این موضع، احتمال حمله مجدد آمریکا به ایران را بالا می‌برد؟

فعلاً نمی‌توان از اظهارات اخیر ترامپ نتیجه گرفت که حمله مجدد آمریکا به ایران قطعی یا حتی نزدیک است.

آنچه با اطمینان بیشتری می‌توان گفت این است که فضای سیاسی میان دو کشور بار دیگر سخت‌تر شده است. وقتی هر دو طرف پیش از توافق، فهرستی از مطالبات سنگین را روی میز می‌گذارند، احتمال شکست مذاکرات افزایش می‌یابد و شکست مذاکرات نیز می‌تواند فشار برای استفاده از ابزارهای غیر دیپلماتیک، از تحریم و محاصره گرفته تا تهدید نظامی، را بیشتر کند.

با این حال، همین فشارها می‌تواند بخشی از استراتژی چانه‌زنی باشد. بنابراین نباید هر مطالبه تند سیاسی را به‌تنهایی نشانه تصمیم قطعی برای جنگ دانست.

موضع تازه ترامپ یک پیام روشن برای آینده مذاکرات ایران و آمریکا دارد: واشینگتن قصد ندارد مطالبه غرامت ایران را بدون پاسخ بگذارد و می‌خواهد موضوع دریافت خسارت از تهران را نیز وارد مذاکرات آینده کند.

از سوی دیگر، ایران پیش‌تر خسارت‌های جنگ را مطالبه کرده و رقم اولیه ۲۷۰ میلیارد دلار نیز از سوی مقام‌های ایرانی مطرح شده است. اکنون دو طرف با دو روایت متفاوت از مسئولیت جنگ و خسارت‌ها روبه‌رو هستند.

در نتیجه، مسئله غرامت می‌تواند به یکی از موانع اصلی توافق تبدیل شود؛ به‌ویژه اگر در کنار تحریم‌ها، تنگه هرمز و مسائل امنیتی منطقه قرار گیرد. حمله مجدد آمریکا به ایران در شرایط فعلی نتیجه قطعی این اختلاف نیست، اما هرچه فاصله میان مطالبات دو طرف و امکان رسیدن به یک توافق بیشتر شود، نگرانی درباره احتمال جنگ مجدد ایران و آمریکا نیز افزایش خواهد یافت.