بالاخره مذاکره یا تغییر نظام؟ ترامپ هم جنگ میخواهد هم توافقی پرسود! / نتانیاهو وارد مذاکرات ایران و آمریکا شد!
همزمان با دور تازه مذاکره ایران و آمریکا در ژنو، لحن تهدیدآمیز واشنگتن گمانهها درباره احتمال حمله آمریکا به ایران را افزایش داده است.
در آستانه برگزاری دور تازهای از گفتوگوهای تهران و واشنگتن، تحرکات دیپلماتیک و نظامی در منطقه ابعاد تازهای به خود گرفته است؛ تحولاتی که همزمان گمانهزنیها درباره سرنوشت مذاکره ایران و آمریکا و حتی سناریوهای بدبینانهای نظیر حمله آمریکا به ایران را در فضای رسانهای پررنگ کرده است.
بر اساس گزارش رسانهها، عباس عراقچی وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، شامگاه یکشنبه در رأس هیأتی دیپلماتیک برای انجام دومین دور مذاکرات هستهای و نیز برخی رایزنیهای سیاسی راهی ژنو شد. پیشتر وی با تأکید بر خطوط قرمز تهران تصریح کرده بود: «موشکهای ما قابل مذاکره نیستند.»
در همین حال اعلام شده است که گفتوگوهای هستهای غیرمستقیم با آمریکا قرار است روز سهشنبه با میانجیگری عمان برگزار شود؛ نشستی که ادامه روند مذاکره ایران و آمریکا در شرایطی حساس تلقی میشود. مجید تختروانچی، معاون وزیر خارجه، نیز با رد موضوع «غنیسازی صفر» تأکید کرد که این مسئله دیگر موضوعیت نداشته و از نظر جمهوری اسلامی از روی میز مذاکرات کنار گذاشته شده است.
مذاکرات ایران و آمریکا هیچ دستاورد ملموسی نداشته است
با این حال، همه نگاهها به آینده این گفتوگوها خوشبینانه نیست. کامران غضنفری، نماینده مجلس، با اشاره به تجربههای پیشین، مذاکره ایران و آمریکا را فاقد دستاورد ملموس دانسته و گفته است که پس از اعلام مثبت بودن روند مذاکرات در گذشته، نهتنها تحریمی لغو نشد بلکه تحریمهای جدیدی نیز اعمال شد. به گفته او، حتی ممکن است در میز گفتوگو هزینههای بیشتری به کشور تحمیل شود.
در مذاکرات باید منافع اقتصادی آمریکا را هم در نظر گرفت
در مقابل، حمید قنبری، عضو تیم مذاکرهکننده و معاون دیپلماسی اقتصادی وزارت خارجه، در نشستی در اتاق بازرگانی ایران رویکردی متفاوت ارائه داد. او با تشریح روند گفتوگوهای جاری میان تهران و واشنگتن تأکید کرد که برای «پایداری» هر توافق احتمالی، باید منافع اقتصادی آمریکا نیز در آن لحاظ شود.
به گفته وی، در متن رایزنیها موضوعاتی چون همکاری در حوزه نفت و گاز، میادین مشترک، سرمایهگذاریهای معدنی و حتی خرید هواپیما گنجانده شده است. قنبری با اشاره به اینکه واشنگتن در توافق پیشین از منظر اقتصادی بهره چندانی نبرد، تصریح کرد که در این دوره لازم است زمینه بهرهمندی آمریکا از پروژههای با بازده اقتصادی سریع فراهم شود تا توافق احتمالی دوام بیشتری داشته باشد؛ موضوعی که در چارچوب مذاکره ایران و آمریکا تعریف شده است.
مذاکرات به نتیجه میرسد یا باید منتظر جنگ باشیم؟
در سطح تحلیلی نیز فضای مبهمی بر روابط دو کشور حاکم است. کوروش احمدی، دیپلمات پیشین، با اشاره به دوگانه «ادامه گفتوگو» و «افزایش فشار»، معتقد است شرایط بیش از گذشته پیچیده شده است. به گفته او، از یک سو قرار است مذاکرات در ژنو ادامه یابد و از سوی دیگر ترامپ در سخنانی از تغییر نظام ایران سخن میگوید.
در این بین مشخص نیست آیا مذاکرات میتواند به نتیجه برسد و باعث کاهش تنش میان دو کشور شود یا آنکه باید منتظر جنگ باشیم؟
احمدی با اشاره به افزایش تدریجی حضور نظامی آمریکا در اطراف آبهای ایران، از جمله اعزام ناوگروههای جدید به خاورمیانه، این تحرکات را در کنار تغییر لحن مقامات آمریکایی معنادار میداند؛ تحولاتی که برخی تحلیلگران آن را اهرم فشاری در مذاکرات و برخی دیگر نشانهای از آمادگی برای سناریوهای پرتنشتر، از جمله احتمال حمله آمریکا به ایران ارزیابی میکنند.
با این حال، این دیپلمات پیشین معتقد است طرح موضوع «تغییر نظام» بیشتر جنبه فشار روانی دارد و تجربه کشورهایی مانند ونزوئلا نشان میدهد که تمرکز اصلی آمریکا غالباً بر تغییر رفتار حکومتهاست نه الزاماً تغییر ساختار آنها.
به گفته او، تاکنون نشانهای از آمادگی ایران برای پذیرش مدلی از توافق درباره غنیسازی که مورد قبول هر دو طرف باشد مشاهده نشده و این مسئله با موضع رسمی تهران مبنی بر عدم کنار گذاشتن غنیسازی همسو است. از سوی دیگر، احتمال دارد واشنگتن طرح موضوعاتی نظیر غنیسازی صفر را بهعنوان ابزار چانهزنی برای کسب امتیاز در حوزههایی چون برنامه موشکی مطرح کند.
درخواستهای بیجای اسرائیل از ایران
در این میان، رژیم صهیونیستی نیز تلاش کرده چارچوب مطلوب خود را برای هرگونه توافق تعیین کند. بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، ادعا کرده است که هر توافقی باید شامل خروج کامل مواد غنیسازیشده از ایران، برچیدن کامل زیرساختهای غنیسازی، محدود شدن برد موشکهای ایران به ۳۰۰ کیلومتر و نیز برچیدن آنچه «محور مقاومت» خوانده میشود، باشد. وی همچنین تأکید کرده که در گفتوگوهای خود با ترامپ در واشنگتن، بر انتقال حدود ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده از ایران و توقف کامل برنامه موشکی تأکید کرده است.
مجموع این مواضع نشان میدهد که مذاکره ایران و آمریکا در بستری از بیاعتمادی متقابل، فشارهای منطقهای و تحرکات نظامی دنبال میشود. در حالی که برخی آن را آخرین فرصت برای مدیریت تنشها میدانند، برخی دیگر هشدار میدهند که در صورت شکست گفتوگوها، احتمال تشدید درگیریها و حتی سناریوهایی چون حمله آمریکا به ایران بیش از گذشته مطرح خواهد شد.
اکنون نگاهها به نشست پیش رو در ژنو دوخته شده است؛ نشستی که میتواند یا مسیر تنشزدایی را هموار کند یا معادلات منطقه را وارد مرحلهای تازه و پرریسک سازد.
ارسال نظر