سفر رئیس موساد به آمریکا برای هماهنگی حمله به ایران؛
با کنار رفتن جی‌دی ونس، پنجره مذاکرات ایران و آمریکا بسته شد؟
نتانیاهو به دنبال بازگشت حملات نظامی است، اما ترامپ فعلاً می‌خواهد با محاصره دریایی، قطع درآمدهای نفتی و فشار بانکی، ایران را بدون آغاز یک جنگ گسترده‌تر تحت فشار قرار دهد.
در حالی که بنیامین نتانیاهو تلاش می‌کند دونالد ترامپ را به حمله مجدد به ایران ایران متقاعد کند، رئیس‌جمهور آمریکا فعلاً مسیر متفاوتی را انتخاب کرده است؛ مسیری که در آن محاصره دریایی، محدود کردن صادرات نفت و فشار بر شبکه بانکی ایران جای حملات گسترده نظامی را گرفته‌اند. هم‌زمان سفر رئیس موساد به واشنگتن، کنار گذاشتن جی‌دی ونس از پرونده مذاکرات و اظهارات تازه وزیر خزانه‌داری آمریکا درباره وضعیت صادرات نفت ایران این پرسش را جدی‌تر کرده است: آیا واشنگتن از جنگ نظامی عقب‌نشینی کرده یا در حال آماده‌سازی مرحله سخت‌تری از تقابل با تهران است؟
حمله آمریکا به ایران؛ ترامپ جنگ را کنار گذاشت یا شکل محاصره را تغییر داد؟
تقابل ایران و آمریکا وارد مرحله‌ای شده که در آن نشانه‌های تمایل به حمله نظامی و تلاش برای تشدید فشار اقتصادی هم‌زمان دیده می‌شوند. در شرایطی که بنیامین نتانیاهو برای بازگشت به عملیات نظامی علیه ایران تلاش می‌کند، دونالد ترامپ فعلاً از ادامه محاصره دریایی و فشار اقتصادی حمایت می‌کند. با این حال، تحولات اخیر در واشنگتن نشان می‌دهد مسیر دیپلماسی نیز با ابهام جدی روبه‌رو شده است.
گزارش روز جمعه ۲۲ آبان وب‌سایت آکسیوس درباره سفر رومن گافمن، رئیس موساد، به واشنگتن و دیدار او با مقام‌های ارشد آمریکایی، هم‌زمان با تصمیم ترامپ برای تغییر مأموریت جی‌دی ونس و اظهارات اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، تصویری از مرحله جدید تقابل میان تهران و واشنگتن ارائه می‌دهد؛ مرحله‌ای که در آن هنوز تصمیم قطعی برای حمله مجدد آمریکا به ایران اعلام نشده اما فشار بر منابع مالی و اقتصادی کشور ادامه دارد.
سفر رئیس موساد به واشنگتن؛ نتانیاهو از ترامپ چه می‌خواهد؟
وب‌سایت آکسیوس در گزارشی به قلم باراک راوید اعلام کرد رومن گافمن، رئیس موساد و از نزدیک‌ترین افراد مورد اعتماد بنیامین نتانیاهو، روز جمعه در واشنگتن با مقام‌های ارشد دولت آمریکا درباره جنگ با ایران گفت‌وگو کرده است.
بر اساس این گزارش که به نقل از سه منبع آگاه منتشر شده، گافمن با جان رتکلیف، رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا)، دیدار کرده و قرار بوده است برای گفت‌وگو با استیو ویتکاف، فرستاده کاخ سفید، به میامی نیز سفر کند.
اهمیت این سفر فقط به برگزاری یک دیدار اطلاعاتی محدود نمی‌شود. زمان‌بندی آن نشان می‌دهد اسرائیل همچنان در تلاش است ارزیابی خود از وضعیت ایران را به تصمیم‌گیرندگان آمریکایی منتقل کند و مسیر سیاست واشنگتن در قبال تهران را تغییر دهد.
آکسیوس می‌نویسد نتانیاهو برای ازسرگیری جنگ علیه جمهوری اسلامی به ترامپ فشار می‌آورد اما رئیس‌جمهور آمریکا تاکنون در برابر این درخواست مقاومت کرده است. موساد، سیا و کاخ سفید نیز درباره جزئیات دیدارها اظهارنظری نکرده‌اند.
در واقع، سفر رئیس موساد را باید در چارچوب اختلاف احتمالی بر سر مرحله بعدی جنگ بررسی کرد: اسرائیل خواهان بازگشت به عملیات نظامی است، در حالی که دولت ترامپ فعلاً ادامه فشار اقتصادی و دریایی را کم‌هزینه‌تر از آغاز دور جدید حملات می‌داند.
چرا ترامپ فعلاً با حمله مجدد آمریکا به ایران موافق نیست؟
یکی از مهم‌ترین نشانه‌های رویکرد فعلی کاخ سفید، اظهارات ترامپ درباره درخواست کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس برای ادامه وضعیت موجود است.
رئیس‌جمهور آمریکا پنجشنبه ۲۱ آبان ادعا کرد: «می‌توانم فوراً به آن پایان بدهم. به درخواست کشورهایی که می‌خواهم از آن‌ها محافظت کنم این کار را کمی طولانی‌تر و به شیوه‌ای متمدنانه‌تر پیش می‌بریم.»
ترامپ همچنین گفت عربستان سعودی از او خواسته است شرایط فعلی برای مدتی ادامه پیدا کند زیرا به ادعای او ایران در حال فروپاشی است. او از قطر، کویت، امارات متحده عربی و بحرین نیز به‌عنوان کشورهایی نام برد که ترجیح می‌دهند این وضعیت ادامه یابد.
این موضع با درخواست نتانیاهو برای بازگشت به عملیات نظامی تفاوت دارد. کشورهای عربی منطقه، که در ماه‌های گذشته از پیامدهای جنگ ایران و آمریکا و اختلال در مسیرهای انرژی آسیب دیده‌اند، ظاهراً ادامه فشار بر ایران بدون گسترش درگیری را گزینه مطلوب‌تری می‌دانند.
گزارش آکسیوس نیز تأکید می‌کند ترامپ با موضع عربستان، قطر و امارات برای ادامه محاصره دریایی و فشار اقتصادی همراه شده و در عین حال امکان دستیابی به توافق را کاملاً کنار نگذاشته است.
بنابراین، مخالفت فعلی ترامپ با بازگشت به جنگ را نباید به معنای پایان تقابل با ایران دانست. آنچه تغییر کرده، حداقل در مقطع فعلی، ابزار اصلی اعمال فشار است.
کنار گذاشتن جی‌دی ونس؛ چه اتفاقی برای مذاکرات ایران و آمریکا افتاد؟
تحول مهم دیگر در واشنگتن تصمیم ترامپ درباره جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، است.
روزنامه واشنگتن‌پست در گزارش ۱۲ نوامبر خود نوشت ترامپ تلاش‌های دیپلماتیک برای حل مناقشه با ایران را عقب رانده و عملاً مأموریت مذاکره‌ای ونس را متوقف کرده است.
ونس در روزهای پیش از این تصمیم تلاش‌هایی را برای ارتباط با جریان‌های تندرو در تهران آغاز کرده بود تا زمینه دستیابی به توافقی برای پایان جنگ ایران و آمریکا فراهم شود. موضوعاتی مانند بازگشایی تنگه هرمز و محدودیت‌های هسته‌ای ایران نیز در چارچوب این تلاش‌ها مطرح بودند.
اما ترامپ در پیامی در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت: «ما به توافق با ایران نیازی نداریم. آن روزها مدت‌هاست گذشته‌اند. ما پول آن‌ها، صدها میلیارد دلار و تنگه آن‌ها را در اختیار داریم!»
او همچنین از ونس خواست تمام تمرکز خود را به آنچه فساد و جرم‌وجنایت در شهرها و ایالت‌های تحت مدیریت دموکرات‌ها خواند، اختصاص دهد.
این تصمیم در شرایطی اتخاذ شد که ونس پس از شکست سنگین جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای، جنگ ایران و آمریکا را یکی از عوامل این شکست دانسته بود.
واشنگتن‌پست گزارش داد جنگ ایران و آمریکا و افزایش قیمت سوخت و مواد غذایی به نارضایتی رأی‌دهندگان دامن زده و شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان نیز هزینه سیاسی ادامه درگیری را برای دولت ترامپ افزایش داده است.
با این حال، مشخص نیست کنار گذاشتن ونس به معنای توقف کامل تمام کانال‌های ارتباطی با تهران باشد. حتی گزارش واشنگتن‌پست نیز میان تغییر مأموریت معاون رئیس‌جمهور و پایان قطعی دیپلماسی تمایز قائل می‌شود.
نکته مهم این است که ترامپ در شرایط فعلی تمایلی ندارد توافق با ایران را به‌عنوان یک ضرورت فوری معرفی کند.
اسکات بسنت: ایران فرصت توافق را از دست داده است
اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، نیز در اظهاراتی تازه موضع دولت ترامپ را درباره ادامه فشار اقتصادی تشریح کرده است.
او گفت ایران فرصت دستیابی به توافق را از دست داده و ترامپ دیگر ضرورتی برای توافق با تهران نمی‌بیند. به گفته بسنت، واشنگتن با همکاری شرکای خود در خلیج فارس سه بانک را به دلیل همکاری با ایران تحریم کرده و در صورت لزوم تحریم‌های بیشتری اعمال خواهد کرد.
وزیر خزانه‌داری آمریکا همچنین مدعی شد در حال حاضر هیچ محموله نفتی ایران روی آب نیست و این وضعیت نتیجه محاصره دریایی و عملیات موسوم به «طرد اقتصادی» است.
بسنت با اشاره به فشارهای اقتصادی پیش‌بینی کرد زمستان دشواری در انتظار ایرانیان باشد و گفت: «زمستانی طولانی و سرد در انتظار ایرانیان است.»
این اظهارات نشان می‌دهد وزارت خزانه‌داری آمریکا در راهبرد فعلی واشنگتن نقش محوری دارد. هدف این سیاست، محدود کردن منابع درآمدی ایران، دشوار کردن دسترسی به شبکه‌های مالی بین‌المللی و افزایش هزینه ادامه تقابل برای تهران است.
با این حال، ادعای صفر شدن محموله‌های نفتی ایران در آب‌های بین‌المللی اظهارنظر وزیر خزانه‌داری آمریکاست و نباید بدون داده‌های مستقل ردیابی نفتکش‌ها و اطلاعات تجاری به‌عنوان واقعیتی کاملاً اثبات‌شده تلقی شود.
محاصره دریایی چگونه می‌تواند جای حمله آمریکا به ایران را بگیرد؟
راهبرد فعلی آمریکا را می‌توان تلاشی برای افزایش هزینه‌های اقتصادی ایران بدون ورود فوری به یک جنگ گسترده‌تر دانست.
در چنین وضعیتی فشار تنها به صادرات نفت محدود نمی‌شود. شبکه بانکی، شرکت‌های واسطه، حمل‌ونقل دریایی، بیمه کشتی‌ها و مسیرهای انتقال پول نیز می‌توانند هدف محدودیت‌های آمریکا قرار بگیرند.
واشنگتن‌پست در گزارش ۱۳ نوامبر خود درباره راهبرد جدید دولت ترامپ نوشت که دولت آمریکا به سمت نوعی وضعیت میانه حرکت کرده است: نه آغاز جنگی تازه، نه پیشبرد جدی مذاکرات و نه دستیابی به صلحی پایدار.
این روزنامه همچنین گزارش داد که نیروی دریایی آمریکا پس از فروپاشی آتش‌بس کوتاه‌مدت در ژوئیه، محاصره بنادر ایران را از سر گرفته و وزارت خزانه‌داری نیز از ماه اوت در چارچوب عملیات «طرد اقتصادی» ده‌ها فرد، نهاد و شناور را تحریم کرده است.
در ادامه این فشارها، فرماندهی مرکزی آمریکا نیز در ماه نوامبر کارزاری با عنوان «Task Force Iron Gate» را آغاز کرده که هدف آن محدود کردن توانایی ایران برای صادرات کالا از مسیرهای زمینی و دریای خزر عنوان شده است.
در نتیجه، حتی اگر حمله گسترده نظامی در کوتاه‌مدت انجام نشود، فشار بر اقتصاد ایران می‌تواند ادامه پیدا کند.
آیا فشار اقتصادی آمریکا واقعاً ایران را به توافق وادار می‌کند؟
این پرسش یکی از نقاط اختلاف در ارزیابی سیاست جدید واشنگتن است.
از نگاه دولت آمریکا محدود شدن صادرات نفت، دشوارتر شدن دسترسی به ارز و افزایش هزینه مبادلات تجاری می‌تواند تهران را به پذیرش شروط واشنگتن نزدیک کند.
اما واشنگتن‌پست در گزارش ۱۳ نوامبر خود به نکته‌ای مهم اشاره کرده است: با وجود آثار اقتصادی محاصره، شواهد روشنی وجود ندارد که نشان دهد ایران به همان نسبت برای پذیرش خواسته‌های آمریکا آماده‌تر شده است.
این روزنامه با استناد به ارزیابی‌های اطلاعاتی آمریکا نوشت ایران برای مقابله با آثار محاصره، چند ماه ذخایر غذایی و سوختی در اختیار دارد. همچنین علی واعظ، مدیر پروژه ایران در گروه بین‌المللی بحران، به این روزنامه گفته است در تهران این برداشت وجود دارد که تسلیم شدن تحت فشار می‌تواند به افزایش مطالبات واشنگتن منجر شود.
این موضوع اهمیت زیادی دارد؛ زیرا فشار اقتصادی لزوماً به توافق سریع منتهی نمی‌شود. ممکن است نتیجه آن افزایش هزینه‌های داخلی، کاهش ظرفیت اقتصادی و در عین حال سخت‌تر شدن موضع سیاسی طرف مقابل باشد.
از طرف دیگر، واشنگتن‌پست گزارش داده که صادرات نفت کشورهای حاشیه خلیج فارس به سطحی نزدیک به قبل از جنگ بازگشته است. افزایش عرضه از سوی دیگر تولیدکنندگان و کاهش تقاضای فصلی نیز فشار بر بازار جهانی نفت را کاهش داده است.
این شرایط به دولت ترامپ اجازه می‌دهد بدون نگرانی فوری از شوک شدید نفتی، سیاست محاصره را ادامه دهد؛ هرچند حفظ حضور گسترده نظامی آمریکا در منطقه همچنان هزینه‌بر است.
آیا احتمال جنگ مجدد ایران و آمریکا افزایش یافته است؟
سفر رئیس موساد به واشنگتن، اصرار نتانیاهو بر بازگشت به جنگ و توقف تلاش‌های علنی جی‌دی ونس برای مذاکره، همگی نشانه‌هایی از پیچیده‌تر شدن وضعیت هستند. با این حال، این تحولات به‌تنهایی اثبات نمی‌کنند که حمله نظامی جدید در آستانه وقوع است.
در طرف مقابل، مواضع مقام‌های آمریکایی نیز حاوی پیام‌هایی درباره ادامه فشار بدون عملیات گسترده نظامی است.
آسوشیتدپرس در گزارش ۱۳ نوامبر خود به نقل از مارکو روبیو، وزیر خارجه ترامپ، نوشت که او حمله مجدد آمریکا به ایران را در شرایط فعلی ضروری نمی‌داند؛ زیرا به گفته او فشار اقتصادی توان ایران را به‌شدت تضعیف کرده است.
روبیو در توضیح این موضع گفت: «در حال حاضر، صادقانه بگویم، فشار اقتصادی‌ای که بر آن‌ها وارد می‌کنیم آن‌قدر شدید است که دیگر نیازی به اقدام نظامی وجود ندارد؛ زیرا آن‌ها را تا این اندازه تضعیف کرده‌ایم.»
او همچنین ادعا کرد که از نگاه واشنگتن، جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای معیار اصلی پیروزی است.
با این حال، آسوشیتدپرس در همان گزارش از ادامه تنش‌های میدانی نیز خبر داد. ارتش آمریکا اعلام کرد دو پهپاد ایرانی را که به سمت بحرین در حرکت بودند رهگیری کرده است؛ موضوعی که سپاه پاسداران روایت متفاوتی از آن ارائه داد. همچنین ادعای برخورد یک نفتکش با مین دریایی در تنگه هرمز از سوی ایران مطرح شد که به‌طور مستقل تأیید نشده بود.
این تحولات نشان می‌دهد فاصله میان توقف عملیات گسترده و پایان واقعی درگیری همچنان زیاد است.
اختلاف واشنگتن و تل‌آویو بر سر آینده جنگ چه معنایی دارد؟
یکی از مهم‌ترین ابعاد تحولات اخیر، تفاوت اولویت‌های اسرائیل و آمریکا است.
نتانیاهو از بازگشت به عملیات نظامی حمایت می‌کند اما ترامپ با توجه به هزینه‌های اقتصادی و سیاسی جنگ ایران و آمریکا، فعلاً حفظ فشار اقتصادی را ترجیح می‌دهد.
این اختلاف الزاماً به معنای گسست در روابط دو متحد نیست. آمریکا همچنان از محاصره دریایی، تحریم‌ها و حضور نظامی در منطقه استفاده می‌کند؛ اما درباره زمان و ضرورت حمله گسترده ممکن است ارزیابی متفاوتی از اسرائیل داشته باشد.
در داخل اسرائیل نیز وضعیت سیاسی می‌تواند بر محاسبات امنیتی اثر بگذارد. واشنگتن‌پست در گزارش خود به هشدار گادی آیزنکوت، رهبر مخالفان اسرائیل که مأمور تشکیل دولت جدید شده، درباره استفاده سیاسی از اقدامات نظامی در دوره انتقال قدرت اشاره کرده است.
بنابراین، تصمیم درباره حمله مجدد اسرائیل به ایران یا مشارکت آمریکا در یک عملیات تازه، فقط به ارزیابی نظامی از توان ایران وابسته نیست؛ تحولات سیاسی داخلی در واشنگتن و تل‌آویو نیز در این تصمیم نقش دارند.
جمع‌بندی؛ حمله آمریکا به ایران منتفی نشده، اما اولویت ترامپ تغییر کرده است
مجموع تحولات اخیر نشان می‌دهد دولت ترامپ در حال حاضر به‌جای آغاز یک جنگ گسترده جدید، ادامه محاصره دریایی و فشار اقتصادی را در اولویت قرار داده است. سفر رئیس موساد به واشنگتن نیز نشان می‌دهد اسرائیل همچنان برای تغییر این محاسبات تلاش می‌کند.
کنار گذاشتن جی‌دی ونس از پرونده مذاکرات، اظهارات اسکات بسنت درباره تشدید فشار مالی و موضع مارکو روبیو درباره بی‌نیازی از عملیات نظامی بیشتر، همگی از تقویت رویکرد فشار اقتصادی حکایت دارند.
با این حال، هیچ‌یک از این نشانه‌ها به معنای تضمین عدم وقوع حمله آمریکا به ایران نیست. ادامه درگیری‌های دریایی، اختلاف بر سر تنگه هرمز، پرونده هسته‌ای و فشار اسرائیل می‌توانند معادلات را تغییر دهند.
در شرایط فعلی محتمل‌ترین تصویر از سیاست واشنگتن، ادامه تقابل بدون صلح پایدار است؛ وضعیتی که در آن نه جنگ گسترده متوقف‌شده به‌طور قطعی پایان می‌یابد و نه مسیر توافق سیاسی به نتیجه روشنی می‌رسد. پرسش اصلی این است که آیا فشار اقتصادی می‌تواند پیش از آنکه یک حادثه نظامی دوباره معادلات را تغییر دهد، طرفین را به میز مذاکره بازگرداند یا خیر؟
ارسال نظر