پشت پرده یک جابهجایی مهم در شعام؛
طبق پیشبینی محمدباقر خرازی، ذوالقدر رفت و محسن رضایی دبیر شعام شد!
جابهجایی معنادار در شعام؛ محسن رضایی جای ذوالقدر را گرفت.
محسن رضایی رسماً دبیر شورای عالی امنیت ملی شد؛ همزمان محمدباقر ذوالقدر که تنها چند ماه در جایگاه دبیر شعام حضور داشت، با حکم رهبر به عنوان مشاور سیاسی منصوب شد. این جابهجایی همزمان در رأس شورای عالی امنیت ملی و انتقال ذوالقدر به جایگاهی مستقیم در دفتر رهبری، یکی از مهمترین تغییرات امنیتی ـ سیاسی امروز را رقم زده است.
محسن رضایی دبیر شورای عالی امنیت ملی شد
محسن رضایی بار دیگر به یکی از حساسترین مراکز تصمیمگیری امنیتی جمهوری اسلامی بازگشت؛ این بار با عنوان دبیر شورای عالی امنیت ملی. معاون ارتباطات و اطلاعرسانی دفتر رئیسجمهور اعلام کرده است که با حکم مسعود پزشکیان، محسن رضایی به دبیری شورای عالی امنیت ملی منصوب شده است. خبرگزاری تسنیم نیز همین انتصاب را منتشر کرده است.
این تغییر در شرایطی اتفاق افتاده که محمدباقر ذوالقدر، دبیر پیشین شورای عالی امنیت ملی، تنها چند ماه پس از رسیدن به این جایگاه از آن خارج شده و با حکم رهبر به عنوان مشاور سیاسی منصوب شده است. فارس، شفقنا و دیگر رسانهها متن این حکم را منتشر کردهاند.
محسن رضایی چگونه به شعام بازگشت؟
محسن رضایی چهرهای کاملاً شناختهشده در ساختار امنیتی جمهوری اسلامی است و سابقه فرماندهی سپاه پاسداران و حضور طولانی در ساختارهای عالی تصمیمگیری را دارد.
بازگشت او به شورای عالی امنیت ملی از این جهت قابل توجه است که رضایی پیش از این نیز در بالاترین سطوح ساختار سیاسی و امنیتی کشور حضور داشته و از اعضای مجمع تشخیص مصلحت نظام بوده است. در سوابق رسمی اعضای مجمع تشخیص نیز نام محسن رضایی در کنار محمدباقر ذوالقدر دیده میشود.
اما این بار نقش رضایی صرفاً عضویت در یک نهاد عالی نیست؛ او در جایگاه دبیر شعام قرار گرفته است، جایگاهی که در شرایط بحرانی میتواند در هماهنگی میان نهادهای سیاسی، امنیتی و نظامی نقش تعیینکننده داشته باشد.
در کنار حکم دبیری، در روایت منتشرشده از احکام جدید، محسن رضایی به عنوان نماینده رهبر در شورای عالی امنیت ملی نیز معرفی شده است. رسانههایی از جمله انصاف نیوز به صدور احکام جداگانه برای رضایی و ذوالقدر اشاره کردهاند.
محمدباقر ذوالقدر؛ از دبیری شعام تا مشاورت سیاسی رهبر
جابهجایی محمدباقر ذوالقدر از دبیری شورای عالی امنیت ملی، در نگاه اول میتواند به معنای خروج او از ساختار امنیتی تلقی شود؛ اما متن حکم جدید چنین برداشتی را تأیید نمیکند.
در حکم منتشرشده، رهبر جمهوری اسلامی محمدباقر ذوالقدر را به دلیل «تجارب ارزشمند» او به عنوان مشاور سیاسی منصوب کرده است. به این ترتیب، ذوالقدر از یک جایگاه اجرایی ـ امنیتی در شورای عالی امنیت ملی به جایگاهی مشورتی در سطح رهبری منتقل شده است.
این نکته مهم است؛ زیرا انتقال یک مقام امنیتی به جایگاهی مشورتی الزاماً به معنای حذف او از ساختار تصمیمگیری نیست. برعکس، نوع مسئولیت جدید میتواند نشاندهنده استفاده از تجربه او در سطحی متفاوت باشد.
ذوالقدر در فروردین ۱۴۰۵ با موافقت رهبری و حکم رئیسجمهور به عنوان دبیر شورای عالی امنیت ملی منصوب و جایگزین علی لاریجانی شده بود.
به این ترتیب، دوره حضور او در دبیری شعام کوتاهتر از آن چیزی شد که هنگام انتصابش انتظار میرفت.
چرا تغییر دبیر شورای عالی امنیت ملی مهم است؟
دبیر شورای عالی امنیت ملی صرفاً یک مدیر اداری نیست. این جایگاه در مرکز هماهنگی سیاستهای امنیتی و راهبردی کشور قرار دارد و در دورههای بحرانی، وزن سیاسی آن افزایش پیدا میکند.
به همین دلیل، تغییر ناگهانی دبیر شورای عالی امنیت ملی را نمیتوان صرفاً یک جابهجایی سازمانی معمولی دانست.
بهویژه آنکه همزمان دو اتفاق رخ داده است: محسن رضایی وارد شعام شده و محمدباقر ذوالقدر به عنوان مشاور سیاسی رهبر منصوب شده است.
بنابراین سؤال اصلی فقط این نیست که «چه کسی جای چه کسی را گرفت؟»؛ بلکه این است که چه نوع تجربه و نقشی قرار است در ساختار امنیتی کشور تقویت شود؟
تنگه هرمز؛ آخرین موضع مهم ذوالقدر چه بود؟
یکی از دلایلی که تغییر دبیر شعام را از نظر سیاسی قابل توجهتر میکند، زمانبندی آن است.
آخرین مواضع منتسب به محمدباقر ذوالقدر در مقام دبیر شورای عالی امنیت ملی، درباره بازگشایی تنگه هرمز و شروط جمهوری اسلامی برای این موضوع بود؛ موضعی که بازتاب بینالمللی پیدا کرد و نشان داد مسئله تنگه هرمز همچنان بخشی از محاسبات امنیتی و سیاست خارجی ایران است.
در چنین شرایطی، تغییر دبیر شعام میتواند در نحوه تنظیم پیامها، هماهنگی سیاست خارجی و مدیریت پروندههای امنیتی حساس اثرگذار باشد؛ هرچند برای نسبت دادن این تغییر مستقیماً به مواضع ذوالقدر درباره تنگه هرمز، در حال حاضر سند رسمی منتشر نشده است.
بنابراین از نظر حرفهای باید میان «همزمانی» و «علت» تفاوت گذاشت.
نقش محمدباقر خرازی در ماجرای تغییر ذوالقدر چیست؟
بخش دیگری از ماجرا به ادعاهای پیشین محمدباقر خرازی بازمیگردد.
در روایتهایی که درباره تحولات اخیر منتشر شده، گفته میشود خرازی پیش از اعلام رسمی تغییرات، از رفتن محمدباقر ذوالقدر و جایگزینی محسن رضایی سخن گفته بود.
اگر این ادعا دقیقاً با محتوای اظهارات قبلی او تطبیق داشته باشد، همزمانی آن با تصمیم رسمی امروز طبیعتاً توجه زیادی ایجاد میکند.
اما از نظر خبری، یک مرز مهم وجود دارد: درست درآمدن یک پیشبینی مشخص، بهتنهایی ثابت نمیکند که گوینده به اطلاعات محرمانه یا «پشت پرده قدرت» دسترسی داشته است.
از سوی دیگر، این اتفاق باعث میشود اظهارات قبلی او دوباره مورد توجه قرار گیرد و مخاطبان درباره منشأ اطلاعاتی که در اختیار داشته پرسش کنند.
بنابراین ادعای اینکه این اتفاق «تمام ادعاهای خرازی را ثابت کرده»، فراتر از شواهد موجود است و نمیتوان آن را به عنوان یک نتیجه قطعی منتشر کرد.
محسن رضایی و محمدباقر ذوالقدر؛ یک جابهجایی ساده نیست
از نظر سابقه سیاسی، این دو چهره کاملاً بیارتباط با یکدیگر نیستند.
هر دو سابقه طولانی در ساختارهای نظامی، امنیتی و سیاسی جمهوری اسلامی دارند و نام هر دو در دورههای مختلف در ساختارهای عالی تصمیمگیری کشور دیده شده است. محسن رضایی و محمدباقر ذوالقدر همچنین سابقه فعالیت در جریانهای انقلابی پیش از انقلاب و ساختار سپاه پس از انقلاب را داشتهاند.
از این منظر، تغییر امروز را میتوان نوعی بازآرایی در میان چهرههای باسابقه امنیتی دانست، نه ورود فردی ناشناخته به ساختار شعام.
مهمترین پیام این تغییر چیست؟
مهمترین نکته در این جابهجایی، تفاوت میان «خروج از قدرت» و «تغییر محل اثرگذاری» است.
محمدباقر ذوالقدر از دبیری شورای عالی امنیت ملی کنار رفته، اما بلافاصله با حکم رهبری در جایگاه مشاور سیاسی قرار گرفته است. بنابراین شواهد موجود بیشتر از تغییر نقش او حکایت دارد تا حذف کامل او از ساختار تصمیمگیری.
در سوی دیگر، انتخاب محسن رضایی برای دبیری شعام، بازگشت یک چهره باسابقه نظامی ـ سیاسی به مرکز مدیریت امنیت ملی را رقم زده است.
این تغییر میتواند در سه سطح اهمیت داشته باشد:
اول؛ سطح امنیتی:
دبیر جدید شعام باید هماهنگی میان نهادهای مختلف امنیتی و سیاسی را در دورهای حساس مدیریت کند.
دوم؛ سطح سیاست خارجی:
شورای عالی امنیت ملی در پروندههایی مانند رابطه با آمریکا، مذاکرات احتمالی ایران و آمریکا، مسائل منطقهای و موضوع تنگه هرمز نقش مهمی دارد. تغییر دبیر میتواند بر نحوه هماهنگی و انتقال پیامهای امنیتی اثر بگذارد.
سوم؛ سطح سیاسی:
همزمانی انتصاب محسن رضایی و انتقال محمدباقر ذوالقدر به جایگاه مشاور سیاسی رهبری، نشان میدهد تغییرات اخیر را باید در قالب یک چینش گستردهتر بررسی کرد؛ نه صرفاً تعویض یک مدیر با مدیر دیگر.
چرا نام محسن رضایی دوباره در مرکز خبرها قرار گرفت؟
محسن رضایی اکنون دبیر جدید شورای عالی امنیت ملی است؛ جایگاهی که در شرایط فعلی اهمیت ویژهای دارد. همزمان، محمدباقر ذوالقدر که پیشتر دبیر شعام بود، به عنوان مشاور سیاسی رهبر منصوب شده است.
در نتیجه، آنچه امروز رخ داده صرفاً یک «تغییر دبیر شورای عالی امنیت ملی» نیست؛ بلکه جابهجایی همزمان دو چهره باسابقه در دو سطح متفاوت از ساختار تصمیمگیری است.
محسن رضایی اکنون در رأس دبیرخانه شعام قرار گرفته و ذوالقدر در جایگاهی نزدیکتر به رأس ساختار رهبری، مسئولیت مشاوره سیاسی را بر عهده گرفته است.
ادعاهای قبلی محمدباقر خرازی درباره این جابهجایی نیز دوباره به موضوع بحث تبدیل شده، اما برای نسبت دادن اطلاع قبلی او به دسترسی به اطلاعات محرمانه، هنوز شواهد مستقلی در دست نیست.
آنچه فعلاً قطعی است، این است: محسن رضایی دبیر شورای عالی امنیت ملی شده و محمدباقر ذوالقدر از دبیری شعام به مشاورت سیاسی رهبر رفته است.
ارسال نظر