تنگه هرمز باز نمی‌شود، حتی اگر مذاکرات به نتیجه برسد!

مذاکرات ایران و عمان درباره ترتیبات جدید عبور شناورها از تنگه هرمز وارد مرحله نهایی شده، اما هم‌زمان مقام‌های جمهوری اسلامی تأکید می‌کنند حتی در صورت دستیابی به توافق با مسقط، باز شدن تنگه هرمز قطعی و فوری نخواهد بود. تهران اجرای این مرحله را به روند تفاهم با آمریکا و تغییر رفتار واشنگتن گره زده است؛ موضوعی که می‌تواند بر آینده کشتیرانی، تجارت انرژی و مذاکرات ایران و آمریکا اثر مستقیم بگذارد.

پشت‌پرده مذاکرات ایران و عمان؛ شرط تازه تهران برای بازگشایی تنگه هرمز فاش شد

در حالی که مذاکرات ایران و عمان درباره سازوکار جدید مدیریت تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز به مراحل پایانی نزدیک شده است، روایت‌های رسمی منتشرشده از سوی مقام‌های جمهوری اسلامی نشان می‌دهد هنوز تصمیم نهایی برای بازگشایی تنگه هرمز گرفته نشده و تحقق آن به عوامل سیاسی فراتر از توافق تهران و مسقط وابسته است.

کاظم غریب‌آبادی، معاون وزیر امور خارجه، اعلام کرده است که تهران و عمان تقریباً درباره تمامی موضوعات فنی، اجرایی و امنیتی مربوط به مسیرهای ورود و خروج شناورها به تفاهم رسیده‌اند و مذاکرات در آستانه نهایی شدن قرار دارد.

مذاکرات ایران و عمان؛ چه توافقی روی میز است؟

غریب‌آبادی در گفت‌وگو با ایرنا توضیح داد تفاهم دو کشور تنها میان ایران و عمان منعقد می‌شود و برای هیچ کشور دیگری در این سازوکار حقی در نظر گرفته نشده است.

به گفته او، مدل جدید تردد کشتی‌ها با ساختاری که حدود شش دهه در تنگه هرمز اجرا می‌شد تفاوت خواهد داشت و متناسب با شرایط امنیتی جدید طراحی شده است.

براساس این طرح، مسیر شمالی نزدیک جزیره لارک و همچنین مسیر جنوبی که به صورت موقت در آب‌های داخلی عمان ایجاد شده بود، بسته می‌شود و یک مسیر جدید جایگزین آن خواهد شد.

غریب‌آبادی همچنین اعلام کرد مسیر مورد توافق می‌تواند برای یک دوره ۲ تا ۴ ماهه معتبر باشد، اما اجرای کامل آن به شرایط سیاسی و امنیتی منطقه وابسته خواهد بود.

 چرا باز شدن تنگه هرمز هنوز قطعی نیست؟

در حالی که خبر نهایی شدن مذاکرات ایران و عمان منتشر شده، صداوسیما به نقل از یک «مقام آگاه» تأکید کرده است که این توافق به‌تنهایی به معنای باز شدن تنگه هرمز نیست.

این مقام گفته است اگر آنچه جمهوری اسلامی «تخلفات آمریکا» می‌خواند ادامه پیدا کند، مرحله نهایی بازگشایی تنگه اجرا نخواهد شد.

هم‌زمان تسنیم نیز به نقل از منبعی که با سپاه‌نیوز گفت‌وگو کرده، نوشته است که علت اصلی طولانی شدن روند توافق، دخالت‌های آمریکا و تهدیدهای دونالد ترامپ بوده است.

غریب‌آبادی نیز در گفت‌وگو با ایرنا تصریح کرد درباره موضوعاتی مانند دریافت هزینه از شناورهای عبوری یا سایر جزئیات مدیریت تنگه هرمز هنوز تصمیم نهایی اتخاذ نشده، زیرا این موارد به اجرای تعهدات آمریکا در تفاهم‌نامه و ورود به مرحله دوم یعنی بازگشایی تنگه هرمز وابسته است.

 مذاکرات ایران و آمریکا چه نقشی در پرونده تنگه هرمز دارد؟

اگرچه مقام‌های جمهوری اسلامی تأکید می‌کنند مذاکرات ایران و عمان ارتباط مستقیمی با آمریکا ندارد، اما هم‌زمان اجرای عملی توافق را به روند مذاکرات ایران و آمریکا و اجرای تعهدات واشنگتن پیوند می‌زنند.

طبق اظهارات غریب‌آبادی، مواردی مانند رفع محدودیت‌های دریایی، آزادسازی دارایی‌های بلوکه‌شده و اجرای مفاد تفاهم تهران و واشنگتن می‌تواند مسیر ورود به مرحله نهایی باز شدن تنگه هرمز را هموار کند.

به همین دلیل، پرونده تنگه هرمز اکنون صرفاً یک موضوع فنی دریایی نیست، بلکه به بخشی از معادلات توافق ایران و آمریکا و آینده تنش‌های منطقه‌ای تبدیل شده است.

آخرین مواضع رسمی نشان می‌دهد مذاکرات ایران و عمان بیش از آنکه بر سر اصل توافق اختلاف داشته باشد، اکنون با متغیرهای سیاسی و امنیتی منطقه گره خورده است.

از منظر سیاسی، تهران تلاش می‌کند توافق با عمان را یک توافق دوجانبه معرفی کند و هرگونه نقش مستقیم آمریکا را رد کند؛ با این حال، شرط‌گذاری درباره اجرای تعهدات واشنگتن نشان می‌دهد تصمیم نهایی درباره بازگشایی تنگه هرمز به فضای روابط ایران و آمریکا وابسته مانده است.

از منظر اقتصادی، هرگونه تغییر در وضعیت تنگه هرمز می‌تواند بر بازار نفت، هزینه حمل‌ونقل دریایی، بیمه کشتی‌ها و تجارت منطقه اثرگذار باشد؛ به همین دلیل بازارهای جهانی همچنان روند مذاکرات ایران و آمریکا و تحولات مرتبط با جنگ ایران و آمریکا را با حساسیت دنبال می‌کنند.

از منظر امنیتی نیز طراحی مسیرهای جدید عبور شناورها نشان می‌دهد تهران و مسقط در حال بازتعریف سازوکار تردد دریایی هستند؛ اقدامی که در صورت اجرا می‌تواند قواعد چند دهه گذشته را تغییر دهد، اما تحقق کامل آن همچنان به تحولات سیاسی وابسته است.

با وجود نزدیک شدن مذاکرات ایران و عمان به مرحله نهایی، هنوز نمی‌توان از زمان دقیق باز شدن تنگه هرمز سخن گفت. اظهارات مقام‌های ایرانی نشان می‌دهد توافق فنی با عمان تنها یکی از مراحل این پرونده است و اجرای نهایی آن به روند مذاکرات ایران و آمریکا، سرنوشت توافق ایران و آمریکا و شرایط امنیتی منطقه بستگی خواهد داشت.