فریتین؛ فراتر از یک عدد در آزمایش خون

آزمایش خون فریتین، پنجره‌ای دقیق به ذخایر پنهان آهن در بدن می‌گشاید. این آزمایش میزان فریتین، پروتئینی حیاتی که مسئول نگهداری و آزادسازی آهن است، را در گردش خون نشان می‌دهد. آهن برای ساخت گلبول‌های قرمز سالم ضروری است؛ سلول‌هایی که اکسیژن را از ریه‌ها به تمام اندام‌ها و بافت‌های بدن منتقل می‌کنند. علاوه بر این، آهن نقش مهمی در سلامت عضلات، مغز استخوان، عملکرد صحیح اندام‌ها و رشد مغزی کودکان دارد.

فریتین زمانی که بدن به آهن نیاز ندارد، آن را ذخیره می‌کند و هنگام نیاز، آهن ذخیره‌شده را آزاد می‌سازد. به همین دلیل، سطح فریتین خون نشان‌دهنده میزان ذخایر آهن بدن است. سطح پایین فریتین معمولاً بیانگر کمبود آهن و کاهش ذخایر آن است، در حالی که سطح بالای فریتین می‌تواند نشانه تجمع بیش از حد آهن یا وجود التهاب و برخی بیماری‌ها باشد.

آهن از طریق رژیم غذایی یا مکمل‌ها وارد بدن می‌شود. برخی مکمل‌ها فقط حاوی آهن هستند، اما بسیاری از مولتی‌ویتامین‌ها و مکمل‌های معدنی نیز این عنصر را در ترکیب خود دارند. کمبود یا افزایش آهن بدن، در صورت عدم تشخیص و درمان، می‌تواند منجر به مشکلات جدی سلامت شود از این رو آزمایش فریتین به پزشک کمک می‌کند تا تصویر دقیقی از وضعیت ذخایر آهن بدن به دست آورد.

کاربردهای آزمایش فریتین

آزمایش فریتین اغلب به عنوان بخشی از مجموعه آزمایش‌های آهن درخواست می‌شود و برای تشخیص یا رد اختلالات مرتبط با آهن کاربرد دارد. از جمله این موارد می‌توان به کم‌خونی ناشی از فقر آهن، تجمع بیش از حد آهن در بدن، بیماری‌های کبدی، سندرم پای بی‌قرار و برخی بیماری‌های التهابی نادر اشاره کرد. همچنین این آزمایش برای پایش بیماری‌های مزمن مانند سرطان، بیماری‌های کلیوی و بیماری‌های خودایمنی که می‌توانند سطح آهن را تغییر دهند، استفاده می‌شود.

در افرادی که در معرض خطر کمبود آهن هستند، مانند زنان باردار، افراد دچار سوءجذب، افراد کم‌وزن، افراد دارای خونریزی یا کسانی که به طور مکرر خون اهدا می‌کنند، آزمایش فریتین می‌تواند پیش از بروز علائم، کمبود آهن را شناسایی کند. همچنین در افرادی که تحت درمان با مکمل یا تزریق آهن هستند، این آزمایش برای ارزیابی اثربخشی درمان اهمیت دارد.

زنگ خطرهای کمبود آهن

کمبود آهن ممکن است با علائمی مانند خستگی، ضعف، تنگی نفس، سرگیجه، رنگ‌پریدگی پوست، تپش قلب یا سندرم پای بی‌قرار همراه باشد. در مقابل، افزایش بیش از حد آهن می‌تواند باعث درد مفاصل، درد شکمی، کاهش میل جنسی، تغییر رنگ پوست به حالت برنزی یا خاکستری و خستگی مزمن شود.

روند انجام آزمایش و تفسیر نتایج

آزمایش فریتین با گرفتن نمونه خون از ورید بازو انجام می‌شود و معمولاً کمتر از چند دقیقه زمان می‌برد. محدوده طبیعی فریتین بسته به سن و جنس متفاوت است و تفسیر نتایج باید توسط پزشک انجام شود.

فریتین پایین معمولاً نشان‌دهنده کمبود آهن است، حتی اگر هموگلوبین هنوز در محدوده طبیعی باشد. این وضعیت که «کمبود آهن بدون کم‌خونی» نام دارد، می‌تواند بر توان جسمی و عملکرد شناختی اثر بگذارد و نیازمند بررسی و درمان است. از سوی دیگر، فریتین بالا ممکن است ناشی از اضافه‌بار آهن، التهاب، بیماری‌های کبدی، عفونت‌ها یا برخی سرطان‌ها باشد. در نهایت، نتایج آزمایش فریتین باید همواره در کنار سایر آزمایش‌های خون و شرایط بالینی فرد بررسی شود تا تشخیص دقیق و درمان مناسب انتخاب گردد.

ترجمه و گردآوری/ جوانه خانی

منابع

https://medlineplus.gov

https://my.clevelandclinic.org