روایت حسین عبیری گلپایگانی فعال محیط زیست از مهلقا ملاح:
به آیندهی ایران امیدوار بود
عبیری گلپایگانی میگوید: خانم ملاح به آینده ایران امیدوار بود. خیلی امیدوار بودند بخصوص در گزارش و فیلمهایی که در آخرین دیدار از ایشان گرفتیم بسیار از امیدواری به آینده ایران میگویند.
مهلقا ملاح مادر محیط زیست ایران درگذشت. در روزهایی که محیط زیست ایران ناخوشاحوال است گویا این خبر نماد ناگواری وضعیت ایران شده است. خانم ملاح در ۱۰ اردیبهشت ۱۳۷۴ سازمان غیردولتی زیستمحیطی «جمعیت زنان مبارزه با آلودگی محیط زیست» را بنیانگذاری کرد. درباره ۵۰ سال فعالیت داوطلبانه محیط زیستی خانم ملاح و کنشها و رویه و رفتار او با حسین عبیری گلپایگانی فعال پیشکسوت محیط زیست گفتگو کردیم و او از آخرین ملاقات با مادر محیط زیست ایران در شهریور سال جاری گفت. گفتگوی ما را بخوانید:
شما چگونه با خانم ملاح و فعالیتهای ایشان آشنا شدید و چند سال بود ایشان را میشناختید؟
سال ۱۳۷۸ که فعال محیط زیست شدم از اولین کسانی که در این حوزه با ایشان مرتبط شدم خانم ملاح و آقای ابوالحسنی همسرشان بودند.
سال ۷۸ در جشنواره مطبوعات غرفه روزنامه سلام بودم که با غرفه جبهه سبز مواجه شدم و وقتی سراغشان رفتم متوجه شدم فعال محیط زیست هستند از همان روز و در کنار آنان فعالیتهای زیست محیطی خودم را شروع کردم.
سال ۳_۱۳۷۲ که فعالیتهای زیست محیطی در ایران شکل گرفت ۴ تا جریان زیست محیطی در ایران ایجاد شد.
یکی از آن جریانات خانم ملاح بود که «جمعیت زنان مبارزه با آلودگی محیط زیست» را تشکیل داد.
ایشان تعدادی از خانمها را سازماندهی کرد برای این حرکت. این خانم در سال ۵۴_ ۱۳۵۳ که کتابدار بود با پدر خانم ابتکار دکتر تقی ابتکار آشنا بودند. ایشان میگفتند در سال ۵۴_۵۵ فعالیت زیست محیطی خودم را شروع کردم. ما البته فیلم گفتگوهای ایشان درباره زندگیشان را داریم و منتشر شده است. مادر ایشان خانم خدیجه افضل وزیری و مادربزرگ وی بیبیخانم استرآبادی از زنان پیشگام عصر خود بودند. ایشان به دلیل اینکه پدرشان منصب دولتی داشتند در گرگان به دنیا آمد و بعدها در شهرهای مختلف ساکن میشد. فعالیتهای ایشان در دهه ۵۰ آغاز شد و در دهه ۷۰ جمعیت زنان را شکل داد که بیشتر آموزش به زنان میدادند. ابتدا با شهرداری تهران و بعدها با اداره منابع طبیعی، سازمان جنگلها و سازمان محیط زیست همکاری میکردند. این دوران فعالیتهایشان را سراسری کردند و کم کم در ۱۶_۱۷ تا استان شعبه زدند.
در مسیر فعالیتهایشان هم بجز آموزش زنان حضور در مدارس و آموزش به دانش آموزان نیز نقش اساسی داشت.
ایشان در مجموعه دوران فعالیتهای محیط زیستیشان بنیانگذار و پیشنهاد دهنده بسیاری از ایدههای خوب و فکرها و اقدامات بجا و مهم بودند.
منزل خودشان در خیابان فرشته را در اختیار فعالان محیط زیست قرار دادند و کلیه کارهای جمعیت زنان در خانه ایشان انجام میشد و برای جمعیت زنان از هیچ ارگان و نهادی کمک هزینه یا پول دریافت نمیکردند. خود ایشان شخصا هزینه تمام کارهایشان و تمام فعالیت جمعیت را پرداخت میکردند.
سال ۸۸ آقای ابوالحسنی همسر ایشان فوت کردند و من آن سال در خدمت ایشان بودم، در کلیه مراسم یادبود، اعم از ختم و هفتم و چهلم مرحوم ابوالحسنی بجای تمام این مراسم در تعدادی از پارکهای تهران درخت کاشتیم. در پارک ملل، پارک طالقانی، منطقه ۱۷ در تمام این مناطق درخت کاشتیم.
اصولا ایشان عاشق درختکاری بود و به همه توصیه میکرد که بروید درخت بکارید. متاسفانه این اواخر فعالیتشان کم شده بود ولی یار و همراه بسیار خوبی بود. شوهرشان هم بسیار انسان شریف و همراه بسیار عزیزی بودند. گاهی که از فعالیتهای زیست محیطی خسته میشدم و فشار بر رویمان بود میرفتیم نزد این خانواده و از آنان دلداری و روحیه میگرفتیم. متاسفانه ایشان را در ۱۰۵ سالگی عمرشان و تقریبا ۵۰ سالگی فعالیتشان از دست دادیم.
این تربیت و آموزش اهمیت به محیط زیست را ایشان خارج از ایران دریافت کرده بودند یا از تربیت خانوادگی خودشان و در ایران آموخته بودند؟
اصلا مبنای علاقه و اهمیت به محیط زیست در ایشان ربطی به خارج نداشت، همه این روحیه و اقدامات ایشان مربوط به داخل ایران است.
دخترها و پسرهای ایشان همه تحصیلکرده و خارج از ایران هستند، خودشان میگفتند وقتی من به سفر خارج از ایران میروم وقتی از فعالیتهای زیست محیطی حرف میزنم دیگران تعجب میکنند که من فعال محیط زیست ایران هستم. خانم ملاح این تربیت را از خانواده و ریشههای خودشان داشتند. در فیلمی که از زندگیشان تهیه شد درباره کتابخوانی خودشان توضیح دادند که خانواده ایشان چقدر روی کتابخوانی در سنین ۸ و ۹ سالگی ایشان تاکید داشتند. فعالیتهای ایشان اصلا ربطی به خارج نداشت،
خانم ملاح دکترای جامعه شناسی داشتند و به جهت مطالعات و ارتباطاتشان کم کم وارد حوزه فعالیتهای محیط زیست شدند.
ارزش کار ایشان در چه بود؟
ایشان اولین کسی بود که به شکل رسمی متعهد به اقدامات حمایت از محیط زیست شد و هیچوقت هم منتظر نماند که کسی به ایشان کمک کند یا بودجه بهشان بدهد.
اهمیت کار ایشان در این است که شروع کننده یک جریان مدنی بودند. یک جریان پایدار و مداوم و موثر را شروع کردند تا در ایران ریشه گرفت.
طی سالهای ۵۵_ ۵۶_ ۵۷ در ایران کسی اطلاعی از اهمیت و ارزش محیط زیست نداشت ایشان اهمیت حفظ محیط زیست را از آن سالها احساس کرد. چندین سال در خانهاش زبالههایی که تولید میشد را کمپوست میکرد.
خیلیها گفتند ایشان در عمرش زباله تولید نکرده، البته نمیشود چنین چیزی گفت ولی ایشان زبالههای قابل بازیافت را در خانهاش بازیافت میکرد و زبالههای تر را کمپوست میکرد.
در زندگی شخصی تلاش میکرد زبالههای تجزیهناپذیر و آسیبزننده به محیط زیست را بسیار بسیار کم کند.
با آقای ابوالحسنی که خرید میرفتند همیشه با ساک پارچهای میرفت و خود را ملزم به ریزهکاریها و دقت در تمام جوانب زندگی کرده بود.

بنظر شما ایشان از این مراقبت و تلاش ۵۰ ساله خسته نمیشد؟
این مورد اتفاقا خیلی برای منهم سوال است. ما در شهریور ماه سالروز تولد ایشان خدمتشان رسیدیم، خودشان مثل همیشه روحیه داشتند و بدون احساس خستگی به همه روحیه میدادند.
منهم که سن نوه ایشان هستم گاهی خسته میشدم چون شرایط شرایط خوبی نیست، نه اینکه کسی آزار و اذیت کند فعالان را ولی خواهی نخواهی گاهی در تنگنا قرار میگیریم و خسته میشویم ولی خانم ملاح اصلا خستگی ناپذیر بود و برای بقیه یک الگو بود. امروز ما یک راهنما یک استاد و یک الگوی بسیار متعالی را از دست دادیم. یک پشت و پناه خیلی خوب را از دست دادیم. هر وقت مشکلی پیش میآمد نزد ایشان میرفتیم و راهنمایی و توصیه میگرفتیم. تا روزهای آخر عمرشان همه را میشناختند و کهولت سن ذرهای روی حافظه ایشان اثر نگذاشته بود حتی در شهریور که خدمتشان بودیم مرا به نام صدا زدند. پرسیدم من را میشناسید؟ گفتند چرا نشناسم تو پسر من هستی.
دو سال پیش یک پیامی از ایشان خواستیم برای مراسم پاکسازی محیط زیست در استانهای مرکزی و لرستان، در پیامشان با اسم بردن از شهرهای این استانها توصیههایشان را کردند، حافظهشان عالی بود و هیچ مشکلی نداشتند.
روزهای آخر یکساعت و نیم یا دو ساعت کنار ایشان نشستیم با روحیه و سرحال همراهی میکردند.
خانم بنی اعتماد یک مستند از زندگی ایشان ساختند بنام همه درختان من، بنظرم آن مستند چهره دقیق خانم ملاح را نشان داد و ایشان را خیلی خوب به جامعه ایران معرفی کرد.
ایشان وصیتی برای محل دفن خود نداشتند؟
محل دفن آقای ابوالحسنی همسر ایشان سال ۸۸ در کنار محل دفن شهید روحالامینی بود، گویا ترجیح خانواده ایشان تدفین در همان قطعه و کنار همسرشان است.
بنظرتان خانم ملاح به آینده ایران امیدوار بودند؟
خیلی زیاد. خیلی امیدوار بودند بخصوص در گزارش و فیلمهایی که در آخرین دیدار از ایشان گرفتیم بسیار از امیدواری به آینده ایران میگویند.
ارسال نظر