پایان آتشبس ایران و آمریکا؛ ترامپ: در جنگ پیش رو از سلاحهای جدید استفاده میکنیم/ موسویفرد: برد موشکها را تا خاک آمریکا افزایش میدهیم!
۲۶ مرداد، روز سرنوشتساز ایران و آمریکا؛ هشدار خطرناک از تهران و تهدید تازه ترامپ؛ احتمال جنگ مجدد ایران و آمریکا بالا رفت؟
حمله مجدد آمریکا به ایران در شرایطی بار دیگر به یکی از جدیترین نگرانیهای منطقه تبدیل شده که مهلت ۶۰ روزه تعیینشده در تفاهم تهران و واشنگتن امروز، دوشنبه ۲۶ مرداد، به پایان میرسد؛ در حالی که اختلاف بر سر تنگه هرمز، برنامه هستهای و توان موشکی ایران نهتنها حل نشده، بلکه به یکی از اصلیترین نقاط اصطکاک دو طرف تبدیل شده است.
فاکسنیوز با اشاره به پایان بازه ۶۰ روزه تفاهمنامه ایران و آمریکا، از پیشرفت اندک در مسیر دستیابی به یک راهحل دیپلماتیک جدید خبر داده و نوشته است همزمان با نزدیک شدن به پایان این مهلت، حوادث دریایی و تهدیدهای متقابل بار دیگر فضای منطقه را ملتهب کردهاند. متن تفاهمنامه اما تصریح میکند که دوره مذاکره ۶۰ روزه «با رضایت متقابل» قابل تمدید است؛ بنابراین پایان این بازه لزوماً به معنای لغو خودکار تفاهمنامه یا آغاز فوری جنگ نیست.
هرمز؛ جایی که مذاکرات ایران و آمریکا به بنبست رسیده است
تنگه هرمز اکنون از یک موضوع فنی در مذاکرات ایران و آمریکا به یکی از اصلیترین محورهای رویارویی تبدیل شده است. طبق متن منتشرشده تفاهمنامه، ایران متعهد شده بود برای ۶۰ روز با «حداکثر تلاش» زمینه عبور ایمن کشتیهای تجاری را فراهم کند و درباره سازوکار آینده مدیریت و خدمات دریایی تنگه با عمان و دیگر کشورهای ساحلی گفتوگو کند.
در مقابل، آمریکا نیز متعهد شده بود محاصره دریایی ایران را برطرف کند. با این حال، حملات به شناورها و اختلاف بر سر مسیر عبور کشتیها، این بخش از توافق را عملاً به یکی از شکنندهترین قسمتهای تفاهم ایران و آمریکا تبدیل کرده است.
در هفتههای گذشته دو نفتکش اماراتی نیز در مسیر جنوبی تنگه هرمز هدف موشک قرار گرفتند. وزارت دفاع امارات این حمله را به ایران نسبت داد و سپاه پاسداران بعداً مسئولیت حمله را پذیرفت و بیان کرد این شناورها هشدارهای جمهوری اسلامی را نادیده گرفته و وارد مسیر مینگذاریشده شده بودند.
ادعای ترامپ: آمریکا کنترل هرمز را در دست دارد
دونالد ترامپ در مواضع اخیر خود بارها بر نقش آمریکا در کنترل امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز ادعا کرده است. او پیشتر در گفتوگو با فاکسنیوز گفته بود واشنگتن در حال بهدست گرفتن کنترل تنگه است و حتی موضوع دریافت هزینه عبور از کشتیها را مطرح کرده بود.
این موضع با روایت ایران از مفاد تفاهمنامه تفاوت اساسی دارد. تهران بر حقوق حاکمیتی کشورهای ساحلی و نقش ایران در مدیریت تردد در آبراه تأکید دارد، در حالی که واشنگتن مسئله را عمدتاً از زاویه «آزادی کشتیرانی» و امنیت جریان انرژی دنبال میکند.
به همین دلیل، اختلاف بر سر تنگه هرمز فقط یک اختلاف نظامی نیست؛ بلکه به مسئلهای حقوقی، ژئوپلیتیک و اقتصادی تبدیل شده که میتواند مستقیماً بر بازار نفت و امنیت انرژی جهان اثر بگذارد.
توان موشکی ایران؛ اختلافی که هنوز حل نشده است
دونالد ترامپ همزمان با افزایش فشارها، مدعی شده آمریکا بخش بزرگی از ظرفیت تولید موشک ایران را منهدم کرده است. او رقم حدود ۸۵ درصد را برای آسیب واردشده به ظرفیت تولید موشکهای جدید مطرح کرده و مدعی شده است بخش قابل توجهی از کارخانههای تولید پهپاد از بین رفتهاند.
این ادعا اما با ارزیابیهای اطلاعاتی منتشرشده در رسانههای آمریکایی بهطور کامل همخوان نیست. شبکه سیانان گزارش داده بود که ایران با سرعتی بیش از انتظار آمریکا در حال بازسازی ظرفیت نظامی خود، بهخصوص توان تولید پهپاد، بوده است. همچنین در گزارشی دیگر، میزان قابل توجهی از پرتابگرهای موشکی ایران همچنان باقیمانده ارزیابی شده بود.
بنابراین ادعای نابودی ۸۵ درصدی ظرفیت موشکی را باید در چارچوب اظهارات ترامپ دید، نه بهعنوان یک عدد مستقل و تأییدشده توسط تمامی ارزیابیهای اطلاعاتی.
هشدار تازه از ایران؛ صحبت از موشک با برد ۱۵ هزار کیلومتر
در سوی دیگر، عبدالنبی موسویفرد، امام جمعه اهواز، از آمادهسازی برای افزایش برد موشکهای ایران تا ۱۵ هزار کیلومتر سخن گفته و این توانمندی را با امکان هدف قرار دادن «عمق آمریکا» مرتبط دانسته است.
او همچنین در خطبههای نماز جمعه اهواز با اشاره به توان موشکی ایران، بر ضرورت انتقام از آمریکا و اسرائیل تأکید کرده است.
این اظهارات را نباید بهتنهایی به معنای اتخاذ رسمی یک تصمیم نظامی از سوی جمهوری اسلامی تلقی کرد؛ اما از نظر سیاسی و رسانهای اهمیت دارد، زیرا نشان میدهد در بخشی از فضای رسمی داخلی ایران، گزینه افزایش برد موشکی و گسترش دامنه بازدارندگی همچنان بهعنوان پاسخی احتمالی به تهدیدهای آمریکا و اسرائیل مطرح است.
آیا احتمال جنگ مجدد ایران و آمریکا بیشتر شده است؟
پایان بازه ۶۰ روزه به خودی خود به معنای آغاز جنگ مجدد ایران و آمریکا نیست. حتی متن تفاهمنامه ایران و آمریکا امکان تمدید این دوره را با رضایت دو طرف پیشبینی کرده است.
اما سه عامل، احتمال جنگ مجدد ایران و آمریکا را افزایش میدهند:
نخست، اختلاف حلنشده بر سر تنگه هرمز؛
دوم، ادامه اختلافات درباره برنامه هستهای و توان موشکی ایران؛
و سوم، افزایش حملات و برخوردهای دریایی که میتواند یک حادثه محدود را به درگیری گستردهتر تبدیل کند.
از سوی دیگر، تجربه هفتههای گذشته نشان داده است که حتی پس از توافق اولیه نیز امکان بازگشت درگیری وجود دارد. فاکسنیوز در میانه دوره ۶۰ روزه نوشته بود که دو طرف به جای نزدیک شدن به توافق نهایی، با تشدید درگیریها در مسیر جنگ گستردهتر قرار گرفتهاند.
توافق ایران و آمریکا؛ پایان مهلت یا آغاز مرحله سختتر؟
نکته مهم این است که تفاهمنامه اولیه قرار نبود تمام اختلافات را حل کند. متن منتشرشده، دستیابی به توافق نهایی درباره مسائل مهمی مانند برنامه هستهای، تحریمها و برخی مسائل امنیتی را به مذاکرات بعدی موکول کرده بود.
در نتیجه، امروز بیش از آنکه بتوان از «پایان توافق ایران و آمریکا» سخن گفت، باید از پایان یک مهلت مذاکره ۶۰ روزه صحبت کرد؛ مهلتی که طبق متن توافق امکان تمدید دارد.
مسئله اصلی اکنون این است که آیا ایران و آمریکا میتوانند یک چارچوب جدید برای ادامه مذاکرات پیدا کنند یا اینکه اختلاف بر سر هرمز و برنامه هستهای، بار دیگر مسیر دیپلماسی را به سمت تقابل نظامی خواهد برد؟
چرا ۲۶ مرداد میتواند روز حساسی باشد؟
اهمیت امروز از خود عدد «۶۰ روز» بیشتر است. این تاریخ سه مسیر متفاوت را پیش روی تهران و واشنگتن قرار میدهد:
مسیر اول، تمدید مذاکرات: اگر دو طرف بتوانند درباره هرمز و پرونده هستهای به یک فرمول موقت برسند، پایان مهلت میتواند به جای نقطه پایان، آغاز مرحله دوم مذاکرات باشد.
مسیر دوم، توافق محدود: ممکن است آمریکا و ایران بدون حل همه اختلافات، ابتدا بر سر امنیت کشتیرانی و تنگه هرمز به یک سازوکار موقت برسند و موضوعات سختتر را به بعد موکول کنند.
مسیر سوم، بازگشت به تقابل: اگر حادثهای در تنگه هرمز رخ دهد یا یکی از طرفین آن را نقض جدی تعهدات تلقی کند، احتمال حمله مجدد آمریکا به ایران و پاسخ متقابل تهران افزایش خواهد یافت.
در این میان، هرمز مهمترین متغیر است. این آبراه تنها یک نقطه نظامی نیست؛ بلکه گره حیاتی تجارت انرژی جهان است. هرگونه اختلال جدی در آن میتواند همزمان بازار نفت، هزینه حملونقل دریایی، بیمه کشتیها و قیمت انرژی را تحت تأثیر قرار دهد.
از طرف دیگر، افزایش تهدیدهای مربوط به برد موشکی ایران و گزارشات آمریکا درباره بازسازی توان موشکی و پهپادی تهران، نشان میدهد اختلاف دو کشور صرفاً بر سر یک توافق سیاسی باقی نمانده و به مسئله بازدارندگی نظامی نیز کشیده شده است.
جمعبندی
حمله مجدد آمریکا به ایران در حال حاضر یک سناریوی محتمل در صورت شکست دیپلماسی است، اما پایان مهلت ۶۰ روزه بهتنهایی به معنای آغاز قطعی جنگ نیست. متن تفاهمنامه ایران و آمریکا امکان تمدید مذاکرات را پیشبینی کرده و شواهد موجود نیز نشان میدهد هنوز مسیر دیپلماتیک کاملاً بسته نشده است.
با این حال، اگر اختلاف بر سر تنگه هرمز، برنامه هستهای و توان موشکی ایران حل نشود، احتمال حمله مجدد آمریکا به ایران میتواند دوباره به یکی از مهمترین متغیرهای امنیتی منطقه تبدیل شود؛ بهویژه اگر یک حادثه دریایی جدید، جرقهای برای خروج کامل دو طرف از مسیر مذاکره باشد.
ارسال نظر