۳ خلبان ایرانی زندهاند یا نه؟ / قطر میگوید «اسارتی در کار نیست»؛ ۳ خلبان ایرانی کجا رفتند؟
قطر اسارت خلبانهای ایرانی را تکذیب کرد؛ پس سرنوشت آنها چه شد؟
ماجرای اسارت خلبانهای ایرانی پس از سقوط دو جنگنده سوخو ۲۴ در قطر وارد مرحلهای تازه شده است؛ در حالی که سردار محمد باقرزاده، فرمانده کمیته جستوجوی مفقودین ستاد کل نیروهای مسلح، از زنده بودن و اسارت سه خلبان ایرانی در دست نیروهای قطری خبر داده و از صلیب سرخ خواسته وضعیت آنها را بررسی کند، سخنگوی وزارت خارجه قطر این ادعا را «قاطعانه» رد کرده و گفته است تیمهای جستوجو و نجات این کشور تنها بقایای یکی از خلبانان را پیدا کردهاند.
روایت ایران از اسارت خلبانهای ایرانی در قطر
سردار سیدمحمد باقرزاده، روز شنبه ۲۴ مرداد ۱۴۰۵، در نامهای به مریانا اسپولیاریک، رئیس کمیته بینالمللی صلیب سرخ، خواستار پیگیری فوری وضعیت سه خلبان ایرانی شد.
بر اساس متن منتشرشده از سوی ایرنا، ایسنا و مهر، دو فروند جنگنده سوخو ۲۴ در ۱۱ اسفند ۱۴۰۴، برابر با ۲ مارس ۲۰۲۶، برای انجام یک مأموریت رزمی به سمت یک پایگاه نظامی در قطر اعزام شده بودند. در جریان بازگشت، هر دو جنگنده هدف پدافند قرار گرفتند و خلبانان آنها اجکت کردند.
نامه سردار باقرزاده میگوید از مجموع چهار خلبان دو جنگنده، مجید کاظمی جان باخت و پیکر او به ایران منتقل و دفن شده است. سه خلبان دیگر، یعنی جواد صالحی، عبدالمجید دشتیان و عمران به روشیان، بنا بر اطلاعاتی که در اختیار کمیته جستوجوی مفقودین قرار گرفته، زنده توسط نیروهای قطری دستگیر شدهاند.
به این ترتیب، ادعای اسارت خلبان ایرانی در این پرونده اکنون برای نخستین بار با ذکر نام افراد مطرح شده است؛ موضوعی که اهمیت آن را نسبت به گزارشهای مبهم قبلی افزایش میدهد.
درخواست فوری باقرزاده از صلیب سرخ
سردار باقرزاده در نامه خود نوشته است که با وجود گذشت حدود شش ماه از حادثه، امکان دیدار، مصاحبه یا تماس سه خلبان با خانوادههایشان و مسئولان ایرانی فراهم نشده است.
او با استناد به مواد ۷۰ و ۷۸ کنوانسیون سوم ژنو، از کمیته بینالمللی صلیب سرخ خواسته است با خلبانان دیدار، وضعیت سلامت آنها را بررسی و شرایط آزادیشان را پیگیری کند.
مهر نیز گزارش داده که درخواست اصلی نامه، مصاحبه فوری با سه خلبان ایرانی و اطلاع از وضعیت سلامت آنان بوده است.
در نتیجه، مسئله فقط سرنوشت سه خلبان نیست؛ اگر گفته تهران اثبات شود، پرونده از یک موضوع مفقودی نظامی به یک پرونده رسمی مربوط به اسرای جنگی و نحوه رفتار با آنان تبدیل خواهد شد.
پاسخ قطر: هیچ خلبان ایرانی بازداشت نشده است
در سوی مقابل، ماجد محمد الانصاری، سخنگوی وزارت خارجه قطر، خبر بازداشت خلبانان ایرانی را رد کرده است.
روایت دوحه این است که جنگندههای ایرانی وارد حریم هوایی قطر شدند و پس از تلاش نیروهای قطری برای برقراری ارتباط با آنها، پاسخی دریافت نشد. قطر مدعی است پس از بررسی مسیر هدفگیری و رعایت قواعد درگیری، اقدامات لازم را برای دفاع از حریم و سرزمین خود انجام داده است.
سخنگوی وزارت خارجه قطر همچنین گفته تیمهای جستوجو و نجات این کشور پس از سقوط جنگندهها عملیات خود را انجام دادند و بقایای پیکر یکی از خلبانان را پیدا کردند. به ادعای دوحه، مقامهای قطری برای هماهنگی تحویل این بقایا با طرف ایرانی تماس گرفتهاند.
آسوشیتدپرس نیز گزارش داده است که قطر گفته ایران درباره نگهداری سه خلبان را رد کرده و روایت این کشور بر کشف بقایای خلبانان سقوطکرده استوار است.
الانصاری در واکنش به گفته تهران، انتشار این اظهارات را در شرایط حساس منطقهای «گمراهکننده» دانسته و گفته است قطر از مطرح شدن چنین ادعاهایی در شرایط ادامه تلاشهای دیپلماتیک برای کاهش تنش در منطقه متعجب است.
تناقض اصلی در پرونده خلبانان سوخو ۲۴ چیست؟
در حال حاضر دو روایت کاملاً متفاوت درباره سرنوشت سه خلبان وجود دارد.
روایت ایران:
سه خلبان پس از اجکت زنده مانده، توسط نیروهای قطری دستگیر شدهاند و طی حدود شش ماه اجازه تماس با خانوادهها یا دسترسی صلیب سرخ به آنها داده نشده است.
روایت قطر:
هیچ خلبان ایرانی بازداشت نشده است؛ نیروهای قطری پس از سرنگونی جنگندهها عملیات جستوجو و نجات انجام دادهاند و بقایای یکی از خلبانان را پیدا کردهاند.
بنابراین، نقطهای که هنوز برای افکار عمومی روشن نشده، سرنوشت سه خلبان پس از اجکت است. تهران برای گفته خود از «اطلاعات بهدستآمده» سخن میگوید، اما در نامه منتشرشده جزئیات این اطلاعات یا منبع آن ارائه نشده است. از طرف دیگر، قطر توضیح داده که چه چیزی از عملیات جستوجو و نجات به دست آمده، اما رد اسارت بهتنهایی سرنوشت سه خلبان دیگر را بهطور مستقل روشن نمیکند.
مجید کاظمی؛ حلقهای که دو روایت درباره آن به هم میرسند
در میان اختلاف دو طرف، سرنوشت مجید کاظمی متفاوت است.
جمهوری اسلامی در نامه سردار باقرزاده اعلام کرده که یکی از چهار خلبان جان باخته و پیکر او به ایران منتقل و دفن شده است. این بخش از روایت با گزارشهای پیشین درباره شناسایی و بازگشت پیکر کاظمی نیز همخوانی دارد.
بنابراین اختلاف اصلی درباره کاظمی نیست؛ اختلاف بر سر سه خلبان دیگر، یعنی صالحی، دشتیان و بهروشیان است.
همین تفکیک اهمیت زیادی دارد، زیرا در صورت تأیید رسمی وضعیت این سه نفر، مشخص خواهد شد آیا پرونده واقعاً با اسارت خلبانهای ارتش روبهرو است یا با یک عملیات جستوجو و بازیابی پیکرها که هنوز تمام ابعاد آن مشخص نشده است.
چرا این تکذیب برای قطر اهمیت دارد؟
این پرونده از نظر سیاسی فراتر از سرنوشت سه نظامی است.
قطر در سالهای اخیر تلاش کرده خود را بهعنوان یکی از کانالهای مهم میان ایران، آمریکا و دیگر بازیگران منطقهای معرفی کند. در چنین شرایطی، پذیرش رسمی نگهداری سه خلبان ایرانی میتواند این کشور را مستقیماً وارد یک پرونده حساس نظامی و حقوق بشری کند؛ بهخصوص اگر ادعای نقض حقوق اسرای جنگی مطرح باشد.
از سوی دیگر، تکذیب صریح دوحه نیز صرفاً یک پاسخ رسانهای ساده نیست. اگر قطر میگوید هیچ خلبانی را در اختیار ندارد، باید در ادامه بتواند روایت عملیات جستوجو، محل سقوط، سرنوشت هر چهار خلبان و روند انتقال بقایای مجید کاظمی را به شکلی قابل راستیآزمایی توضیح دهد.
در این میان، کمیته بینالمللی صلیب سرخ میتواند به مهمترین حلقه راستیآزمایی تبدیل شود. اگر این نهاد بتواند مستقل از روایتهای دو طرف با افراد مورد ادعا دیدار کند یا سرنوشت آنها را مشخص کند، بخش مهمی از ابهام پرونده از بین خواهد رفت.
چرا نام سه خلبان ایرانی اهمیت دارد؟
پیش از انتشار نامه سردار باقرزاده، مسئله سرنوشت خلبانان مفقود پس از سقوط سوخو ۲۴ عمدتاً در سطح یک پرونده مبهم نظامی مطرح بود. اما اکنون ایران اسامی سه نفر را اعلام کرده است: جواد صالحی، عبدالمجید دشتیان و عمران بهروشیان.
این تغییر میتواند پیگیری پرونده را وارد مرحله متفاوتی کند؛ زیرا از این پس موضوع فقط «سه خلبان مفقود» نیست، بلکه ادعای مشخص درباره سه فرد مشخص وجود دارد که یک طرف میگوید در قید حیات و در اختیار قطر هستند و طرف دیگر اساساً چنین بازداشتی را انکار میکند.
سرنوشت سه خلبان ایرانی هنوز روشن نیست
پرونده اسارت خلبانهای ایرانی اکنون با یک دوگانگی جدی مواجه است. سردار باقرزاده با ارسال نامه رسمی به صلیب سرخ، میگوید سه خلبان ایرانی پس از سقوط سوخو ۲۴ زنده به دست نیروهای قطری افتادهاند و خواستار بررسی فوری وضعیت آنها شده است. ایرنا، ایسنا و مهر متن این نامه و اسامی سه خلبان را منتشر کردهاند.
قطر اما این ادعا را بهطور قاطع رد کرده و میگوید عملیات نیروهایش به کشف بقایای یکی از خلبانان محدود بوده است.
در نتیجه، تا زمانی که یک نهاد مستقل یا شواهد قابل راستیآزمایی وضعیت جواد صالحی، عبدالمجید دشتیان و عمران بهروشیان را مشخص نکند، نمیتوان پرونده اسارت ۳ خلبان ایرانی را بهعنوان واقعیتی قطعی تلقی کرد. نقطه تعیینکننده پرونده اکنون نه در اظهارات تهران و دوحه، بلکه در امکان راستیآزمایی سرنوشت این سه نفر قرار دارد.
ارسال نظر