جزئیات جدید از خلبان ایرانی اسیرشده؛ اجازه دیدار و تماس با خلبانهای ایرانی را نمیدهند!
پس از ماهها بیخبری، ۳ خلبان نیروی هوایی ارتش زندهاند و در اسارت نیروهای قطری قرار دارند.
در تازهترین تحول درباره سرنوشت خلبانهای سوخو ۲۴ که پس از عملیات علیه پایگاه العدید آمریکا در قطر ناپدید شدند، محمد باقرزاده، فرمانده کمیته جستجوی مفقودین ستاد کل نیروهای مسلح، در نامهای سرگشاده به رئیس کمیته بینالمللی صلیب سرخ نوشته شده است که سه خلبان نیروی هوایی ارتش زندهاند و از حدود شش ماه پیش در اختیار نیروهای قطری قرار دارند.
این اتفاق در حالی مطرح شده که تا پیش از این، سرنوشت این سه خلبان در هالهای از ابهام قرار داشت و ارتش ایران نیز از اعلام وضعیت قطعی آنها خودداری کرده بود. اکنون نامهای جواد صالحی، عبدالمجید دشتیان و عمران بهروشیان در نامه باقرزاده بهعنوان سه خلبانی که گفته میشود در قطر نگهداری میشوند، مطرح شده است.
اسارت خلبانهای ارتش؛ سه نامی که پس از ماهها دوباره مطرح شدند
باقرزاده در نامه خود خطاب به رئیس کمیته بینالمللی صلیب سرخ خواستار ورود فوری این نهاد برای بررسی وضعیت خلبانان شده است. بر اساس محتوای نامه، ایران مدعی است که سه خلبان پس از سقوط جنگندههای سوخو ۲۴ زنده مانده و در اختیار نیروهای قطری قرار گرفتهاند.
نام این سه نفر عبارت است از:
جواد صالحی
عبدالمجید دشتیان
عمران بهروشیان
در این نامه ادعا شده است که با وجود پیگیریهای دیپلماتیک، دولت قطر تاکنون اجازه ملاقات، مصاحبه یا تماس این افراد با خانوادههایشان و مقامهای ایرانی پیگیر پرونده را نداده است.
این بخش از ادعا هنوز به معنای تأیید مستقل وضعیت سه خلبان نیست و نقطه اصلی پرونده اکنون مشخص شدن این مسئله است که آیا قطر واقعاً این افراد را در اختیار دارد یا خیر.
ماجرای چهار خلبان سوخو ۲۴ چه بود؟
پرونده به ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ بازمیگردد؛ زمانی که دو فروند جنگنده سوخو ۲۴ نیروی هوایی ارتش ایران در جریان حمله به پایگاه العدید آمریکا در قطر شرکت کردند.
روایت رسمی ایران میگوید این دو جنگنده در ارتفاع پایین به سمت پایگاه العدید پرواز کرده و آن را هدف قرار دادند. ارتش جمهوری اسلامی نیز در آن زمان این عملیات را موفقیتآمیز توصیف کرده بود.
چهار خلبان این دو جنگنده پس از عملیات ناپدید شدند و برای ماهها وضعیت آنها مشخص نبود. بعدها مشخص شد یکی از این چهار نفر، امیر سرتیپ دوم خلبان مجید کاظمی، شهید شده است.
خبرگزاری تسنیم در ۷ مرداد اعلام کرد شهادت کاظمی با آزمایشهای تخصصی و بررسی DNA احراز شده و پیکر او به ایران بازگردانده شده است.
بنابراین با کنار رفتن نام شهید مجید کاظمی از فهرست مفقودان، پرونده سه خلبان دیگر همچنان باز باقی مانده بود.
تناقض مهم در روایت درباره سرنوشت سه خلبان
یکی از مهمترین نکات این پرونده، تفاوت میان روایت جدید با موضع رسمی پیشین ارتش است.
محمد اکرمینیا، سخنگوی ارتش، روز ۱۰ مرداد گفته بود پیگیریها برای مشخص شدن سرنوشت سه خلبان ادامه دارد و طرف قطری «تاکنون اظهار بیاطلاعی کرده» و وضعیت آنها را مشخص نکرده است.
در مقابل، نامه جدید محمد باقرزاده یک گام فراتر میرود و نهتنها از زنده بودن سه خلبان سخن میگوید، بلکه خبر داده است که آنها در اختیار نیروهای قطری هستند.
به همین دلیل، اسارت خلبانهای ارتش در قطر هنوز باید بهعنوان یک ادعای رسمی از سوی یک مقام ایرانی، نه یک واقعیت تأییدشده مستقل، روایت شود.
از میان اطلاعات موجود، شهادت مجید کاظمی از نظر مستندات رسمی در موقعیت متفاوتی قرار دارد؛ ارتش ایران برای او اعلام رسمی شهادت و نتیجه آزمایش DNA منتشر کرده است. درباره سه خلبان دیگر، چنین تأیید مستقلی در منابع بررسیشده وجود ندارد.
چرا درخواست ایران از صلیب سرخ اهمیت دارد؟
درخواست ورود کمیته بینالمللی صلیب سرخ به این پرونده صرفاً یک اقدام دیپلماتیک نیست؛ اگر سه خلبان واقعاً در اختیار طرف مقابل باشند، موضوع میتواند ابعاد حقوق بشردوستانه بینالمللی پیدا کند.
کمیته بینالمللی صلیب سرخ میگوید کنوانسیون سوم ژنو چارچوب مشخصی برای حمایت از اسیران جنگی ایجاد کرده و در مخاصمات مسلحانه بینالمللی، این نهاد حق دسترسی به اسرای جنگی و گفتوگوی خصوصی با آنها را دارد.
ماده ۱۲۶ کنوانسیون سوم ژنو نیز برای نمایندگان کمیته بینالمللی صلیب سرخ امکان دسترسی به محل نگهداری اسیران جنگی و مصاحبه با آنها بدون حضور شاهد را پیشبینی کرده است.
در نتیجه، اگر خبر نگهداری سه خلبان در قطر اثبات شود، نخستین مسئله مهم برای صلیب سرخ میتواند احراز هویت و وضعیت جسمانی آنها و ایجاد امکان ارتباط با خانوادهها باشد.
یک پرونده مفقودی که حالا وارد مرحله تازهای شده است
پرونده چهار خلبان سوخو ۲۴ طی ماههای گذشته از یک پرونده نظامی به مسئلهای انسانی و دیپلماتیک تبدیل شده بود.
در ۷ مرداد، ارتش ایران با اعلام شهادت مجید کاظمی بخشی از ابهام را برطرف کرد؛ تسنیم نیز گزارش داد پیکر او پس از احراز هویت به ایران بازگردانده شده است.
اما درباره سه نفر دیگر، حتی پس از اعلام رسمی ارتش در ۱۰ مرداد، وضعیت همچنان نامشخص بود. اکنون نامه باقرزاده روایت جدیدی ارائه کرده که اگر از سوی قطر یا یک نهاد بینالمللی تأیید شود، معنای آن بسیار فراتر از پایان یک پرونده مفقودی خواهد بود.
در چنین حالتی، موضوع از «ناپدید شدن خلبانان پس از سقوط جنگندهها» به پرونده اسارت خلبانهای ارتش در جریان جنگ ایران و آمریکا تغییر خواهد کرد؛ پروندهای که میتواند مستقیماً پای قطر، ایران و کمیته بینالمللی صلیب سرخ را به یک روند حقوق بشردوستانه بکشاند.
تحلیل و بررسی؛ چرا تأیید اسارت سه خلبان اهمیت دارد؟
مهمترین نکته در این پرونده، فاصله میان «اطلاع ایران از سرنوشت خلبانان» و «تأیید قابل راستیآزمایی اسارت آنها» است.
اگر اطلاعات نامه باقرزاده بر مبنای شواهد میدانی یا اطلاعاتی معتبر تهیه شده باشد، درخواست رسمی از صلیب سرخ میتواند تلاشی برای تبدیل یک اطلاعات امنیتی به یک وضعیت قابل بررسی بینالمللی باشد. در این سناریو، صلیب سرخ میتواند با مشاهده مستقیم افراد، هویت و وضعیت آنها را بررسی کند و در صورت احراز اسارت، کانال ارتباطی میان آنها و خانوادههایشان ایجاد شود.
اما اگر قطر همچنان موضع پیشین خود را حفظ کند و اعلام کند از محل یا وضعیت سه خلبان اطلاعی ندارد، یک تناقض جدی میان ادعای مقام ایرانی و موضع دولت قطر باقی خواهد ماند؛ تناقضی که بدون دسترسی نهادهای بیطرف به افراد مورد ادعا قابل حل نیست.
از منظر سیاسی نیز مسئله حساس است. سه خلبان مورد بحث در مأموریتی علیه یک پایگاه آمریکایی در خاک قطر ناپدید شدهاند. بنابراین تأیید اسارت آنها میتواند روابط تهران و دوحه را تحت فشار بیشتری قرار دهد و قطر را در موقعیتی قرار دهد که درباره نقش نیروهای خود در نگهداری این افراد توضیح ارائه کند.
از سوی دیگر، اگر سه خلبان واقعاً زنده باشند، اعلام وضعیت آنها برای خانوادهها اهمیت مستقیمی دارد؛ زیرا سرنوشت افرادی که ماهها «مفقود» تلقی شدهاند، از نظر انسانی با وضعیت فردی که بهطور مشخص در اسارت است تفاوت اساسی دارد.
در حال حاضر، مهمترین تحول پرونده اسارت خلبانهای ارتش این است که محمد باقرزاده از زنده بودن جواد صالحی، عبدالمجید دشتیان و عمران بهروشیان و نگهداری آنها توسط نیروهای قطری خبر داده و خواستار ورود فوری صلیب سرخ شده است.
با این حال، این خبر هنوز نیازمند تأیید مستقل است؛ بهویژه آنکه سخنگوی ارتش چند روز پیش گفته بود قطر درباره سرنوشت سه خلبان اظهار بیاطلاعی کرده است. در مقابل، شهادت مجید کاظمی بهصورت رسمی و با آزمایش DNA تأیید شده است.
بنابراین نقطه تعیینکننده بعدی پرونده، نه انتشار نامهای جدید، بلکه دسترسی کمیته بینالمللی صلیب سرخ به سه خلبان و احراز مستقل زنده بودن و محل نگهداری آنها خواهد بود.
ارسال نظر