عملیات ترور و هلیبرن در ایران؛ آمریکا منتظر اعتراضات جدید است تا حمله کند؟
آمریکا در حال آمادهسازی افکار عمومی برای دور تازهای از تقابل با ایران است یا هشدارهای اخیر بخشی از جنگ روانی و بازدارندگی متقابل دو کشور است؟
همزمان با هشدار دونالد ترامپ درباره پرداخت بهایی بیسابقه از سوی ایران در صورت تهدید واشنگتن، گزارش جنجالی سیانان درباره احتمال طراحی حمله با بمب کثیف یا سلاح شیمیایی در پایتخت آمریکا، فضای تقابل تهران و واشنگتن را وارد مرحله حساستری کرده است. در تهران نیز یک عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس از احتمال تکرار سناریوهایی مانند جنگ ۹ اسفند، عملیات ترور و حتی هلیبرن سخن گفته است؛ اما آیا این اظهارات نشانه نزدیک شدن دور تازهای از درگیری است یا دو طرف در حال افزایش فشار و بازدارندگی پیش از تحولات بعدی هستند؟
حمله آمریکا به ایران وارد مرحله تازهای میشود؟ هشدار ترامپ درباره واشنگتن و سناریوی جنگ بعدی
تحولات امنیتی تهران و واشنگتن در روزهای اخیر، بار دیگر احتمال تشدید تقابل نظامی دو کشور را به یکی از موضوعات مهم سیاست خارجی تبدیل کرده است. دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، در تازهترین اظهارات خود ایران را به پرداخت بهایی بیسابقه در صورت ایجاد تهدید علیه واشنگتن تهدید کرده؛ اظهاراتی که پس از انتشار گزارش سیانان درباره بررسی سناریوی حمله با بمب کثیف یا سلاح شیمیایی در پایتخت آمریکا مطرح شد. همزمان، ابراهیم رضایی، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس، از احتمال شکلگیری سناریوهایی برای آغاز دور دیگری از جنگ ایران و آمریکا سخن گفته است.
نکته مهم این است که هنوز هیچ مدرک علنی و مستقلی برای اثبات برنامهریزی قطعی ایران جهت انجام چنین حملهای منتشر نشده است. حتی مقامهای آمریکایی نیز میان وجود اطلاعات درباره بررسی سناریوهای احتمالی و امکان اجرای واقعی آنها تفاوت قائل شدهاند. همین فاصله میان ادعای اطلاعاتی، موضع رسمی دولت آمریکا و پاسخ تهران، اهمیت تحولات اخیر را دوچندان میکند.
تهدید تازه ترامپ؛ ایران در صورت حمله به آمریکا چه بهایی خواهد پرداخت؟
دونالد ترامپ در جریان حضور در مانیل و حاشیه نشست سران آسهآن، درباره گزارش احتمال طراحی حمله از سوی ایران به آمریکا مورد پرسش خبرنگاران قرار گرفت.
رئیسجمهوری آمریکا در پاسخ مدعی شد: «اگر چنین چیزی وجود داشته باشد بهایی خواهند پرداخت که تاکنون هیچ کشوری نظیر آن را نپرداخته است.»
ترامپ در ادامه ادعا کرد که امیدوار است چنین تهدیدی وجود نداشته باشد اما دولت آمریکا این موضوع را بسیار جدی میگیرد. او همچنین بار دیگر مسئله جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای را مطرح کرد و مدعی شد: «به همین دلیل است که آنها نمیتوانند سلاح هستهای داشته باشند.»
این اظهارات در شرایطی بیان شد که سیانان یک روز پیشتر از وجود اطلاعات جدید امنیتی درباره احتمال هدف قرار دادن مقامهای ارشد دولت ترامپ در واشنگتن خبر داده بود.
با این حال، از متن سخنان ترامپ نمیتوان نتیجه گرفت که تصمیمی برای آغاز حمله نظامی جدید به ایران گرفته شده است. او درباره واکنش احتمالی آمریکا به وقوع یک حمله صحبت کرد، نه اعلام یک عملیات نظامی مشخص.
گزارش سیانان درباره بمب کثیف در واشنگتن چه میگوید؟
شبکه سیانان روز دوشنبه ۲۵ آبان در گزارشی اختصاصی به نقل از هفت مقام آمریکایی مدعی شد اطلاعات جدید دستگاههای اطلاعاتی ایالات متحده نشان میدهد ایران در حال بررسی سناریوهایی برای هدف قرار دادن مقامهای ارشد دولت دونالد ترامپ در واشنگتن است.
در این گزارش دو گزینه مطرح شده است: استفاده از بمب کثیف یا بهکارگیری سلاح شیمیایی.
طبق روایت سیانان، اطلاعات مورد اشاره صرفاً به یک احتمال کلی محدود نبوده و به گفته دو منبع، مکانها و اهداف مشخصی نیز در آن مطرح شده است. این موضوع مقامهای آمریکایی را به بررسی اقدامات احتیاطی و تدوین سناریوهای مقابلهای واداشته است.
با وجود این، مهمترین بخش گزارش سیانان شاید همان جایی باشد که درباره میزان جدی بودن این طرح تردید مطرح میشود. منابع این شبکه گفتهاند فعالیتهای شناساییشده در حال حاضر میتواند تلاشی برای ایجاد گزینههای احتمالی باشد، نه نشانهای از تصمیم قطعی برای اجرای حمله در آینده نزدیک.
به عبارت دیگر، وجود اطلاعات درباره بررسی یک سناریو با اثبات توانایی، اراده و تصمیم نهایی برای اجرای آن تفاوت دارد.
این تمایز در گزارشهای بعدی نیز اهمیت پیدا کرد. واشنگتنپست اعلام کرد نتوانسته بهطور مستقل اطلاعات منتشرشده از سوی سیانان را تأیید کند.
بمب کثیف چیست و چرا انتشار این ادعا اهمیت دارد؟
بمب کثیف با سلاح هستهای تفاوت اساسی دارد. این وسیله از مواد منفجره متعارف برای پراکنده کردن مواد رادیواکتیو در محیط استفاده میکند و هدف آن ایجاد انفجار هستهای نیست.
خطر اصلی چنین وسیلهای میتواند آلودگی محیطی، ایجاد اختلال در فعالیتهای شهری، تخلیه مناطق مسکونی و ایجاد هراس عمومی باشد. بنابراین حتی بدون قدرت تخریب یک سلاح هستهای، استفاده از آن در شهری مانند واشنگتن میتواند پیامدهای امنیتی و سیاسی گستردهای داشته باشد.
از سوی دیگر، سلاح شیمیایی موضوعی متفاوت است و نباید این دو مفهوم را یکی دانست. گزارش سیانان از هر دو گزینه نام برده، اما انتشار این ادعا بهتنهایی به معنای اثبات وجود چنین تسلیحاتی یا برنامه عملیاتی قطعی نیست.
اهمیت سیاسی این موضوع نیز کمتر از جنبه امنیتی آن نیست؛ زیرا مطرح شدن احتمال حمله به مقامهای ارشد دولت آمریکا میتواند سطح حساسیت تصمیمگیران واشنگتن را افزایش دهد و زمینه را برای اقدامات امنیتی یا واکنشهای سیاسی شدیدتر فراهم کند.
پاسخ تهران به ادعای حمله با بمب کثیف؛ بقایی چه گفت؟
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، گزارش سیانان را رد کرد و آن را روایتی ساختگی و بیاساس دانست.
او در واکنش به این گزارش در شبکه اجتماعی ایکس نوشت کسانی که تجاوز به ایران را آغاز کردهاند، اکنون در حال فراهم کردن زمینه رسانهای برای اقدامات خصمانه بیشتر هستند و با انتشار ادعاهای بیاساس تلاش میکنند برای طرحهای خود توجیه ایجاد کنند.
بقایی مشخصاً به ادعای مطرحشده درباره بمب کثیف اشاره کرد و آن را بخشی از فضاسازی رسانهای علیه ایران توصیف کرد.
این موضعگیری در واقع دو روایت کاملاً متفاوت را مقابل یکدیگر قرار میدهد: واشنگتن از اطلاعات امنیتی و احتمال تهدید سخن میگوید و تهران انتشار این اطلاعات را اقدامی برای زمینهسازی جهت فشار و اقدامات بعدی آمریکا و اسرائیل میداند.
در این میان، رویترز نیز در گزارش ۲۶ آبان خود تأیید کرد که سخنگوی وزارت خارجه ایران اتهام مطرحشده از سوی سیانان را بیاساس خوانده است .
موضع متفاوت مارکو روبیو؛ آیا واشنگتن واقعاً منتظر حمله قریبالوقوع است؟
یکی از مهمترین جزئیاتی که در کنار تهدید ترامپ باید مورد توجه قرار گیرد اظهارات مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، در روز چهارشنبه ۲۷ آبان است.
روبیو در پاسخ به پرسشی درباره احتمال وقوع حمله قریبالوقوع به واشنگتن گفت که چنین تهدید قریبالوقوعی را نمیبیند. او در عین حال تأکید کرد که دولت آمریکا بهطور مستمر تهدیدهای احتمالی علیه امنیت این کشور را زیر نظر دارد.
این موضع با لحن هشدارآمیز ترامپ تفاوت دارد و نشان میدهد دست کم در سطح اظهارات علنی مقامهای آمریکایی، ادعای وجود یک حمله قریبالوقوع تأیید نشده است.
پیش از این نیز سخنگوی کاخ سفید گفته بود دولت آمریکا همه تهدیدهای احتمالی را رصد میکند اما در آن مقطع تهدید معتبر و مشخصی علیه خاک این کشور وجود نداشته است.
بنابراین، اگرچه گزارش سیانان از افزایش نگرانیهای امنیتی در آمریکا حکایت دارد، نمیتوان آن را معادل اعلام وضعیت آمادهباش برای مقابله با یک حمله قطعی دانست.
هشدار ابراهیم رضایی درباره حمله مجدد آمریکا به ایران؛ سناریوی ۹ اسفند تکرار میشود؟
در تهران نیز همزمان با افزایش حساسیتها درباره تحولات امنیتی، ابراهیم رضایی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، از احتمال شکلگیری سناریوهایی برای آغاز دور دیگری از جنگ ایران و آمریکا سخن گفته است.
رضایی در گفتوگویی تلویزیونی با صداوسیما اظهار کرد: «اعتقاد خود من این است که دشمن منتظر سناریویی شبیه دیماه ۱۴۰۴ است. یعنی منتظر است در داخل کشور آشوبی به پا شود یا اغتشاش و کودتایی صورت بگیرد تا این موضوع پشتوانهای برای شروع یک جنگ دیگر شبیه ۹ اسفند شود.»
او در ادامه، احتمال عملیات ترور و هلیبرن نیروهای نظامی در داخل خاک ایران را نیز مطرح کرد و گفت برای مقابله با این سناریوها تدابیر لازم اندیشیده شده است.
این نماینده مجلس همچنین تأکید کرد که نیروهای مسلح از پس سناریوی جنگ برآمدهاند و حفظ همبستگی ملی برای خنثی کردن برنامههای احتمالی دشمن اهمیت دارد.
اظهارات رضایی از این جهت قابل توجه است که دامنه احتمالات مطرحشده در تهران را از حمله مستقیم نظامی فراتر میبرد. در این روایت، جنگ احتمالی میتواند با مجموعهای از اقدامات امنیتی، عملیات محدود، ترور یا ایجاد بیثباتی داخلی همراه شود.
البته باید توجه داشت که این اظهارات، ارزیابی یک عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس از سناریوهای احتمالی است و بهخودیخود به معنای تأیید وقوع قریبالوقوع چنین عملیاتهایی از سوی نهادهای اطلاعاتی یا نظامی نیست.
چرا همزمانی هشدار تهران و واشنگتن اهمیت دارد؟
آنچه تحولات اخیر را از یک تبادل معمول اظهارات سیاسی متمایز میکند، همزمانی دو نوع هشدار امنیتی است.
در واشنگتن موضوع از احتمال حمله به مقامهای ارشد دولت آمریکا و استفاده از ابزارهای غیرمتعارف امنیتی آغاز شده و به تهدید مستقیم ترامپ درباره واکنش بیسابقه رسیده است.
در تهران نیز از احتمال تکرار جنگ، عملیات ترور و ورود نیروهای نظامی به خاک کشور صحبت میشود.
این همزمانی را میتوان در سه سطح بررسی کرد:
نخست؛ افزایش حساسیت امنیتی دو طرف
وقتی مقامهای آمریکایی درباره احتمال تهدید علیه پایتخت و مسئولان ارشد صحبت میکنند و مقامهای ایرانی نیز سناریوهای امنیتی و نظامی را مطرح میکنند، فضای تصمیمگیری از حالت عادی خارج میشود. حتی اگر هیچکدام از سناریوها عملیاتی نشوند، افزایش سطح آمادهباش و حساسیت امنیتی میتواند احتمال خطای محاسباتی را بیشتر کند.
دوم؛ تبدیل تهدید امنیتی به ابزار فشار سیاسی
اتهام مطرحشده درباره بمب کثیف، در صورت تبدیل شدن به موضع رسمی و مستند دولت آمریکا، میتواند پیامدهایی فراتر از یک اختلاف رسانهای داشته باشد. چنین ادعایی ممکن است برای توجیه تحریمهای تازه، اقدامات اطلاعاتی، محدودیتهای امنیتی یا حتی عملیات نظامی مورد استفاده قرار گیرد. البته این یک احتمال تحلیلی است، نه تصمیم اعلامشده واشنگتن.
سوم؛ دشوارتر شدن مسیر توافق ایران و آمریکا
در شرایطی که دو کشور با ادعاهای امنیتی و تهدیدهای نظامی یکدیگر را تحت فشار قرار میدهند، هرگونه مذاکره برای کاهش تنش با موانع بیشتری روبهرو میشود. حتی اگر کانالهای دیپلماتیک فعال باقی بمانند، بیاعتمادی امنیتی میتواند دستیابی به توافق را دشوارتر کند.
آیا گزارش بمب کثیف میتواند مقدمه حمله آمریکا به ایران باشد؟
این پرسش یکی از مهمترین ابعاد سیاسی ماجراست؛ بهخصوص اینکه تهران گزارش سیانان را بخشی از فضاسازی برای اقدامات خصمانه بیشتر علیه ایران معرفی کرده است.
در تحلیل این احتمال باید میان سه موضوع تفاوت قائل شد:
-انتشار یک گزارش اطلاعاتی درباره تهدید احتمالی؛
-تبدیل آن گزارش به ارزیابی رسمی و مورد تأیید نهادهای تصمیمگیر آمریکا؛
-اتخاذ تصمیم سیاسی و نظامی برای واکنش به آن.
این سه مرحله الزاماً به یکدیگر منتهی نمیشوند.
در حال حاضر انتشار گزارش سیانان و واکنش ترامپ به آن را نمیتوان نشانه قطعی تصمیم آمریکا برای حمله مجدد به ایران دانست. بهویژه آنکه واشنگتنپست تأکید کرده اطلاعات سیانان را مستقلاً تأیید نکرده و مارکو روبیو نیز احتمال حمله قریبالوقوع به واشنگتن را تأیید نکرده است.
با این حال، یک نکته مهم وجود دارد: حتی یک ادعای امنیتی تأییدنشده نیز میتواند در فضای سیاسی و نظامی پرتنش بر محاسبات دو طرف اثر بگذارد.
تجربه جنگهای پیشین نشان داده است که ارزیابیهای اطلاعاتی، روایتهای امنیتی و ادعاهای مربوط به تهدیدهای خارجی میتوانند در شکلگیری تصمیمات سیاسی نقش داشته باشند. بنابراین، مسئله اصلی فقط درستی یا نادرستی گزارش سیانان نیست؛ بلکه نحوه استفاده احتمالی از آن در تصمیمگیریهای بعدی واشنگتن نیز اهمیت دارد.
جنگ مجدد ایران و آمریکا چقدر محتمل است؟
برای ارزیابی احتمال جنگ مجدد ایران و آمریکا نمیتوان صرفاً به تهدیدهای لفظی دو طرف تکیه کرد. باید مجموعهای از نشانهها را در کنار هم قرار داد.
نخستین نشانه، تغییر در سطح اقدامات نظامی و امنیتی است. افزایش تحرکات عملیاتی، جابهجایی نیروها، تغییر آرایش نظامی و صدور دستورهای مشخص برای آمادهسازی عملیاتی، در صورت تأیید منابع معتبر، میتواند اهمیت بیشتری از اظهارات سیاسی داشته باشد.
نشانه دوم، وضعیت کانالهای ارتباطی و میانجیگری است. باقی ماندن مسیرهای دیپلماتیک و امکان گفتوگو میتواند از تشدید تنش جلوگیری کند اما بسته شدن این مسیرها و افزایش اقدامات متقابل، خطر درگیری را بالا میبرد.
نشانه سوم، نوع واکنش آمریکا به ادعاهای امنیتی است. اگر واشنگتن صرفاً به اقدامات حفاظتی و بررسی اطلاعات بسنده کند با شرایطی متفاوت از زمانی روبهرو خواهیم بود که این ادعاها به مبنای اقدامات تهاجمی تبدیل شوند.
در نتیجه، احتمال جنگ مجدد ایران و آمریکا را باید با توجه به رفتار عملی دو کشور سنجید، نه صرفاً شدت ادبیات تهدیدآمیز مقامهای آنها.
تحلیل و بررسی؛ خطرناکترین سناریو لزوماً آغاز یک جنگ تمامعیار نیست
نکتهای که در میان اخبار مربوط به حمله آمریکا به ایران کمتر مورد توجه قرار میگیرد، احتمال شکلگیری یک دوره تقابل محدود اما فرسایشی است.
در چنین شرایطی ممکن است هیچ یک از طرفین تمایل نداشته باشند جنگی تمامعیار را آغاز کنند، اما مجموعهای از اقدامات محدود نظامی، عملیات اطلاعاتی، حملات سایبری، فشار اقتصادی و تهدیدهای امنیتی همچنان ادامه پیدا کند.
این وضعیت از چند جهت خطرناک است.
نخست اینکه درگیریهای محدود میتوانند بهسرعت از کنترل خارج شوند. یک حمله با تلفات غیرمنتظره یا یک اشتباه اطلاعاتی ممکن است طرف مقابل را به واکنشی بزرگتر وادار کند.
دوم اینکه تداوم نااطمینانی امنیتی، حتی بدون آغاز جنگی جدید، میتواند بر اقتصاد ایران اثر بگذارد. انتظارات تورمی، بازار ارز، سرمایهگذاری، تجارت خارجی و تصمیمهای اقتصادی خانوارها از جمله حوزههایی هستند که در برابر افزایش ریسک سیاسی آسیبپذیرند.
سوم اینکه مطرح شدن احتمال عملیات ترور یا هلیبرن نشان میدهد نگرانیهای امنیتی فقط به حملات هوایی و موشکی محدود نیست. در صورت تبدیل شدن چنین سناریوهایی به عملیات واقعی، نوع مواجهه نظامی و امنیتی دو طرف میتواند پیچیدهتر شود.
از سوی دیگر، واشنگتن نیز باید هزینههای سیاسی و نظامی هرگونه اقدام جدید علیه ایران را در محاسبات خود لحاظ کند. حمله نظامی لزوماً به معنای دستیابی به اهداف سیاسی نیست و میتواند دامنه درگیری را به بازیگران و مناطق بیشتری گسترش دهد.
به همین دلیل، نباید هر تهدید ترامپ را به معنای تصمیم قطعی برای جنگ ایران و آمریکا تلقی کرد؛ همانطور که نباید احتمال تشدید تنش را صرفاً به دلیل نبود اعلام رسمی عملیات نظامی نادیده گرفت.
جمعبندی؛ از بمب کثیف در واشنگتن تا احتمال هلیبرن در ایران؛ چه چیزی در حال تغییر است؟
اظهارات اخیر ترامپ، گزارش سیانان درباره احتمال طراحی حمله با بمب کثیف یا سلاح شیمیایی در واشنگتن و هشدار ابراهیم رضایی درباره سناریوهای احتمالی جنگ، همگی از تداوم فضای پرتنش میان تهران و واشنگتن حکایت دارند.
با این حال، یک تفاوت اساسی میان هشدارهای سیاسی، اطلاعات امنیتی و تصمیم عملیاتی وجود دارد. گزارش سیانان هنوز بهطور مستقل تأیید نشده، تهران آن را رد کرده و وزیر خارجه آمریکا نیز از نبود تهدید قریبالوقوع علیه واشنگتن سخن گفته است.
بنابراین، در شرایط فعلی نمیتوان از نزدیک بودن قطعی حمله مجدد آمریکا به ایران صحبت کرد. آنچه اهمیت بیشتری دارد نحوه تبدیل این هشدارها به اقدامات واقعی و سرنوشت مسیرهای دیپلماتیک میان دو کشور است.
مسئله اصلی در روزهای آینده این نیست که کدام طرف تهدید شدیدتری مطرح میکند؛ بلکه این است که آیا تهران و واشنگتن میتوانند مانع تبدیل تهدیدهای متقابل به یک درگیری نظامی تازه شوند یا خیر.
ارسال نظر