جنگ یکی از مسیرهای جدید گزینش سیاسی نخبگان روسیه / از جبهه تا دوما؛ نسل جدید قدرت در روسیه

«روسیه واحد» اکنون ۳۵۵ کرسی از ۴۵۰ کرسی دوما را در اختیار دارد، یعنی حدود ۷۹ درصد کرسی‌ها

کتایون ملکی 

روزنامه‌نگار 
انتخابات پارلمانی ۲۰۲۶ روسیه تنها به تثبیت اکثریت حزب «روسیه واحد» در دومای دولتی محدود نمی‌شود. در پس نتیجه انتخابات، تحول دیگری نیز در حال شکل‌گیری است و آن هم ورود تدریجی شرکت‌کنندگان و کهنه‌سربازان جنگ اوکراین به ساختارهای سیاسی و اداری روسیه و تلاش کرملین برای شکل دادن به نسل جدیدی از نخبگان سیاسی است.
بر اساس نتایج اعلام‌شده نزدیک به نهایی، «روسیه واحد» ۵۷.۸۳ درصد آرای فهرستی را به دست آورده و در مجموع ۳۵۵ کرسی از ۴۵۰ کرسی دوما را در اختیار خواهد داشت.

این رقم بالاترین تعداد کرسی این حزب در تاریخ انتخابات دومای روسیه است و به آن اکثریت قانون اساسی می‌دهد. انتخابات ۲۰۲۶ همچنین نخستین انتخابات پارلمانی روسیه پس از آغاز جنگ تمام‌عیار در اوکراین در سال ۲۰۲۲ بود.
اما در کنار این اعداد، ترکیب نیروهایی که وارد پارلمان شده‌اند نیز اهمیت دارد. گزارش‌های پس از انتخابات از ورود ۴۹ کهنه‌سرباز جنگ اوکراین به دومای جدید خبر می‌دهند. پیش از انتخابات نیز رویترز از حضور پررنگ نامزدهای نظامی و کهنه‌سرباز در فهرست‌های انتخاباتی خبر داده بود.
«نخبگان جدید» از کجا می‌آیند؟
ورود کهنه‌سربازان به سیاست روسیه را نمی‌توان تنها یک پیامد انتخاباتی دانست. کرملین از سال ۲۰۲۴ به‌طور مشخص برنامه‌ای را برای تبدیل بخشی از نیروهای شرکت‌کننده در جنگ به مدیران و کارگزاران دولتی دنبال کرده است.
ولادیمیر پوتین در ۲۹ فوریه ۲۰۲۴، در جریان سخنرانی سالانه خود در مجمع فدرال، برنامه‌ای با عنوان «زمان قهرمانان» (Time of Heroes) را معرفی کرد. هدف رسمی این برنامه، آموزش و آماده‌سازی شرکت‌کنندگان و کهنه‌سربازان جنگ برای تصدی سمت‌های مدیریتی در نهادهای دولتی و محلی، شرکت‌های دولتی و پروژه‌های اجتماعی بود. پوتین در همان سخنرانی از «کارگران و جنگجویانی» که وفاداری خود به روسیه را در عمل اثبات کرده‌اند، به‌عنوان «نخبگان واقعی» سخن گفت.

اهمیت این برنامه زمانی روشن‌تر می‌شود که آن را در کنار انتخابات ۲۰۲۶ قرار دهیم. در فهرست پنج نفر نخست «روسیه واحد» برای انتخابات دوما، سرگئی لاوروف، سرگئی سوبیانین، یوگنی پودوبنی، ماریا لووا-بلوا و ولادیسلاو گولووین قرار گرفتند. گولووین، فرمانده سابق تفنگداران دریایی و شرکت‌کننده در جنگ، پس از زخمی‌شدن در نبرد ماریوپل به یکی از چهره‌های شاخص برنامه «زمان قهرمانان» تبدیل شد.

به این ترتیب، جنگ را می‌توان یکی از مسیرهای جدید گزینش و اجتماعی‌شدن سیاسی بخشی از نخبگان روسیه دانست.
این تحول از منظر جامعه‌شناسی سیاسی اهمیت ویژه‌ای دارد. پژوهش جدید شورای روابط خارجی اروپا (ECFR) استدلال می‌کند که سیاست کادرسازی کرملین در حال حرکت از الگوی پیشین جذب تکنوکرات‌ها به سمت الگویی است که در آن ابتدا افراد وفادار انتخاب و سپس مهارت‌های مدیریتی آنان تقویت می‌شود. این پژوهش از شکل‌گیری یک «نخبگان در حال شکل‌گیری» یا proto-elite از میان کهنه‌سربازان سخن می‌گوید.
در دو دهه نخست حکومت پوتین، تکنوکرات‌ها، مدیران دولتی، بوروکرات‌ها و مدیران شرکت‌های بزرگ دولتی نقش مهمی در اداره ساختار حکمرانی روسیه داشتند. اما جنگ اوکراین مجموعه دیگری از معیارهای وفاداری و اعتبار سیاسی را برجسته کرده است. در این چارچوب، سابقه حضور در جنگ می‌تواند به سرمایه‌ای برای ورود به ساختار قدرت تبدیل شود.
به بیان دیگر، برای بخشی از نیروهای اجتماعی روسیه، جنگ دیگر تنها یک تجربه نظامی نیست بلکه می‌تواند به مسیری برای ورود به ساختارهای سیاسی و اداری تبدیل شود.
«روسیه واحد» اکنون ۳۵۵ کرسی از ۴۵۰ کرسی دوما را در اختیار دارد، یعنی حدود ۷۹ درصد کرسی‌ها. رویترز گزارش داده است که چهار حزب دیگر راه‌یافته به دوما نیز در مسائل عمده، در سال‌های اخیر سابقه همسویی با «روسیه واحد» داشته‌اند.

ورود کهنه‌سربازان به پارلمان نیز می‌تواند نشانه‌ای از تغییر تدریجی مسیرهای ورود به ساختار قدرت باشد؛ به‌گونه‌ای که تجربه جنگ در کنار سابقه مدیریتی و وفاداری سیاسی، به یکی از منابع جدید اعتبار سیاسی تبدیل شود.
البته این تحول به معنای جایگزینی کامل نخبگان پیشین با نیروهای نظامی نیست. حتی پژوهش ECFR نیز از شکل‌گیری یک «پروتو-نخبه» سخن می‌گوید، نه از استقرار کامل یک طبقه سیاسی جدید.
در این معنا، انتخابات ۲۰۲۶ تنها تصویری از آرایش جدید کرسی‌های دوما ارائه نمی‌دهد بلکه نشانه‌هایی از تغییر در مسیر بازتولید نخبگان سیاسی روسیه نیز در خود دارد، مسیری که در آن تجربه جنگ، وفاداری سیاسی و آموزش مدیریتی بیش از گذشته به یکدیگر پیوند خورده‌اند.