افتادگی پلک یا پتوز (Ptosis) یکی از مشکلاتی است که می‌تواند هم ظاهر چشم‌ها و هم در بعضی افراد میدان دید را تحت تاثیر قرار دهد. این عارضه ممکن است از بدو تولد وجود داشته باشد یا در طول زندگی به دلایلی مانند افزایش سن، مشکلات عضلات پلک، آسیب‌های عصبی یا برخی بیماری‌ها ایجاد شود. بنابراین برای درمان آن، ابتدا باید علت دقیق افتادگی مشخص شود.

در اغلب موارد، بهترین نقطه شروع مراجعه به چشم‌پزشک است و اگر نیاز به درمان جراحی یا ارزیابی تخصصی ساختار پلک وجود داشته باشد، ممکن است فرد به جراح اکولوپلاستیک (جراح پلاستیک چشم و اطراف آن) ارجاع داده شود.

افتادگی پلک چیست؟

افتادگی پلک زمانی اتفاق می‌افتد که پلک بالایی پایین‌تر از حالت طبیعی قرار بگیرد و بخشی از چشم را بپوشاند. شدت آن می‌تواند از یک افتادگی خفیف و بیشتر زیبایی‌محور تا حالتی باشد که بخشی از میدان دید فرد را محدود کند.

علت‌های مختلفی می‌توانند در ایجاد افتادگی پلک نقش داشته باشند؛ از جمله:

• تغییرات مرتبط با افزایش سن
• ضعف یا اختلال عملکرد عضله بالابرنده پلک
• مشکلات عصبی
• برخی بیماری‌های عضلانی یا عصبی
• آسیب یا جراحی قبلی در ناحیه چشم
• افتادگی مادرزادی پلک

به همین دلیل، درمان همه افراد یکسان نیست و تشخیص علت اهمیت زیادی دارد.

برای افتادگی پلک به چه متخصصی مراجعه کنیم؟

1. چشم‌پزشک

چشم‌پزشک وضعیت پلک، حرکات چشم، مردمک، بینایی و سایر ساختارهای مرتبط را بررسی می‌کند و در صورت نیاز آزمایش‌های تکمیلی درخواست خواهد کرد.

در ارزیابی افتادگی پلک ممکن است مواردی مانند موارد زیر بررسی شوند:

• میزان باز بودن پلک
• قدرت عضله بالابرنده پلک
• حرکات چشم
• وضعیت مردمک‌ها
• میدان دید
• وجود خشکی چشم
• سابقه بیماری یا آسیب

در بسیاری از موارد، معاینه بالینی برای تشخیص اولیه کافی است اما بسته به علائم و علت احتمالی ممکن است بررسی‌های بیشتری لازم باشد.

2. جراح اکولوپلاستیک

اکولوپلاستیک شاخه‌ای از جراحی است که روی پلک‌ها، کاسه چشم، مجاری اشکی و بافت‌های اطراف چشم تمرکز دارد.

این متخصصان علاوه بر جنبه ظاهری، با عملکرد چشم و ساختارهای حساس اطراف آن نیز آشنایی تخصصی دارند. جراحی اصلاح افتادگی پلک نیز یکی از روش‌های درمانی این حوزه است.

آیا افتادگی پلک همیشه به جراحی نیاز دارد؟

روش درمان به علت، شدت افتادگی، وضعیت عضلات پلک و تاثیر آن بر بینایی بستگی دارد. در برخی موارد خفیف ممکن است درمان فوری لازم نباشد اما در مواردی که افتادگی باعث اختلال بینایی یا مشکلات عملکردی شده باشد، پزشک درمان فعال را پیشنهاد می‌کند.

درمان ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• پیگیری و مشاهده در موارد خفیف
• درمان علت زمینه‌ای در صورت وجود بیماری مرتبط
• برخی درمان‌های دارویی در شرایط خاص
• جراحی اصلاح افتادگی پلک

افتادگی پلک با پف و پوست اضافه چه تفاوتی دارد؟

گاهی فرد تصور می‌کند دچار افتادگی پلک شده اما مشکل اصلی می‌تواند پوست اضافه پلک، افتادگی ابرو یا تغییرات مرتبط با افزایش سن باشد.

به همین دلیل تشخیص دقیق اهمیت دارد. مشکلات مختلف اطراف چشم ممکن است ظاهر مشابهی ایجاد کنند اما روش درمان آن‌ها یکسان نیست. برای مثال، درمان افتادگی واقعی پلک با درمان پوست اضافه متفاوت است. پزشک با معاینه می‌تواند مشخص کند مشکل اصلی مربوط به کدام ساختار است.

آیا روش‌های زیبایی می‌توانند افتادگی پلک را درمان کنند؟

برخی روش‌های زیبایی برای جوان‌سازی اطراف چشم استفاده می‌شوند اما نمی‌توان آن‌ها را جایگزین تشخیص پزشکی افتادگی پلک دانست. برای مثال روش‌هایی مانند تزریق فیلر یا بوتولینوم توکسین در برخی شرایط زیبایی کاربرد دارند اما انتخاب روش باید پس از ارزیابی آناتومی و علت مشکل توسط پزشک انجام شود.

در واقع انجام اقداماتی مانند تزریق نیم سی سی ژل لب ارتباط مستقیمی با درمان افتادگی پلک ندارد و نباید به دلیل شباهت کلی در حوزه اقدامات زیبایی، این درمان‌ها را با یکدیگر اشتباه گرفت.

همچنین اقداماتی مانند بلفاروپلاستی چشم گربه‌ای با هدف تغییر فرم و ظاهر چشم انجام می‌شوند و با درمان پزشکی افتادگی پلک یکسان نیستند. بنابراین پیش از انتخاب هر روش زیبایی، ابتدا باید مشخص شود مشکل واقعی چیست.

چه زمانی افتادگی پلک نیاز به بررسی سریع دارد؟

بعضی علل عصبی می‌توانند با افتادگی پلک همراه باشند و نیازمند ارزیابی سریع پزشکی هستند؛ به‌خصوص در صورت بروز ناگهانی افتادگی همراه با علائمی مانند زیر باید سریع‌تر ارزیابی پزشکی انجام شود.

• دوبینی
• تغییر اندازه مردمک‌ها
• ضعف یا بی‌حسی
• سردرد شدید و جدید
• اختلال در حرکت چشم
• شروع علائم پس از ضربه

آیا تزریق آنزیم برای افتادگی پلک کاربرد دارد؟

تزریق آنزیم برای از بین بردن ژل مربوط به شرایطی است که فرد قبلاً فیلرهای حاوی هیالورونیک اسید دریافت کرده باشد و پزشک تشخیص دهد که حل کردن فیلر لازم است. این روش درمان مستقیم افتادگی واقعی پلک محسوب نمی‌شود.