میکروپلاستیکها به جنین میرسند؟ یافته تازه دانشمندان درباره سد جفت
یک مطالعه جدید در سال ۲۰۲۶ زنگ خطر تازهای درباره مواجهه جنین با ذرات بسیار ریز پلاستیکی به صدا درآورده است.
پژوهشگران نشان دادهاند برخی میکروپلاستیکها و نانوپلاستیکها در یک مدل آزمایشگاهی شبیهساز جفت انسان، میتوانند از سد جفت عبور کنند و حتی بر تولید برخی هورمونهای مهم دوران بارداری تأثیر بگذارند. این یافته بهدلیل نقش حیاتی جفت در محافظت و تغذیه جنین اهمیت زیادی دارد؛ با این حال، کارشناسان به دنبال این هستند که آیا ذرات پلاستیکی بسیار کوچک میتوانند از سد جفت عبور کنند و وارد بدن جنین شوند؟ برای پاسخ به این سؤال، پژوهشگران نمیتوانستند مستقیماً آزمایش را روی زنان باردار انجام دهند؛ بنابراین یک مدل آزمایشگاهی سهلایه با استفاده از سلولهای انسانی ساختند که تلاش میکرد تعامل میان بدن مادر، جفت و جنین را شبیهسازی کند. در این آزمایش چند نوع پلاستیک رایج از جمله پلیاستایرن مورد بررسی قرار گرفتند. نتیجه این شد که بیشتر انواع پلاستیک آزمایششده توانستند از لایههای مدل جفت عبور کنند و به سمت شبیهساز بخش جنینی برسند.
چرا عبور میکروپلاستیک از جفت مهم است؟
جفت یکی از مهمترین ساختارهای دوران بارداری است. این اندام بین مادر و جنین قرار دارد و وظایفی مانند انتقال اکسیژن و مواد مغذی، دفع برخی مواد زائد و تنظیم محیط هورمونی بارداری را بر عهده دارد. به همین دلیل، اگر ذرات بسیار کوچک موجود در محیط بتوانند از سد جفت عبور کنند، این سؤال مطرح میشود که آیا ممکن است در فرایندهای طبیعی رشد جنین اختلال ایجاد کنند یا خیر.
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر میشود که بدانیم مطالعات قبلی نیز وجود میکروپلاستیک را در بافت جفت انسان گزارش کردهاند. در یک مطالعه منتشرشده در سال ۲۰۲۴، پژوهشگران در هر ۶۲ نمونه جفت بررسیشده میکروپلاستیک پیدا کردند. تحقیقات دانشگاه هاروارد نیز نشان میدهد که میزان و فراوانی شناسایی میکروپلاستیک در نمونههای جفت در مطالعات مختلف طی سالهای گذشته افزایش یافته است.
تغییر هورمونهای بارداری؛ بخش نگرانکننده مطالعه
نکته مهم در پژوهش جدید فقط عبور ذرات پلاستیکی از مدل جفت نبود. پژوهشگران مشاهده کردند برخی از این ذرات با تغییر در تولید هورمونهای استروئیدی همراه شدند. برای مثال، پلیاستایرن با تغییر در سطح استروژن ارتباط داشت و برخی دیگر از پلاستیکهای آزمایششده با کاهش یک متابولیت همراه بودند. این یافته اهمیت دارد، زیرا هورمونهای استروئیدی در دوران بارداری تنها برای بدن مادر مهم نیستند؛ بلکه در فرایندهای مختلف رشد و تکامل جنین نیز نقش دارند.
با این حال، پژوهشگران تأکید کردهاند که این تغییرات هورمونی در یک مدل آزمایشگاهی مشاهده شده و هنوز مشخص نیست همین اتفاق با همان شدت در بدن یک زن باردار رخ میدهد یا خیر.
آیا میکروپلاستیک واقعاً وارد بدن جنین میشود؟
این سؤال هنوز پاسخ قطعی ندارد. به همین دلیل، هنوز به مطالعات انسانی بزرگتر و طولانیمدت نیاز است تا مشخص شود میزان واقعی مواجهه مادر با میکروپلاستیک چقدر است و آیا این مواجهه با پیامدهای مشخصی برای بارداری یا سلامت کودک ارتباط دارد یا خیر.
آیا زنان باردار باید نگران باشند؟
در حال حاضر، پاسخ علمی این است: جای نگرانی افراطی نیست، اما موضوع را هم نمیتوان نادیده گرفت. شواهد درباره میکروپلاستیکها و سلامت انسان در حال افزایش است، اما هنوز بسیاری از سؤالات اساسی بدون پاسخ ماندهاند. مطالعات آزمایشگاهی و حیوانی، ارتباط احتمالی میکروپلاستیکها با التهاب، استرس اکسیداتیو، اختلال عملکرد جفت و تغییرات رشد جنین را مطرح کردهاند؛ با این حال، پژوهشهای انسانی بیشتری برای اثبات رابطه علت و معلولی ضروری است.
چگونه تماس با پلاستیک را کاهش دهیم؟
اگرچه هنوز میزان مشخص و اثباتشدهای برای «مواجهه بیخطر» با میکروپلاستیک در دوران بارداری تعیین نشده است، کاهش تماس غیرضروری با پلاستیک میتواند یک اقدام منطقی باشد.
برخی اقدامات ساده عبارتاند از:
- قرارندادن غذای داغ در ظروف پلاستیکی مگر اینکه ظرف برای این کار طراحی شده باشد.
- کاهش مصرف غذاها و نوشیدنیهایی که مدت طولانی در ظروف پلاستیکی نگهداری شدهاند.
- استفاده بیشتر از ظروف شیشهای یا استیل برای نگهداری موادغذایی.
- پرهیز از گرم کردن غذا در ظروف پلاستیکی معمولی.
- کاهش مصرف محصولات پلاستیکی یکبارمصرف در حد امکان.
- شستوشوی منظم دستها و توجه به کیفیت هوای محیط زندگی.
در سالهای آینده، مشخص شدن اینکه چه مقدار میکروپلاستیک وارد بدن مادر میشود، چه مقدار از آن به جفت میرسد و آیا این ذرات واقعاً بر رشد جنین یا سلامت کودک در سالهای بعد اثر میگذارند، میتواند یکی از موضوعات مهم تحقیقات پزشکی باشد.
ترجمه و گردآوری، جوانه خانی
منابع
ارسال نظر