پیامدهای جنگ ایران و اسراییل در منطقه خلیج فارس

ایران به این نتیجه رسید که مزایای حمله گسترده به کشورهای خلیج فارس بیش از مزایای خویشتنداری است
 

مجله فارین پالیسی درباره جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران تحلیلی نوشته و تأکید کرده است:

ایران با هدف قرار دادن مراکز غیرنظامی در قلب کشورهای خلیج فارس تلاش کرده است آسیب‌پذیری بی‌سابقه این کشورها را به مردم و رهبرانشان نشان دهد. حضور رسانه‌ای رهبران خلیج فارس در مراکز خرید و فضاهای عمومی نیز نشان می‌دهد که آن‌ها به شدت نگران شوک و ترس عمومی هستند.

خلاصه تحلیلی مقاله: «آمریکا ممکن است خلیج فارس را از دست بدهد»

حملات ایران به کشورهای خلیج فارس آن‌ها را ناخواسته وارد جنگی کرده است که تلاش می‌کردند از آن اجتناب کنند. احتمال ورود امارات، قطر و عربستان به جنگ در کنار آمریکا و اسرائیل نشان‌دهنده تحقق رؤیای قدیمی واشینگتن برای ائتلاف عربی–اسرائیلی علیه ایران است، اما این روند می‌تواند هم‌زمان منطقه را به سوی بی‌ثباتی گسترده سوق دهد.

 حملات ایران روند تنش‌زدایی سه سال اخیر میان تهران و کشورهای خلیج فارس را از بین برد. این روند پس از حملات سال ۲۰۱۹ به تأسیسات نفتی عربستان و در نهایت با احیای روابط دیپلماتیک ایران و عربستان در سال ۲۰۲۳ شکل گرفت؛ توافقی که با میانجی‌گری چین انجام شد و بخشی از تلاش گسترده‌تر منطقه برای کاهش درگیری‌های نیابتی بود.

 کشورهای خلیج فارس امیدوار بودند جنگ محدود بماند و تنها به تغییر رهبران ایران بدون فروپاشی دولت منجر شود؛ سناریویی که می‌توانست ثبات منطقه را حفظ کند. اما ایران این سناریو را نپذیرفت.

 ایران در واکنش به حمله آمریکا و اسرائیل بمباران گسترده و فزاینده‌ای علیه همه همسایگان خلیج فارس آغاز کرد. تمرکز حملات پهپادی و موشکی به‌ویژه بر امارات و بحرین بود، اما کویت، عربستان و حتی قطر و عمان نیز هدف قرار گرفتند.

الگوی این حملات نشان می‌دهد که تهران یک استراتژی مشخص و چندلایه را دنبال می‌کند. ایران با هدف قرار دادن مراکز غیرنظامی در قلب کشورهای خلیج فارس تلاش کرده است آسیب‌پذیری بی‌سابقه این کشورها را به مردم و رهبرانشان نشان دهد. حضور رسانه‌ای رهبران خلیج فارس در مراکز خرید و فضاهای عمومی نیز نشان می‌دهد که آن‌ها به شدت نگران شوک و ترس عمومی هستند.

ایران به این نتیجه رسید که مزایای حمله گسترده به کشورهای خلیج فارس بیش از مزایای خویشتنداری است؛ به‌ویژه چون در گذشته از خودداری از چنین حملاتی سودی نبرده بود و احساس می‌کرد در ازای خویشتنداری قبلی هیچ امتیازی دریافت نکرده است.

یکی از اهداف اصلی ایران، ایجاد فشار اقتصادی جهانی برای وادار کردن طرف‌ها به آتش‌بس است. ایران عملاً با تهدید بستن تنگه هرمز عبور نفتکش‌ها را مختل کرده است. حتی بدون حملات مستقیم، پالایشگاه‌های نفت عربستان و تولید گاز مایع قطر دچار اختلال شده‌اند و قیمت نفت و گاز به سرعت در حال افزایش است، در حالی که آمریکا به نظر نمی‌رسد آماده واکنش مؤثر باشد.

این فشار اقتصادی می‌تواند به سرعت اقتصاد جهانی را تحت تأثیر قرار دهد، زیرا انرژی خلیج فارس بخشی حیاتی از سیستم عصبی اقتصاد جهانی محسوب می‌شود.

حوثی‌ها—که در جریان جنگ غزه توانستند حمل‌ونقل دریایی در دریای سرخ را مختل کنند—هنوز وارد این درگیری نشده‌اند، که نشان می‌دهد ایران هنوز ابزارهای بیشتری برای افزایش سطح تنش در اختیار دارد.

ایران همچنین با استفاده از موج‌های پهپاد ارزان و موشک‌های شاهد تلاش می‌کند سامانه‌های دفاع موشکی آمریکا و کشورهای خلیج فارس را فرسوده کند و در عین حال رادارها و شبکه‌های ارتباطی دفاعی آن‌ها را هدف قرار دهد. موفقیت اولیه دفاع موشکی می‌تواند گمراه‌کننده باشد، زیرا آزمون واقعی زمانی رخ می‌دهد که موشک‌های رهگیر گران‌قیمت تمام شوند و موشک‌های پیشرفته‌تر وارد میدان شوند.

 با وجود بمباران شدید ایران و حذف بخش بزرگی از رهبری آن، به نظر می‌رسد استراتژی تهران در قبال خلیج فارس در چند سطح در حال تحقق اهداف خود است.

این حملات ممکن است برخی کشورهای خلیج فارس را بیشتر وارد جنگ کند (هرچند عربستان ظاهراً تلاش می‌کند از این دام دوری کند)، اما از نظر نظامی احتمالاً تغییر بزرگی در موازنه ایجاد نمی‌کند. از نگاه ایران، کشاندن کشورهای عربی به ائتلاف آشکار با اسرائیل—که در منطقه محبوبیت بسیار کمی دارد—مزایای سیاسی و منطقه‌ای قابل توجهی دارد. در حالی که آمریکا و اسرائیل این وضعیت را هزینه‌ای برای ایران می‌دانند، از دید تهران ممکن است نتیجه کاملاً متفاوتی داشته باشد.

در عین حال، یکی از مهم‌ترین پیامدهای این جنگ تزلزل اعتماد کشورهای خلیج فارس به تضمین‌های امنیتی آمریکا است. بسیاری از رهبران منطقه معتقدند واشینگتن و اسرائیل جنگی را آغاز کرده‌اند که مستقیماً امنیت و بقای آن‌ها را تهدید می‌کند، بدون آنکه با آن‌ها مشورت جدی انجام شده باشد

منبع: Iran2026