یالتای جدید یا یک عکس یادگاری؟ روایت رویترز از ناکامی دیپلماسی ترامپ
نشست سهجانبه دونالد ترامپ، شی جینپینگ و ولادیمیر پوتین در شنژن، برخلاف نمایش پرزرقوبرق دیپلماتیک آن، بدون توافق ملموس در مهمترین پروندههای جهانی پایان یافت.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، مدتهاست که از تشریفات باشکوه و نمایشهای دیپلماتیک در نشستهای بینالمللی استقبال میکند؛ اما در بسیاری از موارد، حاصل این نمایشها برای او دستاورد ملموسی نبوده است. این همان محدودیتی است که در الگوی خاص دیپلماسی شخصیمحور او دیده میشود.
به گفته تحلیلگران، دیدار روز پنجشنبه ترامپ با شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، و ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، بهروشنی محدودیتهای این رویکرد را آشکار کرد.
ترامپ در حالی وارد نشست بیسابقه سهجانبه در شهر شنژن در جنوب چین شد که قصد داشت پس از تضعیف موقعیت سیاسی خود در داخل آمریکا، بهدلیل شکست حزب جمهوریخواه و از دست دادن کنترل کنگره در انتخابات میاندورهای این ماه، بار دیگر جایگاه بینالمللی خود را تثبیت کند.
او همچنین همچنان درگیر بنبست پرتنشی با ایران است؛ جنگی که براساس نظرسنجیها در میان افکار عمومی آمریکا محبوبیت بسیار پایینی دارد و موجب کاهش میزان رضایت عمومی از عملکرد رئیسجمهور شده است.
با این حال، سه رهبر در این نشست تنها بر سر صدور یک اعلامیه نمادین صلح به توافق رسیدند؛ بیانیهای که در آن بر این اصل تأکید شده بود که جنگ هستهای هرگز نباید رخ دهد.
آنها هیچ برنامه مشخصی برای آغاز مذاکرات کنترل تسلیحات هستهای، موضوعی که ترامپ مدتها به دنبال آن بوده، اعلام نکردند.
همچنین هیچ نشانهای از پیشرفت در پروندههای مهمی مانند ایران، اوکراین و تایوان یا کاهش اختلافات در حوزه تجارت و هوش مصنوعی مشاهده نشد.
در عوض، رهبران سه کشور ترجیح دادند اختلافات عمده خود را در حاشیه قرار دهند. شی جینپینگ توانست با میزبانی از گردهمایی قدرتهای بزرگ، اعتبار دیپلماتیک چین را تقویت کند. پوتین نیز موفق شد روسیه را که از نظر اقتصادی در مقایسه با دو قدرت دیگر جایگاه ضعیفتری دارد، همتراز با آمریکا و چین به نمایش بگذارد؛ آن هم بدون آنکه امتیاز مهمی واگذار کند.
برخی تحلیلگران معتقدند نتیجه نشست شنژن حتی ممکن است جایگاه ترامپ را در عرصه جهانی تضعیف کند؛ آن هم در شرایطی که او به دوره پایانی ریاستجمهوری و تبدیل شدن به رئیسجمهوری با نفوذ سیاسی رو به کاهش نزدیک میشود. در مقابل، این نشست میتواند به تقویت جایگاه دو رقیب اصلی واشنگتن منجر شود.
کریستوفر پریبل، پژوهشگر ارشد اندیشکده استیمسون در واشنگتن، در اینباره گفت:
«ترامپ همیشه به تشریفات و این احساس علاقه داشته که در کنار مهمترین افراد جهان نشسته است. او این لحظه را به دست آورد؛ اما مانند نشستهای قبلی، بهسختی میتوان پیشرفت ماهوی و واقعی در هر یک از مسائل اصلی را مشاهده کرد.»
دیپلماسی مستقیم با رقبا
ترامپ همواره تمایل خود به تعامل مستقیم با رهبران اقتدارگرا مانند شی جینپینگ، پوتین و کیم جونگ اون را بهعنوان اقدامی قاطعانه و پرسروصدا معرفی کرده است؛ تلاشی برای دستیابی به نتایجی که رؤسایجمهور پیشین آمریکا از ورود مستقیم به آنها اجتناب میکردند.
با این حال، قانونگذاران دموکرات و دیگر منتقدان میگویند ترامپ بدون فراهم کردن مقدمات لازم برای چنین نشستهایی وارد مذاکرات میشود، اهداف روشنی ندارد و به نظر میرسد بیش از اندازه به رهبران اقتدارگرا نزدیک شده است؛ در حالی که همزمان متحدان سنتی آمریکا را تحت فشار قرار میدهد.
ترامپ پس از پایان دیدار در گفتوگو با شبکه NBC درباره ارزیابی خود از نشست گفت:
«در مقیاس صفر تا ۱۰، به نظرم این نشست ۱۲ بود.»
این اظهارنظر، نمونه دیگری از ارزیابیهای بسیار خوشبینانه ترامپ پس از رویدادهای دیپلماتیک است.
ترامپ که پیشتر مجری برنامههای تلویزیونی واقعنما بوده و به نمایشهای سیاسی علاقه دارد، نشان داده است که در تعریف او از موفقیت دیپلماتیک، تشریفات و نمایشهای پیرامون خودش به همان اندازه توافقهایی که پشت میز مذاکره حاصل میشوند، اهمیت دارند.
وقتی پیش از نشست از او پرسیده شد که چه دستاوردی را دنبال میکند، ترامپ در مصاحبهای با فاکسنیوز تلویحاً گفت که صرفاً نحوه استقبال از او در چین، یک پیروزی محسوب میشود.
شی جینپینگ روز چهارشنبه و در اقدامی کمسابقه، شخصاً در فرودگاه به استقبال ترامپ رفت و مراسم استقبال نظامی مفصلی برای او ترتیب داد.
مقایسه با کنفرانس یالتا در سال ۱۹۴۵
نشست سهجانبه شنژن، بهویژه در روسیه، با کنفرانس یالتا در سال ۱۹۴۵ مقایسه شده است؛ نشستی که در آن رهبران آمریکا، بریتانیا و اتحاد جماهیر شوروی درباره حوزههای نفوذ خود به توافق رسیدند و زمینه شکلگیری نظم جهانی پس از جنگ جهانی دوم را فراهم کردند.
کنفرانس یالتا بعدها به نمادی از توافق قدرتهای بزرگ بر سر سرنوشت کشورهای کوچکتر تبدیل شد.
این مقایسه بهویژه برای اوکراین نگرانکننده بود؛ کشوری که چهارمین سال جنگ با نیروهای روسیه را سپری میکند.
با این حال، نشست روز پنجشنبه در شنژن که کمتر از ۹۰ دقیقه طول کشید، بههیچوجه نشست دیگری از جنس یالتا نبود. کنفرانس یالتا بیش از یک هفته ادامه داشت و شامل مذاکرات مفصل و تصمیمگیریهای گسترده بود.
متحدان اروپایی آمریکا که روز پنجشنبه در برلین برای اعلام حمایت خود از اوکراین گردهم آمده بودند، از اینکه ترامپ پوتین را «دوست» خود خطاب کرده و اروپا از مذاکرات شنژن کنار گذاشته شده بود، خشمگین شدند.
فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، در گفتوگو با خبرنگاران در برلین گفت:
«به نظر میرسد نشست شنژن در درجه نخست چیزی جز فرصتی برای گرفتن عکس یادگاری نبوده است.»
رویترز مینویسد بسیاری از رهبران جهان، از اروپا تا آسیا و آمریکای لاتین، با توجه به اهمیت زیادی که ترامپ برای روابط شخصی در تصمیمگیریهای سیاست خارجی قائل است، تلاش کردهاند با تعریف و تمجید از او موقعیت بهتری برای خود ایجاد کنند.
نشست شنژن همچنین پرسشهایی درباره برنامه ترامپ برای میزبانی اجلاس گروه ۲۰ در اواسط دسامبر در مجموعه گلف خود در فلوریدا ایجاد کرده است.
انتظار میرود ترامپ در آن اجلاس بار دیگر با شی جینپینگ دیدار کند و احتمال ملاقات با پوتین نیز وجود دارد؛ هرچند رئیسجمهور روسیه هنوز بهطور رسمی دعوت نشده است.
چارلز شومر، سناتور دموکرات ایالت نیویورک و رهبر دموکراتهای سنا، با اشاره به تغییر موازنه قدرت در کنگره آمریکا در ماه ژانویه، نشست ترامپ با شی و پوتین را «یک شرمساری تاریخی که مردم تا مدتها به خاطر خواهند سپرد» توصیف کرد.
شومر گفت:
«ترامپ همچنان طوری رفتار میکند که گویی بزرگترین توافق دیپلماتیک قرن را به دست آورده است؛ اما او حتی یک تعهد معنادار از چین یا روسیه نگرفته که برای مدتی بیشتر از یک لحظه دوام داشته باشد.»
تلاش برای دستیابی به توافق هستهای
با وجود انتقادها، برخی تحلیلگران معتقدند گردهم آوردن رقبای اصلی جهان در شنژن میتواند از منظر ثبات بینالمللی اقدامی مثبت باشد.
داریل کیمبال، مدیر اجرایی انجمن کنترل تسلیحات مستقر در آمریکا، گفت صدور بیانیه مشترک از سوی سه کشوری که بزرگترین زرادخانههای هستهای جهان را در اختیار دارند، اقدامی مثبت است.
در این بیانیه بار دیگر تأکید شده است که:
«جنگ هستهای قابل پیروزی نیست و هرگز نباید انجام شود.»
سه کشور همچنین توافق کردند گفتوگوهایی درباره کاهش خطرات هستهای برگزار کنند؛ هرچند هیچ جدول زمانی مشخصی برای آغاز این مذاکرات ارائه نشد.
کیمبال اضافه کرد:
«اما ما به چیزی بسیار بیشتر از شعار و حرف نیاز داریم.»
ترامپ در مسیر بازگشت به واشنگتن، در گفتوگوی تلفنی با رویترز اذعان کرد که دستیابی به توافق سهجانبه برای محدود کردن تسلیحات هستهای «کار بسیار دشواری» است.
چین تاکنون در برابر چنین توافقی مقاومت کرده است؛ زیرا زرادخانه هستهای این کشور در مقایسه با دو قدرت دیگر بسیار کوچکتر است.
تحلیلگران معتقدند ترامپ با وجود اینکه تنها دو سال از دوره ریاستجمهوریاش باقی مانده و همچنان از اختیارات گسترده رئیسجمهور آمریکا در سیاست خارجی برخوردار است، ممکن است این سبک دیپلماسی شخصیمحور را ادامه دهد؛ بخشی از این مسئله به علاقه او به غیرقابلپیشبینی بودن در سیاست خارجی بازمیگردد.
جاش لیپسکی، معاون بخش اقتصاد بینالملل اندیشکده شورای آتلانتیک، در اینباره گفت:
«در نهایت، معیار واقعی ارزیابی همه این اتفاقات این است که پرونده ایران چگونه حلوفصل خواهد شد و آیا اصلاً راهحلی برای مسئله اوکراین به دست خواهد آمد یا خیر. تاریخ بر اساس همین نتایج درباره این نشست قضاوت خواهد کرد.»
ارسال نظر