نسخه کارشناسان برای مهار گرانی خودرو؛ رفع انحصار و آزادسازی واردات

بازار خودرو همچنان با روند افزایشی قیمت‌ها دست‌وپنجه نرم می‌کند؛ روندی که در شرایط کاهش قدرت خرید خانوارها، دسترسی مردم به خودروهای ایمن، اقتصادی و به‌روز را بیش از گذشته دشوار کرده است. در هفته‌های اخیر نیز افزایش قیمت محصولات خودروسازان داخلی و مونتاژی بار دیگر نگرانی مصرف‌کنندگان را تشدید کرده و نشانه‌ای از توقف این روند دیده نمی‌شود.

در حالی که نهادهایی مانند شورای رقابت و سازمان حمایت افزایش قیمت‌ها را با استناد به رشد هزینه‌های تولید تأیید کرده‌اند، وزارت صنعت نیز اگرچه در موضع‌گیری‌های خود نسبت به گرانی خودرو انتقاداتی مطرح کرده، اما تاکنون اقدام مؤثری برای کنترل بازار انجام نداده است.

از ابتدای سال جاری تاکنون قیمت خودروهای داخلی و مونتاژی دست‌کم دو بار افزایش یافته و برخی خودروسازان نیز از احتمال اعمال افزایش‌های جدید خبر داده‌اند. این در حالی است که بسیاری از مصرف‌کنندگان معتقدند رشد قیمت‌ها با بهبود کیفیت، ایمنی، فناوری و امکانات خودروها همراه نبوده و همچنان محصولات قدیمی با قیمت‌های بالاتر عرضه می‌شوند.

کارشناسان صنعت خودرو ریشه اصلی این مشکلات را در ساختار انحصاری بازار می‌دانند؛ بازاری که به اعتقاد آنها، مانع شکل‌گیری رقابت واقعی شده و انگیزه‌ای برای کاهش قیمت، ارتقای کیفیت و افزایش بهره‌وری در میان خودروسازان باقی نگذاشته است.

انحصار؛ عامل اصلی گرانی خودرو

ابراهیم خلخالی، کارشناس صنعت خودرو، با اشاره به ساختار فعلی این صنعت می‌گوید: تا زمانی که انحصار در بازار خودرو ادامه داشته باشد، نباید انتظار کاهش قیمت‌ها را داشت. به گفته او، خودروسازان با اتکا به بازار انحصاری، بدون نگرانی از حضور رقبای جدی، امکان افزایش مستمر قیمت‌ها را دارند.

وی معتقد است صنعت خودرو طی سال‌های گذشته از حمایت‌های گسترده دولتی، تسهیلات بانکی و رانت‌های مختلف بهره‌مند بوده، اما این حمایت‌ها به جای افزایش کیفیت و توسعه فناوری، بیشتر به حفظ ساختار انحصاری بازار منجر شده است.

خلخالی تأکید می‌کند که اگر قرار است قیمت خودرو بر اساس قواعد بازار آزاد تعیین شود، باید سایر الزامات این بازار از جمله رقابت واقعی، حذف انحصار و کاهش هزینه‌های ناشی از نبود رقابت نیز اجرا شود؛ موضوعی که تاکنون محقق نشده است.

آزادسازی واردات؛ راهکار فوری تنظیم بازار

امیرحسین کاکایی، دیگر کارشناس صنعت خودرو، نیز آزادسازی واقعی واردات و اصلاح تعرفه‌ها را مهم‌ترین راهکار کوتاه‌مدت برای کنترل قیمت خودرو می‌داند.

به گفته وی، طی سال‌های اخیر مقررات متعدد و بعضاً متناقض، روند واردات خودرو را با دشواری‌های فراوان روبه‌رو کرده و در نتیجه حجم خودروهای وارداتی آن‌قدر محدود بوده که نتوانسته فضای رقابتی در بازار ایجاد کند.

کاکایی معتقد است اگر دولت به دنبال مهار قیمت خودرو و افزایش رضایت عمومی است، باید موانع واردات را برطرف کرده، تعرفه‌ها را منطقی کند و از نگاه درآمدزایی به بازار خودرو فاصله بگیرد. به اعتقاد او، حذف رانت و انحصار، خودروسازان داخلی را ناچار می‌کند برای حفظ سهم بازار، کیفیت محصولات را افزایش داده، فناوری خود را به‌روز کنند و قیمت‌ها را رقابتی‌تر سازند.

این کارشناس تأکید می‌کند بخش مهمی از عوامل اثرگذار بر قیمت خودرو، از جمله هزینه مواد اولیه، سیاست‌های ارزی و ساختار اقتصادی، در اختیار دولت قرار دارد و اصلاح این سیاست‌ها در کنار ایجاد رقابت، می‌تواند مسیر کاهش قیمت و بهبود کیفیت خودروهای داخلی را هموار کند.