آیا خشکسالی می‌تواند به فعال‌تر شدن گسل‌ها کمک کند؟

دکتر مهدی زارع، استاد پژوهشکده بین‌المللی زلزله‌شناسی: اگر روند فعلی پمپاژ کشاورزی و استخراج شهری در شرایط خشکسالی ادامه یابد، سامانه‌های آبخوان تهران-البرز با کاهش حجمی خالص تجمعی و برگشت‌ناپذیر حدود ۴.۵ تا ۶ میلیارد متر مکعب آب مواجه خواهند شد.

کاهش حجم عظیم آب از حوضه‌های رودخانه‌ای موضعی و پایین رفتن سطح آب زیرزمینی در دشت پردیس، بار عمودی را حذف می‌کند. این تخلیه بار سطحی، فشار مهاری نرمال را کاهش می‌دهد و تغییر تنش کولمب را به سمت حالت مستعد شکست هدایت می‌کند.

یک شوک جزئی ناشی از آب، مانند تغییر ۰.۱ تا ۰.۵ بار در سال در تنش کولمب ناشی از تخلیه سریع حوضه آبریز کوهستان، کاملاً برای ایجاد فوجی از زلزله‌های کوچک در امتداد روند پردیس-دماوند کافی است.

اختلاف ارتفاع بین دماوند با ارتفاع ۵۶۷۰ متر، دره مشا در حدود ۲۲۰۰ متر و حوضه ساختاری پردیس در حدود ۱۴۰۰ متر، یک گرادیان گرانشی پستی‌وبلندی بسیار بالا ایجاد می‌کند. در شرایط خشکسالی شدید، توزیع نامتوازن از دست رفتن جرم آب و برف می‌تواند میدان‌های تنش موضعی را تشدید کند.

زلزله دماوند با بزرگی ۵.۱ در ۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۹ نشان داد که قطعه شرقی گسل مشا به تغییرات موضعی بسیار واکنش‌پذیر است و شرایط فعلی یک «پنجره بحرانی» در چرخه تنش منطقه ایجاد کرده است.

این تخلیه سریع بار همان چیزی است که باعث توسعه فرونشست گسترده زمین با نرخ ۲۰ تا ۲۵ سانتی‌متر در سال می‌شود. حجم آبی که در پنج سال آینده از محدوده تهران خارج می‌شود، تقریباً معادل ۵ تا ۷ میلیارد متر مکعب خواهد بود./خبرآنلاین