توافق به مویی بند است؛ مخالفان داخلی و خارجی توافق چه کسانی هستند؟
اگر چنین توافقی به مرحله اعلام رسیده باشد، بزرگترین ریسک آن معمولاً نه امضا، بلکه اجرای تدریجی و حفظ اعتماد متقابل در ماههای بعد است. بسیاری از گزارشها نیز این توافق را یک چارچوب اولیه یا تفاهمی میدانند که هنوز مسائل مهمی باید در ادامه درباره آنها مذاکره شود.
توافق شامل آتشبس، بازگشایی تنگه هرمز و آغاز مذاکرات درباره موضوعات هستهای و تحریمها است
مستقل آنلاین: بر اساس اعلام ترامپ و گزارشهای خبری، توافقی میان ایران و آمریکا اعلام شده است.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، دونالد ترامپ اعلام کرده که توافق میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی ایران «نهایی شده است» و در همین چارچوب گفته که بازگشایی تنگه هرمز و رفع محاصره دریایی آمریکا را مجاز میداند.
اما، چند نکته مهم وجود دارد:
گزارشها حاکی از آن است که قرار است یک مراسم رسمی امضا در سوئیس برگزار شود و بخشی از جزئیات و اجرای توافق به مراحل بعدی وابسته است.
منابع مختلف میگویند توافق شامل آتشبس، بازگشایی تنگه هرمز و آغاز مذاکرات درباره موضوعات هستهای و تحریمها است و برخی مسائل قرار است طی حدود ۶۰ روز آینده مذاکره شوند.
جزئیات کامل توافق هنوز به طور رسمی و یکسان از سوی همه طرفها منتشر نشده و برخی بندهای گزارششده بر اساس اطلاعات منابع آگاه یا پیشنویس تفاهمنامه هستند.
اجرای کامل توافق و جزئیات نهایی همچنان به امضا و مراحل اجرایی بعدی وابسته است
تجربه توافقهای گذشته نشان میدهد که چند عامل میتواند آن را با مشکل روبهرو کند:
اختلاف بر سر اجرای تعهدات
اگر یکی از طرفین معتقد باشد طرف مقابل به وعدههای خود عمل نکرده، ممکن است اجرای توافق متوقف شود. در گزارشها نیز بسیاری از امتیازات به اجرای مرحلهای تعهدات وابسته شدهاند.
اختلاف بر سر برنامه هستهای
موضوع غنیسازی اورانیوم، بازرسیها و سرنوشت ذخایر هستهای از حساسترین بخشهای مذاکرات است و هنوز از پیچیدهترین مسائل محسوب میشود.
مخالفت جریانهای سیاسی داخلی
در هر دو کشور ممکن است گروههایی با توافق مخالف باشند و برای تغییر یا توقف آن فشار وارد کنند. گزارشهایی از مخالفت جریانهای تندرو در ایران با مفاد پیشنهادی منتشر شده است. اسرائیل نیز همچنان سعی در برهم زدن هرگونه توافق دارد.
وقوع یک حادثه نظامی
حمله موشکی، درگیری دریایی در خلیج فارس یا اقدام یک گروه مسلح منطقهای میتواند فضای بیاعتمادی ایجاد کرده و مذاکرات را متوقف کند.
تغییر مطالبات در جریان مذاکرات
اگر یکی از طرفین پس از توافق اولیه خواستههای جدیدی مطرح کند، احتمال فروپاشی روند وجود دارد. ظاهرا تغییر مطالبات در گذشته باعث دشوار شدن مذاکرات شده است.
تغییرات سیاسی
تغییر دولتها، فشار کنگره آمریکا یا تصمیمات جدید نهادهای حاکمیتی در ایران میتواند بر ادامه توافق اثر بگذارد؛ بهویژه اگر توافق نیازمند اجرای بلندمدت باشد.
در مجموع، اگر چنین توافقی به مرحله اعلام رسیده باشد، بزرگترین ریسک آن معمولاً نه امضا، بلکه اجرای تدریجی و حفظ اعتماد متقابل در ماههای بعد است. بسیاری از گزارشها نیز این توافق را یک چارچوب اولیه یا تفاهمی میدانند که هنوز مسائل مهمی باید در ادامه درباره آنها مذاکره شود.
اما بیشترین خطر برای این توافق از جانب آمریکا میتواند دولت بعدی آمریکا باشد. البته اگر نوسانات خُلقی ترامپ را ندیده بگیریم.
و بیشترین خطر از سمت ایران فشار جناحهای تندرو و اشخاص ذینفوذ در دور زدن تحریمها که اولین آسیبدیدگان توافق هستند.
اما خطرات شکست توافق به این ترتیب قابل شمارش است:
از سوی آمریکا:
تغییر موضع دولت یا رئیسجمهور.
مخالفت کنگره یا فشارهای سیاسی داخلی.
اختلاف بر سر نحوه اجرای تعهدات یا تفسیر مفاد توافق.
بازگشت تحریمها در صورت ادعای نقض توافق از سوی ایران.
از سوی ایران:
مخالفت برخی جریانهای سیاسی یا نهادهای داخلی با امتیازهای دادهشده.
اختلاف بر سر میزان و نحوه محدودیتهای هستهای یا بازرسیها.
واکنش به تأخیر یا ناکافی بودن رفع تحریمها و توقف اجرای تعهدات.
عاملی که شاید از همه مهمتر باشد:
یک حادثه امنیتی یا نظامی در منطقه (مانند درگیری در خلیج فارس یا حملات گروههای نیابتی) که فضای سیاسی را به سرعت تغییر دهد و هر دو طرف را به سمت تعلیق یا لغو توافق سوق دهد.
اگر صرفاً بر اساس سوابق تاریخی قضاوت کنیم، بسیاری از تحلیلگران معتقدند پایداری توافقهای ایران و آمریکا بیش از هر چیز به اراده سیاسی دولت آمریکا در ادامه اجرای آن وابسته بوده است؛ برای مثال، خروج آمریکا از برجام در سال ۲۰۱۸ نشان داد که تغییر سیاست در واشنگتن میتواند تأثیر بسیار بزرگی داشته باشد. با این حال، در هر توافق جدید نیز عدم اجرای تعهدات از سوی هر یک از طرفین میتواند به فروپاشی آن منجر شود.
ارسال نظر