آیا کم کاری تیروئید بدون قرص درمان می‌شود؟ + جزئیات

کم‌کاری تیروئید (هیپوتیروئیدی) یک عارضه شایع است و زمانی رخ می‌دهد که غده تیروئید در گردن، هورمون‌های کافی برای بدن تولید نمی‌کند؛ به همین دلیل به آن تیروئید کم ‌کار نیز می‌گویند. کم کاری تیروئید در مراحل اولیه معمولا علائم قابل‌توجهی ایجاد نمی‌کند و یک بیماری خاموش تلقی می‌شود. اما با گذشت زمان، این بیماری می‌تواند به بروز علائمی مانند خستگی و افزایش وزن منجر می‌شود. در صورت عدم دریافت درمان مناسب، این وضعیت به یک مشکل جدی تبدیل می‌شود و عوارض سلامتی دیگری از جمله کلسترول بالا و مشکلات قلبی ایجاد می‌کند. خوشبختانه این وضعیت با درمان دارویی مناسب به خوبی قابل مدیریت و کنترل است.

درمان غیر دارویی تیروئید کم کار 

درمان استاندارد کم کاری تیروئید

هورمون اصلی تولید شده توسط غده تیروئید، تیروکسین (T4) است که در کم کاری تیروئید به مقدار کافی تولید نمی‌شود. به همین دلیل برای درمان کم کاری تیروئید، شکل مصنوعی این هورمون به عنوان قرص تیروئید کم کار با نام لووتیروکسین به صورت خوراکی تجویز می‌شود. بدن T4 مصنوعی را دریافت کرده و آن را به فرم فعال زیستی خود یعنی تری‌یدوتیرونین (T3) تبدیل می‌کند تا این کمبود را جبران کند. T3 در واقع هورمون مؤثر اصلی بر متابولیسم است که عملکرد تمام اندام‌های بدن را تنظیم می‌کند. بنابراین مصرف منظم لووتیروکسین برای دستیابی به سطوح پایدار T3 و حفظ سلامت حیاتی است.

اشتباهات رایج و باورهای غلط در درمان کم ‌کاری تیروئید

با وجود آنکه قرص لووتیروکسین به عنوان درمان صد در صد کم کاری تیروئید شناخته می‌شود؛ اما بسیاری از افراد به دلیل ناآگاهی یا تبلیغات نادرست در مسیر درمان این بیماری اختلال ایجاد می‌کنند. آنها با مرتکب شدن اشتباهات رایج یا امتحان کردن راه‌ حل‌های جایگزین و غیرعلمی، اثربخشی درمان اصلی را کاهش می‌دهند و گاهی اوقات عوارض جبران ‌ناپذیری را تجربه می‌کنند.

به گفته دکتر سید احمد فنایی، جراح تیروئید و پاراتیروئید، بیماری‌های تیروئید به این دلیل که از جمله بیماری‌های غدد و اندوکرین هستند باید به طور صد در صد تشخیص داده شوند و درمان آن‌ها به صورت دارویی یا جراحی آغاز گردد. در نتیجه تیروئید کم کار حتما باید با دارو کنترل و درمان شود.

رژیم غدایی می‌تواند به کنترل بهتر بیماری کمک کند. همچنین آگاهی نسبت به غذاهای نامناسب برای تیروئید کم کار می‌تواند از شدت علائم بکاهد، اما نمی‌تواند به عنوان درمان اصلی در نظر گرفته شود.

اشتباهات و باورهای کلیدی که در درمان کم کاری تیروئید باید از آنها اجتناب کنید، شامل موارد زیر هستند:

قطع یا تغییر دوز خودسرانه دارو

این مورد جدی‌ترین اشتباهی است که ممکن است در مسیر درمان کم کاری تیروئید مرتکب شوید. بهبود علائم علائم کم کاری تیروئید (مانند رفع خستگی یا کاهش وزن) صرفاً نتیجه اثرگذاری قرص لووتیروکسین است. قطع ناگهانی این دارو یا تغییر دوز آن بدون مشورت با پزشک باعث افت مجدد سطح هورمون‌ها و پیشرفت عوارض جدی بیماری می‌شود. توجه داشته باشید که نرمال شدن سطح TSH در آزمایش خون به خاطر دریافت دوز مناسب T4 اتفاق افتاده است و به معنای نرمال شدن عملکرد تیروئید شما نیست.

جایگزینی دارو با مکمل‌ها یا رژیم‌های غذایی

مصرف ریزمغذی‌هایی مانند سلنیوم و زینک یا پیروی از رژیم‌های خاص نمی‌تواند جایگزین مصرف لووتیروکسین شود. با وجود آنکه رژیم‌های غذایی تا حدودی نقش مثبت و حمایتی در کنترل و مدیریت بیماری‌های تیروئید ( کم ‌کاری و پرکاری تیروئید) ایفا می‌کنند؛ اما کم کاری تیروئید اساساً یک اختلال غدد درون ‌ریز و هورمونی است. بنابراین هیچ رژیم غذایی خاص یا مصرف هیچ ماده مغذی واحدی به تنهایی توانایی حل مشکل اصلی بیماری و جایگزینی درمان دارویی را ندارد.

حذف کامل گلوتن یا سویا به جای مصرف لووتیروکسین

یک ادعای رایج دیگر در بحث درمان تیروئید کم کار آن است که حذف کامل گلوتن، بیماری تیروئید را درمان می‌کند! اگرچه حذف گلوتن ممکن است به برخی بیماران از هاشیموتو که حساسیت به گلوتن نیز دارند کمک کند؛ اما این یک درمان مکمل است، نه جایگزین دارو. سویا نیز یک ماده غذایی تداخل‌زا محسوب می‌شود و نیازی نیست که آن را به طور کامل حذف کنید؛ بلکه فقط کافیست با فاصله زمانی مناسب از دارو و در مقدار متعادل مصرف شود.

لووتیروکسین برای تیروئید کم کار

تداخلات جذب دارو

مصرف لووتیروکسین بلافاصله بعد از غذا، همراه با چای و قهوه یا همزمان با مکمل‌های کلسیم و آهن، جذب این دارو را به شدت کاهش می‌دهد. لووتیروکسین باید با معده کاملاً خالی و با فاصله حداقل ۴ ساعت از مکمل‌های حاوی کلسیم و آهن مصرف شود.

درمان با دوز بالای ید

ید یک عنصر ضروری برای سنتز هورمون‌های تیروئید است و کمبود آن در برخی مناطق به کم ‌کاری تیروئید منجر می‌شود. با این حال مصرف دوزهای بیش از حد بالای ید از طریق مکمل‌ها به عنوان یک راهکار درمانی توصیه نمی‌شود. زیرا در بسیاری از جوامع مدرن، عامل اصلی کم کاری تیروئید، تیروئیدیت هاشیموتو است که ریشه خودایمنی دارد. در افراد مبتلا به هاشیموتو، دریافت بیش از حد ید با تحریک التهاب تیروئید، کم کاری را تشدید می‌کند. بنابراین ید درمانی نباید به عنوان یک روش درمانی مستقل در نظر گرفته شود.

استفاده از گیاهان دارویی و طب سنتی

هیچ مدرک علمی تأیید نمی‌کند که دمنوش‌ها یا گیاهان خاصی بتوانند باعث تولید هورمون‌های تیروئید در مقادیر کافی شوند. تکیه بر روش‌هایی همچون گرم کردن طبع، مصرف موادی مانند اسفند، میخک و ارده شیره یا استفاده از روغن مالی با روغن بنفشه و... نباید جایگزین درمان پزشکی شود.

عواقب عدم مصرف قرص لووتیروکسین برای کم کاری تیروئید

مصرف قرص لووتیروکسین به عنوان درمان قطعی کم کاری تیروئید برای افرادی که غده تیروئیدشان قادر به تولید هورمون‌های تیروئید کافی نیست، ضرورت دارد. عدم مصرف دارو از ابتدای بیماری و استفاده از درمان‌های جایگزین باعث می‌شود کمبود هورمونی بدن همچنان ادامه داشته باشد و بیماری کنترل نشود.

قطع خودسرانه دارو پس از شروع درمان نیز بدن را مجدداً دچار کمبود هورمونی حاد می‌کند. این وضعیت، علاوه بر بازگشت علائم کم‌ کاری تیروئید و افت کیفیت زندگی فرد در دراز مدت به عوارض جدی و تهدیدکننده سلامتی منجر می‌شود؛ از جمله عوارض نخوردن قرص تیروئید کم کار می‌توان به افزایش وزن، یبوست مزمن، مشکلات پوست و مو و... را نام برد. کما میکسدما شدیدترین عارضه نخوردن قرص لووتیروکسین است.

سخن پایانی

تنها درمان قطعی کم کاری تیروئید، قرص لووتیروکسین است که هورمون حیاتی T4 را به طور مصنوعی تأمین می‌کند تا بدن بتواند آن را به فرم فعال T3 تبدیل نماید. اگرچه ادعا می‌شود که مصرف برخی مواد غذایی و گیاهان دارویی باعث تحریک ترشح هورمون‌های تیروئیدی می‌شود؛ اما هیچ یک از آنها به اندازه قرص لووتیروکسین موثر نیستند و نباید جایگزین آن شوند. اصلاح سبک زندگی و مصرف مکمل‌های مفید برای تیروئید فقط باید به عنوان یک درمان مکمل در کنار درمان اصلی یعنی قرص در نظر گرفته شود. همچنین توجه داشته باشید که قطع خودسرانه یا تغییر دوز مصرفی لووتیروکسین به ایجاد عوارض جدی سلامتی و پیشرفت این بیماری مزمن منجر می‌شود؛ بنابراین هرگز بدون نظارت پزشک این کار را انجام ندهید.