ادعای ترامپ: کار ایران را یکسره میکنم اما جنگ طولانی نخواهد بود!
پیام تازه ترامپ و تهدید تهران به تغییر دکترین هستهای؛ پاسخ ایران معادلات را تغییر داد.
جنگ ایران و آمریکا بار دیگر به یکی از مهمترین پروندههای امنیتی جهان تبدیل شده است؛ در شرایطی که دونالد ترامپ احتمال ازسرگیری درگیری نظامی را پایین ارزیابی کرده، همزمان از کاهش تمایل واشنگتن به توافق با تهران سخن گفته و در مقابل، مقامهای ایرانی از گزینههایی مانند تغییر دکترین هستهای، خروج از پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای و گسترش دامنه فشار بر مسیرهای راهبردی انرژی خبر دادهاند.
از حمله آمریکا به ایران تا احتمال خروج از NPT؛ آیا منطقه در آستانه بحران تازه است؟
فضای سیاسی میان تهران و واشنگتن وارد مرحلهای شده که در آن، هر دو طرف همزمان از بازدارندگی نظامی سخن میگویند اما در عین حال تلاش دارند از تبدیل تنشها به یک جنگ فراگیر جلوگیری کنند.
دونالد ترامپ در حاشیه نشست سران ناتو اعلام کرد احتمال ازسرگیری جنگ ایران و آمریکا را پایین میداند و معتقد است هرگونه درگیری احتمالی در مدت کوتاهی پایان خواهد یافت. رئیسجمهوری آمریکا همچنین تأکید کرد واشنگتن به دنبال یک جنگ طولانیمدت نیست، اما در صورت وقوع حمله جدید، پاسخ آمریکا شدیدتر از گذشته خواهد بود.
ترامپ در اظهارات خود تلاش کرد این پیام را به بازارهای جهانی و متحدان آمریکا منتقل کند که حتی در صورت وقوع تنش نظامی، اختلال جدی در صادرات نفت و جریان انرژی جهان رخ نخواهد داد؛ موضوعی که در هفتههای اخیر به یکی از نگرانیهای اصلی بازارهای بینالمللی تبدیل شده است.
با این حال، بخش مهمتر سخنان رئیسجمهوری آمریکا به موضوع توافق با تهران مربوط میشد. او برخلاف مواضع گذشته، این بار نسبت به امکان دستیابی به توافق ابراز تردید کرد و گفت هرچه شناخت بیشتری از رفتار جمهوری اسلامی پیدا کرده، نسبت به انجام توافق اطمینان کمتری دارد.
این موضع میتواند نشانهای از تغییر تدریجی رویکرد واشنگتن از مسیر مذاکره به سمت سیاست فشار حداکثری جدید باشد؛ رویکردی که میتواند بر آینده پرونده هستهای و مناسبات منطقهای تأثیر مستقیم بگذارد.
در مقابل، تهران نیز پیام متقابلی ارسال کرده است. سخنگوی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس اعلام کرد در صورت حمله آمریکا به ایران، گزینههایی مانند تغییر دکترین هستهای، خروج از پیمان NPT و اعمال فشار بر گذرگاههای راهبردی دریایی میتواند مورد بررسی قرار گیرد.
این موضع نشان میدهد پاسخ احتمالی تهران به حمله آمریکا به ایران صرفاً محدود به اقدامات نظامی متعارف نخواهد بود و ممکن است ابعاد هستهای، اقتصادی و ژئوپلیتیکی نیز پیدا کند.
مقامهای جمهوری اسلامی همچنین تأکید کردهاند که در صورت وقوع جنگ مجدد ایران و آمریکا، ظرفیتهایی در اختیار تهران قرار دارد که تاکنون مورد استفاده قرار نگرفته است؛ موضوعی که از نگاه تحلیلگران، بخشی از راهبرد بازدارندگی برای جلوگیری از اقدام نظامی جدید محسوب میشود.
جنگ ایران و آمریکا؛ چرا احتمال درگیری گسترده همچنان پایین است؟
اگرچه ادبیات دو طرف تندتر شده، اما نشانههای موجود حاکی از آن است که نه تهران و نه واشنگتن تمایل واقعی به ورود به یک جنگ فرسایشی ندارند.
آمریکا به دنبال جلوگیری از افزایش قیمت جهانی نفت، حفظ ثبات بازار انرژی و جلوگیری از گسترش بحران در خاورمیانه است. از سوی دیگر، ایران نیز میداند که ورود به یک درگیری گسترده میتواند فشارهای اقتصادی و سیاسی داخلی را افزایش دهد.
به همین دلیل، محتملترین سناریو ادامه تنش کنترلشده، عملیات محدود و جنگ بازدارندگی خواهد بود؛ مدلی که طی سالهای اخیر بارها در روابط دو کشور مشاهده شده است.
زاویه اصلی این بحران دیگر صرفاً موضوع حمله نظامی نیست؛ بلکه احتمال تغییر قواعد بازی هستهای اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
تهدید به خروج از NPT و تغییر دکترین هستهای، در صورت تحقق، میتواند یکی از بزرگترین تحولات امنیتی خاورمیانه طی دو دهه اخیر باشد.
در سوی مقابل، تردید ترامپ نسبت به توافق با تهران نیز میتواند به معنای بسته شدن تدریجی پنجره دیپلماسی و افزایش نقش ابزارهای فشار اقتصادی و نظامی باشد.
به بیان دیگر، پرونده جنگ ایران و آمریکا ممکن است در آینده کمتر ماهیت نظامی مستقیم و بیشتر ماهیت هستهای، اقتصادی و ژئوپلیتیکی پیدا کند.
پیامدهای احتمالی
۱- افزایش فشار بر بازار انرژی
هرگونه تشدید تنش میان تهران و واشنگتن میتواند ریسک ژئوپلیتیکی بازار نفت را افزایش دهد و باعث نوسانات قیمت انرژی شود.
۲- تشدید رقابت تسلیحاتی در منطقه
احتمال تغییر دکترین هستهای ایران میتواند کشورهای منطقه را به سمت افزایش سرمایهگذاری نظامی و امنیتی سوق دهد.
۳- کاهش احتمال توافق هستهای
اظهارات اخیر ترامپ نشان میدهد مسیر مذاکرات احتمالی دشوارتر از گذشته خواهد بود.
۴- افزایش فشارهای دیپلماتیک بینالمللی
در صورت خروج ایران از NPT، احتمال فعال شدن مکانیسمهای فشار بینالمللی و بازگشت پرونده به شورای امنیت افزایش مییابد.
۵- تغییر موازنه بازدارندگی در خاورمیانه
تحولات اخیر میتواند معادلات امنیتی منطقه را برای سالهای آینده دستخوش تغییر کند.
اگرچه دونالد ترامپ احتمال آغاز دوباره جنگ ایران و آمریکا را پایین میداند، اما همزمان کاهش تمایل واشنگتن به توافق و مطرح شدن گزینههایی مانند تغییر دکترین هستهای در تهران نشان میدهد بحران وارد مرحلهای جدید شده است.
در این مرحله، تهدید اصلی نه یک جنگ کلاسیک، بلکه تغییر قواعد بازدارندگی، آینده پرونده هستهای و امنیت انرژی جهان خواهد بود.
ارسال نظر