نفت ۹۰ دلاری و آرزوی نفت ۲۰۰ دلاری

رویاها هم به کمک جنگ‌سالاران نیامدند
 

یدالله کریمی پور

تحلیلگر ژئوپلیتیک 

امروز نگاهی انداختم به پیش‌بینی‌های ده تن از چهره‌های شناخته‌شده و زبانزد مخالف مذاکره و تفاهم، و موافق تشدید جنگ به بهانه انتقام از آمریکا و اسرائیل (اشغالگر)، درباره افزایش قیمت نفت. از نگاه این نمایندگان و کارشناسان، با بسته ماندن تنگه و تداوم کشمکش با آمریکا، بهای نفت باید بین ۱۵۰ تا ۲۰۰ دلار بالا می‌رفت.

ولی امروز، پنجم شهریور، نفت میان ۸۶ تا ۸۸ دلار معامله می شود. باید صریح گفت: اینگونه برآوردها بیش از حد ساده‌انگارانه و خطی بوده اند و به ویژه شاخص‌های استراتژیک را نادیده گرفته‌اند:

۱. بازار نفت تنها تابع «حجم نفت عبوری از تنگه هرمز» نیست؛
۲. ذخایر استراتژیک قدرت‌های بزرگ اقتصادی، شوک اولیه را خنثی کردند؛
۳.  برخلاف تصور این جنگسالارانِ شرق نگر‌‌‌، چین با کاستن واردات و برداشت از ذخایر خود، از شدت شوک اولیه کم کرد؛
۴. چون معامله‌گران احتمال می‌دادند جنگ سرانجام پایان می‌یابد و هرمز بازگشایی می‌شود، حاضر نشدند قیمت نفت را بر مبنای فرض «انسداد دائمی» تا ۲۰۰ دلار بالا ببرند؛ به همین دلیل نفت حتی به مرز ۱۳۰ دلار هم نرسید. در بیست روز گذشته، هیچ اندیشکده‌ای رقمی بالاتر از این پیش‌بینی نکرده است. امروز بهای نفت زیر ۹۰ دلار معامله می شود.
۵. خطای اصلی در استدلال این چهره‌ها، یکی‌انگاشتن «اهرم فشار» با «قدرت نامحدود» بود.
بستن هرمز بی‌تردید اهرمی نیرومند است؛ ولی هرچه انسداد طولانی‌تر شود، طرف مقابل انگیزه بیشتری برای یافتن جایگزین می‌یابد: خطوط لوله، تغییر مسیر کشتیرانی، برداشت از ذخایر، افزایش تولید، کاهش مصرف، و حتی بازتعریف ساختار پالایش و تجارت انرژی.
نتیجه
از منظر ژئواستراتژی، شاید مهمترین درس این باشد: اهرم فشار با توان تعیین نتیجه یکسان نیست. جنگ و کشمکش بر سر هرمز توانست هزینه‌ای سنگین بر اقتصاد جهانی تحمیل کند، ولی نتوانست این هزینه را به‌طور مکانیکی به نفت ۲۰۰ دلاری بدل سازد. این دقیقا همان تمایزی است که در ارزیابی‌های جنگی باید میان «توان ایجاد اختلال» و «توان تحمیل نتیجه مطلوب» دید.
در یک جمله توان‌ گفت: رویاها هم به کمک جنگسالاران نیامدند.
منبع: کانال تلگرامی نویسنده