پیشروی لکههای نفتی تنگه هرمز؛ جنگلها و سواحل قشم آلوده شدند!
آلودگی نفتی در قشم و هنگام زیر ذرهبین؛ لکههای نفتی تنگه هرمز به جنگلهای حرا رسید.
لکههای نفتی تنگه هرمز حالا به بخشهایی از سواحل قشم و محدوده جنگلهای حرا رسیدهاند؛ آلودگیای که در سواحل سوزا، شیبدراز، نقاشه و بخشهایی از جزیره هنگام نیز مشاهده شده و عملیات پاکسازی آن در جریان است. در حالی که منشأ این آلودگی از سوی مقامهای ایرانی هنوز بهطور رسمی مشخص نشده، نهاد ردیابی کشتیها TankerTrackers احتمال داده این لکه نفتی با حمله ۱۲ مرداد به کشتی «مینوان پایونیر» در آبهای استان مسندم عمان ارتباط داشته باشد؛ ادعایی که تاکنون از سوی مقامهای ایرانی تأیید نشده است.
لکههای نفتی تنگه هرمز به محدوده حراهای قشم رسید
اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان هرمزگان، روز چهارشنبه ۲۱ مرداد، از ورود بخشی از لکههای نفتی به محدوده جنگلهای حرا در جزیره قشم خبر داد.
رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان قشم با حضور در منطقه، بخشهای آلوده را بررسی کرده و میزان پراکندگی آلودگی نفتی و وضعیت جنگلهای حرا را مورد ارزیابی قرار داده است.
اهمیت این موضوع فقط به تغییر ظاهر ساحل یا آلودگی سطح آب محدود نمیشود. جنگلهای حرا از حساسترین زیستبومهای ساحلی جنوب ایران هستند و ارتباط مستقیمی با چرخه زیستی آبزیان، پرندگان و دیگر گونههای وابسته به نواحی کمعمق ساحلی دارند.
در حال حاضر، با وجود مشاهده آلودگی نفتی در چند نقطه، منشأ دقیق آن مشخص نشده است. قرار است نتیجه بررسیهای کارشناسی و گزارش دستگاههای مرتبط، منشأ آلودگی را روشن کند.
آلودگی نفتی از سوزا تا شیبدراز و جزیره هنگام
همزمان، امید صدیقی، مدیرکل دفتر آلودگی دریایی سازمان حفاظت محیط زیست، در گفتوگو با خبرگزاری فارس از مشاهده آلودگی نفتی در چند نقطه دیگر خبر داد.
به گفته صدیقی، سواحل سوزا، شیبدراز، نقاشه و بخشهایی از جزیره هنگام تحت تأثیر آلودگی قرار گرفتهاند. او درباره محدوده شیبدراز و روستای نقاشه اعلام کرد: «آلودگی نفتی در محدوده شیبدراز و روستای نقاشه مشاهده شده و عملیات پاکسازی در این مناطق در حال انجام است.»
مدیرکل دفتر آلودگی دریایی سازمان حفاظت محیط زیست همچنین گفت علت آلودگی هنوز مشخص نشده است و پیشبینی میشود عملیات پاکسازی ساحل تا پایان روز چهارشنبه انجام شود.
بنابراین در مقطع فعلی، آنچه بهصورت رسمی تأیید شده، مشاهده آلودگی نفتی و آغاز عملیات پاکسازی است؛ نه منشأ قطعی لکه نفتی و نه ارتباط آن با یک حادثه مشخص دریایی.
تانکر ترکرز چه روایتی درباره منشأ لکه نفتی مطرح کرده است؟
در سوی دیگر، TankerTrackers، نهاد مستقل ردیابی کشتیها و محمولههای نفتی، روایت متفاوتی مطرح کرده است.
این مجموعه احتمال داده نشت نفت در تنگه هرمز در ارتباط با حمله ۱۲ مرداد به کشتی «مینوان پایونیر» در آبهای استان مسندم عمان باشد. طبق این روایت، لکه نفتی پس از عبور از تنگه هرمز به سمت سواحل ایران حرکت کرده است.
با این حال، این موضوع باید با احتیاط روایت شود. TankerTrackers منشأ احتمالی را مطرح کرده، اما مقامهای جمهوری اسلامی تاکنون این ارتباط را تأیید نکردهاند. از سوی دیگر، مقامهای محیط زیست و منابع طبیعی هرمزگان نیز در اظهارات منتشرشده، علت آلودگی را همچنان در دست بررسی اعلام کردهاند.
به همین دلیل نمیتوان در خبر حاضر از «اثبات ارتباط حمله به مینوان پایونیر با آلودگی قشم» سخن گفت؛ دقیقترین تعبیر، «فرضیه مطرحشده درباره منشأ آلودگی» است.
TankerTrackers پیش از این نیز برای ردیابی تحولات نفتی منطقه از دادههای دریایی و تصاویر ماهوارهای استفاده کرده است؛ گزارشهای رسانهای درباره فعالیت این مجموعه نشان میدهد دادههای آن در رصد رفتوآمد نفتکشها و تحولات مرتبط با نفت ایران مورد استفاده قرار گرفته است.
چرا رسیدن لکه نفتی به جنگلهای حرا مهم است؟
ورود لکههای نفتی تنگه هرمز به محدوده حراهای قشم، حساسیت ماجرا را افزایش میدهد.
جنگلهای حرا تنها مجموعهای از درختان در حاشیه دریا نیستند؛ این زیستبوم در مرز میان خشکی و دریا شکل گرفته و بخش مهمی از چرخه زیستی آبزیان و پرندگان ساحلی را پشتیبانی میکند. قرار گرفتن ریشهها، رسوبات و آب کمعمق در معرض ترکیبات نفتی میتواند روند پاکسازی را دشوارتر کند.
در چنین شرایطی، پاکسازی صرفاً به جمعآوری نفت قابل مشاهده روی سطح ساحل محدود نمیشود. میزان نفوذ آلودگی در رسوبات ساحلی، نوع ماده نفتی، مدتزمان باقی ماندن آن و تماس با پوشش گیاهی و جانوران، همگی در ارزیابی خسارت اهمیت دارند.
به همین دلیل، اگر آلودگی نفتی در محدوده حراها تثبیت یا گستردهتر شود، ارزیابی خسارت زیستمحیطی باید فراتر از یک عملیات کوتاهمدت پاکسازی ساحل انجام شود.
از یک لکه نفتی تا یک بحران زیستمحیطی؛ چه چیزی باید مشخص شود؟
مهمترین پرسش در حال حاضر، منشأ آلودگی نفتی است.
اگر بررسیهای کارشناسی نشان دهد لکهها از یک حادثه دریایی مشخص منشأ گرفتهاند، مسیر رسیدگی، تعیین مسئولیت و برآورد خسارت با حالتی که آلودگی ناشی از چند منبع یا یک منبع ناشناخته باشد، متفاوت خواهد بود.
پرسش دوم، میزان واقعی پراکندگی آلودگی است. مشاهده لکه در چند ساحل بهتنهایی مشخص نمیکند که با یک لکه واحد و در حال حرکت روبهرو هستیم یا چند نقطه آلودگی مستقل ایجاد شده است. برای پاسخ به این پرسش، دادههای میدانی، نمونهبرداری از آب و رسوبات و در صورت وجود، تصاویر ماهوارهای اهمیت زیادی دارند.
پرسش سوم نیز به وضعیت جنگلهای حرا مربوط است؛ اینکه آلودگی تا چه اندازه وارد محدوده پوشش گیاهی شده و آیا آثار آن بر آبزیان و پرندگان منطقه قابل مشاهده است یا خیر.
نقطه حساس ماجرا خودِ لکه نفتی نیست، منشأ آن است
از نظر خبری، مشاهده لکه نفتی در سواحل قشم و هنگام یک رخداد مهم زیستمحیطی است؛ اما از نظر تحلیلی، ابهام درباره منشأ آن اهمیت بیشتری دارد.
در حال حاضر دو سطح از اطلاعات وجود دارد: سطح نخست، مشاهدات و اقدامات رسمی داخل ایران است؛ یعنی آلودگی در چند محدوده ساحلی دیده شده، بخشی از آن به محدوده حراها رسیده و عملیات پاکسازی آغاز شده است.
سطح دوم، فرضیه TankerTrackers درباره ارتباط آلودگی با یک حادثه دریایی است.
این دو سطح نباید با یکدیگر خلط شوند.
آنچه مقامهای ایرانی اعلام کردهاند، برای اثبات اصل وقوع آلودگی مستندتر است؛ زیرا مشاهده میدانی و عملیات پاکسازی از سوی دستگاههای مسئول تأیید شده است. اما درباره منشأ، هنوز نمیتوان یکی از روایتها را قطعی دانست.
اگر فرضیه ارتباط لکه نفتی با حادثه «مینوان پایونیر» در بررسیهای بعدی تأیید شود، پرونده از یک آلودگی ساحلی به موضوعی با ابعاد دریایی، حقوقی و حتی سیاسی تبدیل خواهد شد. در مقابل، اگر بررسیهای کارشناسی منشأ دیگری را مشخص کند، روایت فعلی تغییر خواهد کرد.
نکته مهم دیگر، مسیر حرکت آلودگی است. تنگه هرمز یک گذرگاه باریک و پرتردد دریایی است و هر حادثه نفتی در این محدوده میتواند بسته به جریانهای دریایی و شرایط جوی، پیامدهایی فراتر از نقطه اولیه حادثه ایجاد کند. اهمیت راهبردی این آبراه در تجارت نفت نیز باعث شده است که دادههای مربوط به حرکت نفتکشها و آلودگیهای دریایی در منطقه با دقت زیادی رصد شود.
لکههای نفتی تنگه هرمز اکنون به مسئلهای فراتر از یک آلودگی محدود ساحلی تبدیل شدهاند؛ زیرا بخشهایی از سواحل قشم و هنگام آلوده شده و گزارش ورود آلودگی به محدوده جنگلهای حرا نیز منتشر شده است.
با وجود مطرح شدن فرضیه TankerTrackers درباره ارتباط لکه نفتی با حمله به «مینوان پایونیر»، منشأ آلودگی هنوز از سوی مقامهای جمهوری اسلامی بهطور رسمی تعیین نشده است. بنابراین تا زمان انتشار نتیجه بررسیهای کارشناسی، نمیتوان مسئول یا منبع مشخصی را عامل قطعی این آلودگی معرفی کرد.
آنچه اکنون اهمیت دارد سرعت پاکسازی، جلوگیری از گسترش آلودگی به زیستبوم حرا و انتشار نتیجه نمونهبرداریها و بررسیهای کارشناسی است؛ چرا که سرنوشت جنگلهای حرا و میزان خسارت واردشده به سواحل قشم، بیش از هر چیز به مشخص شدن منشأ و گستره واقعی آلودگی بستگی دارد.
ارسال نظر