حملات نمایندگان تندرو مجلس به وزیر جدید دفاع؛ تفاوت مهرداد اخلاقی با وزرای پیشین این وزارتخانه چیست؟

مهرداد اخلاقی کتابچی، و  چهل‌ودو سال سابقه‌ی مدیریتی، فنی و راهبردی 

امیرحسین مصلی

روزنامه‌نگار

وزیر جدید دفاع که به گفته‌ی یکی از نمایندگان مجلس، سی سال با جوخه‌های ترور موساد جنگ سایه به سایه داشته، حالا در صحن علنی مجلس باید پاسخ می‌داد که آیا «رفتار جهادی» دارد یا نه!

مردی که از سایه بیرون آمد

یکشنبه بیست‌وششم مهر، مهرداد اخلاقی کتابچی با دویست‌وسی‌وهفت رأی موافق، در برابر پانزده رأی مخالف، به وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح رسید، جایی که پیش از او، سردار عزیز نصیرزاده در جریان جنگ چهل‌روزه به شهادت رسیده بود. اخلاقی از میانه‌ی دهه‌ی هفتاد، در کنار حسن طهرانی‌مقدم، شناخته‌شده به پدر برنامه‌ی موشکی ایران، در توسعه‌ی این برنامه نقش داشت، آبان ۱۳۹۳ مدیرعامل سازمان صنایع هوافضای وزارت دفاع شد و به گفته‌ی سخنگوی این وزارتخانه، بیش از چهل‌ودو سال سابقه‌ی مدیریتی، فنی و راهبردی دارد. با این‌همه، تا روز حضورش در مجلس، حتی یک عکس رسمی از او در رسانه‌ها وجود نداشت، تنها یک تصویر قدیمی در کنار احمدی‌نژاد.

تفاوتی که در کارنامه نشسته

آنچه او را از شانزده وزیر پیشین این وزارتخانه جدا می‌کند، سه لایه دارد. نخست، او غیرنظامی است، در حالی که از میان شانزده وزیر پیش از او تنها دو تن از بیرون نهادهای نظامی آمده بودند. دوم، او نخستین وزیری است که از دل بدنه‌ی خودِ وزارت دفاع برخاسته، نه از فرماندهی سپاه یا ارتش، نشانه‌ای از جابه‌جایی مرکز ثقل این وزارتخانه از میدان فرماندهی به آزمایشگاه و خط تولید. سوم، برخلاف همراهانش در جلسات مجلس که همگی یونیفرم بر تن داشتند، او با لباس شخصی حاضر شد، تصویری که خود گویای چهار دهه فعالیت پشت‌پرده است، نه در برابر دوربین.

کنایه‌هایی که از دل همین تفاوت برخاستند

دقیقاً همین پروفایل کم‌صدا و فنی بود که برخی نمایندگان را به واکنش واداشت. مجتبی زارعی، نماینده‌ی تهران، در روایتی که خود در دفاع از اخلاقی منتشر کرد، به چند جمله‌ی گفته‌شده در صحن علنی اشاره کرد. یکی از نمایندگان گفته بود وزیر پیشنهادی «رفتار جهادی ندارد»؛ زارعی با تعجب پاسخ داد مردی که چهل‌ودو سال در جهاد، تحریم و تهدید ترور زیسته و جوخه‌های آدم‌کش موساد سایه‌به‌سایه او را دنبال کرده‌اند، چگونه فاقد رفتار جهادی خوانده می‌شود. نماینده‌ای دیگر خواسته بود اخلاقی «معلوم کند می‌خواهد با محور مقاومت چه کند». و پیش‌تر، یکی دیگر از نمایندگان، با اشاره‌ای صریح به ماجرای رأی به تفاهم‌نامه‌ی اسلام‌آباد، گفته بود او باید روشن کند «طرف دولت است یا رهبر انقلاب» و مثل آن پرونده عمل نکند. نماینده‌ای دیگر نیز با لحنی طعنه‌آمیز پرسیده بود چرا تنگه‌ی هرمز در برنامه‌اش نیامده؛ پرسشی که اخلاقی تنها با این جمله پاسخ داد که سی سال است خانه‌اش محل کارش بوده است.

پرسشی که پشت این کنایه‌ها پنهان است

این انتقادها را نمی‌توان صرفاً به دغدغه‌ی تخصصی نسبت داد، چرا که حتی مخالفان او نیز سابقه‌ی فنی‌اش را زیر سؤال نبردند؛ آنچه زیر سؤال رفت، وفاداری سیاسی و لحن انقلابی او بود. ارجاع مستقیم یکی از نمایندگان به تفاهم‌نامه‌ی اسلام‌آباد، که ماه‌ها پیش با رأی برخی چهره‌های دولت همراه و سپس در عمل بی‌نتیجه ماند، نشان می‌دهد ریشه‌ی بخشی از این بدگمانی را باید در همان شکافی جست که میان جناح دیپلماسی و جناح ایستادگی نظامی در تهران شکل گرفته است. برای جناح ارزشی، اینکه وزیر دفاع در میانه‌ی جنگی احتمالی، لباس شخصی بپوشد و پاسخی ساکت و بی‌رجزخوانی به پرسش هرمز بدهد، نه نشانه‌ی اطمینان، که نشانه‌ی کمبود شور انقلابی تلقی می‌شود؛ درست در حالی که چهل‌ودو سال فعالیت پنهان و بی‌ادعا، دقیقاً همان کیفیتی است که یک برنامه‌ی موشکی را زنده نگه می‌دارد، نه هیجان تریبونی.

نکته‌ای که رأی قاطع نمی‌تواند آن را بپوشاند

رأی دویست‌وسی‌وهفت در برابر پانزده، تصویری از پیروزی قاطع ترسیم می‌کند؛ اما همان پانزده رأی، و کنایه‌هایی که حتی از دل اکثریت موافق نیز بیرون زد، نشان می‌دهند اعتماد به یک متخصص فنیِ کم‌حرف، در فضایی که ارزش غالب آن، نمایش و رجزخوانی است، هرگز بی‌دردسر به دست نمی‌آید. مردی که سی سال در سایه، دور از دوربین، برنامه‌ی موشکی کشورش را ساخته بود، در همان نخستین روزهای ظهورش از آن سایه، ناچار شد ثابت کند هنوز به‌اندازه‌ی کافی خشن، بلند و قابل‌رؤیت هست، معیاری که شاید کمتر به کارایی واقعی یک وزارتخانه مربوط باشد، و بیشتر به زبانی که در این مجلس، شنیدنی‌تر از هر کارنامه‌ای است.