مغز زنان؛ رازی که فقط در آستانه یائسگی برملا می‌شود

ترجمه و گردآوری: جوانه خانی

تصور کنید مغز شما، درست در لحظه‌ای که انتظار می‌رود بیشترین افت را تجربه کند، ناگهان دکمه‌ی «مکث» را می‌زند. این دقیقاً همان اتفاقی است که دانشمندان در مغز زنان، درست در آستانه یائسگی، کشف کرده‌اند؛ کشفی که به گفته خودشان، تصویر رایج ما از پیری مغز را زیر و رو می‌کند.

پژوهشی تازه که در نشریه معتبر Nature Communications منتشر شده، نشان می‌دهد روند طبیعی کوچک‌شدن مغز که همراه با افزایش سن رخ می‌دهد، دقیقاً در دوران گذار به یائسگی برای مدتی متوقف می‌شود. این یافته آن‌قدر غیرمنتظره بوده که رسانه‌های علمی معتبری چون Scientific American و Live Science نیز آن را با عنوان‌هایی چون «اتفاقی منحصربه‌فرد در مغز دوران یائسگی» پوشش داده‌اند.

پژوهشگران برای رسیدن به این نتیجه، مغز زنان را در سه دوره طلایی و پرتلاطم زندگی هورمونی‌شان یعنی بلوغ، بارداری و یائسگی زیر ذره‌بین بردند و برای نخستین‌بار، این سه مرحله را به‌طور مستقیم و در طول زمان با هم مقایسه کردند. نتیجه؟ در دوران بلوغ و بارداری، حجم ماده خاکستری مغز به‌طور محسوسی کاهش می‌یابد؛ اما وقتی پای یائسگی به میان می‌آید، این افت به‌طور غیرمنتظره‌ای متوقف می‌شود.

خانه تکانی مغز

سوفی فان‌ت هوف، از نویسندگان اصلی پژوهش، این یافته را «تحقیقی بنیادین برای درک مکانیسم‌های پایه‌ای مغز زنان» توصیف می‌کند؛ حوزه‌ای که به گفته او، سال‌ها مورد بی‌توجهی علم بوده است. یکی دیگر از محققان این پروژه نیز تأکید می‌کند این پژوهش برای اولین‌بار تصویری یکپارچه از سه مرحله حیاتی زندگی هورمونی زنان ارائه می‌دهد؛ چیزی که پیش از این هرگز در یک مطالعه واحد دیده نشده بود.

اما شاید جذاب‌ترین بخش ماجرا، تفسیر تازه‌ای است که این یافته از مفهوم «افت مغزی» ارائه می‌دهد. پژوهشگران کاهش ماده خاکستری در دوران بلوغ و بارداری را نه علامتی هشداردهنده، بلکه نشانه‌ای از بازآرایی هوشمندانه شبکه‌های عصبی می‌دانند؛ گویی مغز زنان در حال «خانه‌تکانی» برای سازگاری با شرایط جدید هورمونی است.

با این حال، داستان به همین سادگی هم نیست. این یافته‌ها با برخی پژوهش‌های پیشین، از جمله مطالعه‌ای گسترده از دانشگاه کمبریج که کاهش مشخص ماده خاکستری در هیپوکامپ طی دوران یائسگی را گزارش کرده بود، کاملاً هم‌راستا نیستند. با این‌ همه، این پژوهش گامی مهم در مسیری رو به رشد است: نگاه به مغز زنان نه به‌عنوان اندامی که صرفاً رو به افول می‌رود، بلکه ارگانی پویا که در طول زندگی، به‌ویژه در نقاط عطف هورمونی، پیوسته خود را بازتعریف می‌کند. شاید تا مدت‌ها این پرسش باقی بماند که چرا مغز زنان دقیقاً همین‌جا، در آستانه یائسگی، دست به این مکث موقت می‌زند؛ اما آنچه مسلم است، این‌که علم تازه دارد لایه‌های پنهان یکی از پیچیده‌ترین دوران‌های زندگی زنان را کشف می‌کند.

منابع:

https://parsi.euronews.com

https://www.livescience.com

https://www.scientifica

merican.com