گذار سبز بدون پول ممکن نیست!

کشورهای اروپای شرقی و مرکزی خواستار تقویت صندوق کربن اتحادیه اروپا شدند.

۱۲ کشور اروپای شرقی و مرکزی از اتحادیه اروپا خواسته‌اند منابع مالی صندوق نوسازی کربن را به‌طور قابل توجهی افزایش دهد تا کشورهای کم‌برخوردارتر بتوانند با هزینه‌های سنگین گذار به انرژی پاک مقابله کرده و اهداف اقلیمی اتحادیه را محقق کنند.

به گزارش تجارت نیوز، در حالی که اتحادیه اروپا خود را برای بازنگری یکی از مهم‌ترین سیاست‌های اقلیمی خود آماده می‌کند، گروهی از کشورهای اروپای شرقی و مرکزی خواستار افزایش حمایت‌های مالی از اعضای کم‌درآمدتر این بلوک شده‌اند. این کشورها معتقدند که گذار به انرژی‌های پاک و کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی، نیازمند منابع مالی پایدار و قابل پیش‌بینی است؛ به‌ویژه در شرایطی که اقتصاد اروپا با چالش‌های ژئوپلیتیکی، افزایش هزینه‌های انرژی و کاهش رقابت‌پذیری صنعتی روبه‌رو شده است.

در همین راستا، ۱۲ کشور عضو اتحادیه اروپا طی نامه‌ای رسمی از بروکسل خواسته‌اند تا «صندوق نوسازی» که از محل درآمدهای بازار کربن اتحادیه اروپا تأمین می‌شود، تقویت شده و منابع بیشتری برای حمایت از پروژه‌های انرژی پاک در اختیار کشورهای فقیرتر قرار گیرد.

درخواست ۱۲ کشور اروپایی برای افزایش منابع صندوق نوسازی

بر اساس نامه‌ای که در تاریخ ۱۹ ژوئن به کمیسیون اروپا ارسال شده و خبرگزاری رویترز نیز آن را مشاهده کرده است، کشورهای لهستان، بلغارستان، رومانی، استونی، یونان، جمهوری چک، کرواسی، مجارستان، لتونی، لیتوانی، اسلواکی و اسلوونی از اتحادیه اروپا خواسته‌اند تا میزان حمایت مالی از صندوق نوسازی را به شکل قابل توجهی افزایش دهد.

این درخواست در شرایطی مطرح شده است که کمیسیون اروپا در حال آماده‌سازی اصلاحات جدید در «سیستم تجارت انتشار گازهای گلخانه‌ای اتحادیه اروپا» یا ETS است. این سیستم یکی از مهم‌ترین ابزارهای اتحادیه اروپا برای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای محسوب می‌شود و از طریق تعیین سقف انتشار و فروش مجوزهای کربنی، صنایع را به کاهش آلایندگی تشویق می‌کند.

پیشنهاد رسمی کمیسیون اروپا برای بازنگری این سازوکار قرار است در تاریخ ۱۵ ژوئیه ارائه شود و انتظار می‌رود مباحث گسترده‌ای درباره آینده بازار کربن اروپا و نحوه تأمین مالی گذار سبز در این بلوک شکل گیرد.

صندوقی که تاکنون بیش از ۲۰ میلیارد یورو سرمایه‌گذاری کرده است

صندوق نوسازی اتحادیه اروپا یکی از مهم‌ترین ابزارهای مالی این بلوک برای حمایت از کشورهای کم‌برخوردارتر در مسیر گذار انرژی به شمار می‌رود. این صندوق از محل درآمد حاصل از فروش مجوزهای انتشار کربن در بازار ETS تأمین مالی می‌شود.

طبق آمار منتشرشده، این صندوق از سال ۲۰۲۱ تاکنون بیش از ۲۰ میلیارد یورو، معادل حدود ۲۲.۸۵ میلیارد دلار، در پروژه‌های مختلف انرژی پاک سرمایه‌گذاری کرده است. هدف اصلی این سرمایه‌گذاری‌ها کمک به کشورهای فقیرتر اتحادیه اروپا برای کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی، توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر، افزایش بهره‌وری انرژی و کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای است.

در متن نامه تأکید شده است که در شرایط فعلی جهان، که با افزایش نااطمینانی‌های اقتصادی و ژئوپلیتیکی همراه است، وجود سازوکارهای مالی پایدار و قابل پیش‌بینی برای موفقیت فرآیند گذار انرژی ضروری است.

امضاکنندگان نامه تصریح کرده‌اند که چالش‌های پیش روی گذار انرژی در حال افزایش است و به همین دلیل سطح تأمین مالی نیز باید متناسب با این چالش‌ها رشد کند. آنها خواستار افزایش چشمگیر منابع صندوق نوسازی شده‌اند تا کشورهای آسیب‌پذیرتر بتوانند بدون فشار بیش از حد اقتصادی، برنامه‌های اقلیمی خود را دنبال کنند.

بازنگری ETS و چالش رقابت‌پذیری صنایع اروپایی

بررسی و اصلاح سیستم تجارت انتشار گازهای گلخانه‌ای اتحادیه اروپا در ابتدا با هدف آماده‌سازی این سازوکار برای دوران پس از سال ۲۰۳۰ طراحی شده بود. این اصلاحات قرار است بازار کربن اروپا را با هدف اقلیمی جدید اتحادیه اروپا برای سال ۲۰۴۰ هماهنگ کند.

اتحادیه اروپا متعهد شده است تا سال ۲۰۴۰ میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای خود را نسبت به سطوح گذشته تا ۹۰ درصد کاهش دهد؛ هدفی بلندپروازانه که نیازمند سرمایه‌گذاری‌های گسترده در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر، فناوری‌های پاک و زیرساخت‌های کم‌کربن است.

با این حال، روند بازنگری ETS اکنون وارد یک مناقشه سیاسی گسترده شده است. بسیاری از دولت‌های اروپایی نگران هستند که افزایش هزینه‌های ناشی از سیاست‌های اقلیمی، رقابت‌پذیری صنایع این قاره را در برابر رقبای جهانی کاهش دهد.

کشورهایی مانند ایتالیا و جمهوری چک از کمیسیون اروپا خواسته‌اند فشارهای ناشی از ETS بر صنایع را کاهش دهد. به اعتقاد این کشورها، هزینه‌های بالای خرید مجوزهای کربنی می‌تواند به تولیدکنندگان داخلی آسیب وارد کند و توان رقابتی آنها را در بازارهای جهانی کاهش دهد.

اما از سوی دیگر، کاهش سختگیری‌های ETS می‌تواند پیامدهای مالی مهمی نیز داشته باشد. اگر تعداد مجوزهای کربنی افزایش یابد یا قیمت آنها کاهش پیدا کند، درآمد حاصل از بازار کربن کمتر خواهد شد و در نتیجه منابع مالی صندوق نوسازی نیز کاهش می‌یابد. این موضوع نگرانی کشورهای کم‌درآمدتر اتحادیه اروپا را افزایش داده است.

نقش صندوق نوسازی در توسعه پروژه‌های انرژی پاک

صندوق نوسازی در حال حاضر از ۱۳ کشور اروپایی شامل ۱۲ کشور امضاکننده نامه و همچنین پرتغال حمایت می‌کند. هدف اصلی این صندوق آن است که کشورهای دارای درآمد کمتر بتوانند بدون عقب ماندن از سایر اعضای اتحادیه، به اهداف اقلیمی و کاهش انتشار کربن دست یابند.

در سال‌های اخیر، این صندوق از پروژه‌های متعددی در سراسر اروپا حمایت کرده است. در مجارستان، بخشی از منابع این صندوق برای نوسازی حمام‌های حرارتی عمومی اختصاص یافته تا مصرف انرژی در این تأسیسات کاهش یابد. همچنین در لهستان، برنامه مشهور «هوای پاک» با کمک این صندوق اجرا شده است؛ برنامه‌ای که به خانوارها کمک می‌کند سیستم‌های گرمایشی آلاینده را با تجهیزات پاک‌تر جایگزین کرده و خانه‌های خود را عایق‌بندی کنند تا مصرف انرژی کاهش یابد.

این اقدامات علاوه بر کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای، موجب صرفه‌جویی در هزینه‌های انرژی خانوارها و افزایش بهره‌وری مصرف انرژی در کشورهای عضو شده است.

نگرانی کشورهای کم‌درآمد از آینده گذار سبز اروپا

کشورهای اروپای شرقی و مرکزی معتقدند که اجرای موفق سیاست‌های اقلیمی اتحادیه اروپا تنها زمانی امکان‌پذیر خواهد بود که همه اعضا از فرصت برابر برای سرمایه‌گذاری در انرژی پاک برخوردار باشند. این کشورها هشدار داده‌اند که در صورت کاهش منابع مالی یا تضعیف صندوق نوسازی، فاصله اقتصادی و صنعتی میان اعضای ثروتمند و کم‌برخوردار اتحادیه اروپا افزایش خواهد یافت.

به اعتقاد آنها، گذار انرژی نباید به عاملی برای تشدید نابرابری اقتصادی در اروپا تبدیل شود، بلکه باید به شکلی مدیریت شود که تمامی کشورهای عضو بتوانند از مزایای اقتصاد سبز بهره‌مند شوند.

در آستانه تصمیم‌گیری‌های مهم اتحادیه اروپا درباره آینده بازار کربن و سیاست‌های اقلیمی، درخواست ۱۲ کشور اروپای شرقی و مرکزی برای تقویت صندوق نوسازی نشان‌دهنده اهمیت روزافزون تأمین مالی در فرآیند گذار به انرژی پاک است. این کشورها معتقدند تحقق اهداف بلندپروازانه اقلیمی اتحادیه اروپا، از جمله کاهش ۹۰ درصدی انتشار گازهای گلخانه‌ای تا سال ۲۰۴۰، بدون حمایت مالی گسترده از اقتصادهای ضعیف‌تر امکان‌پذیر نخواهد بود. اکنون نگاه‌ها به کمیسیون اروپا دوخته شده است تا مشخص شود در بازنگری جدید ETS چه تصمیمی برای آینده صندوق نوسازی و تأمین مالی گذار سبز اروپا اتخاذ خواهد شد.