بازی مرد دیوانه تا کجا پیش می‌رود؟

تهران احتمال گسترش دامنه درگیری را جدی می‌داند و می‌کوشد با ایجاد بازدارندگی، آمریکا و متحدانش را از پاسخ متقابل منصرف کند

صلاح‌الدین خدیو

روزنامه‌نگار

ماه پس از امضای تفاهم‌نامه اسلام‌آباد، ایران به‌طور رسمی از آن خارج شد؛ هرچند عمر عملی این توافق از این هم کوتاه‌تر بود و از همان هفته‌های نخست، با نقض‌های متقابل و افزایش بی‌اعتمادی، عملاً کارایی خود را از دست داد.
هم‌زمان، یک مقام امنیتی ایران  هشدار داد: «اگر ایالات متحده امشب زیرساخت‌های حیاتی ایران را هدف قرار دهد، ایران نیز فرودگاه‌های دوبی و ابوظبی و بنادر فجیره و جبل‌علی را مورد حمله قرار خواهد داد.»

این هشدار، که پس از انفجار یکی از نیروگاه‌های اصلی برق کویت در حملات بامداد دیروز ایران مطرح شد، نشان می‌دهد تهران احتمال گسترش دامنه درگیری را جدی می‌داند و می‌کوشد با ایجاد بازدارندگی، آمریکا و متحدانش را از پاسخ متقابل منصرف کند.
گزارش‌ها حاکی از آن است که اوضاع در کویت رو به وخامت گذاشته و دولت این کشور در آستانه اعلام وضعیت اضطراری قرار دارد. اگر این روند ادامه یابد، بحران از مرحله درگیری‌های محدود عبور کرده و می‌تواند به بی‌ثباتی گسترده‌تری در سراسر جنوب خلیج فارس بینجامد.

در دور اخیر تنش‌ها، امارات متحده عربی تا حد زیادی از حملات مستقیم ایران در امان مانده بود و حتی کوشید خود را از چرخه رویارویی نظامی دور نگه دارد. با این حال، قرار گرفتن نام دوبی، ابوظبی، فجیره و جبل‌علی در فهرست اهداف احتمالی، نشان می‌دهد که تهران در صورت ورود مستقیم آمریکا به حمله علیه زیرساخت‌های ایران، دیگر میان کشورهای میزبان نیروها و تأسیسات آمریکایی تفکیکی قائل نخواهد شد.

اهمیت این تهدید از آن روست که فرودگاه‌های دوبی و ابوظبی از بزرگ‌ترین مراکز ترانزیت هوایی جهان و بنادر جبل‌علی و فجیره از مهم‌ترین گره‌های تجارت دریایی و انتقال انرژی میان آسیا، اروپا و آفریقا به شمار می‌روند. هرگونه اختلال در فعالیت این مراکز، تنها به امارات محدود نخواهد ماند، بلکه زنجیره‌های تأمین، بازارهای انرژی، حمل‌ونقل دریایی و هوایی و اقتصاد جهانی را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد.

از این منظر، هشدار امروز تهران صرفاً تهدیدی علیه امارات نیست، بلکه پیامی راهبردی به واشنگتن و متحدان منطقه‌ای آن است: هرگونه حمله به زیرساخت‌های حیاتی ایران، می‌تواند با گسترش دامنه جنگ به مراکز اصلی تجارت و ترانزیت خلیج فارس پاسخ داده شود؛ سناریویی که هزینه‌های آن به‌مراتب فراتر از میدان نبرد خواهد بود.
از این رو، نوع، گستره و سطح حملات احتمالی آمریکا در ساعات آینده، نقشی تعیین‌کننده در مسیر تحولات خواهد داشت. اگر واشنگتن دامنه حملات را محدود نگه دارد، هنوز امکان مهار بحران وجود دارد؛ اما حمله به زیرساخت‌های حیاتی ایران، می‌تواند آستانه‌ای تازه در این رویارویی بگشاید و پای بازیگران بیشتری را به میدان بکشاند.

به نظر می‌رسد تهران می‌کوشد با تهدید به تحمیل هزینه‌های نامتقارن، راهبردی را که در ادبیات روابط بین‌الملل گاه از آن با عنوان «راهبرد مرد دیوانه» یاد می‌شود، بی‌اثر سازد؛ یعنی این پیام را منتقل کند که هرگونه تشدید تنش، با پاسخی پیش‌بینی‌ناپذیر و پرهزینه روبه‌رو خواهد شد. هدف چنین موضعی، بیش از آنکه آغاز جنگی فراگیر باشد، بازتعریف مرزهای بازدارندگی و افزایش هزینه تصمیم به حمله برای طرف مقابل است.
منبع: کانال تلگرام نویسنده