جزییات جنایت جنگی آمریکا در حمله سیریک؛ کمکهای ترامپ عروسی مردم ایران را عزا کرد!
سازمان هلالاحمر ایران در پیامی که در شبکهی X منتشر کرد، مکانیسم دقیق حادثه را چنین توضیح داد، در پی یک حمله موشکی آمریکا، ترکشها به خانهای مسکونی در شهر کوهستک اصابت کرد که مراسم عروسی در آن برپا بود
مقامهای ایرانی این حمله را علناً «جنایت جنگی» خواندهاند
امیرحسین مصلی
روزنامهنگار
نیروهای آمریکایی، شامگاه سهشنبه (۱۰ شهریور ۱۴۰۵ برابر با یکم سپتامبر ۲۰۲۶)، در جریان موجی تازه از حملات به اهداف نظامی ایران، ترکش موشکها به منطقهای مسکونی در روستای کوهستک از توابع شهرستان سیریک در استان هرمزگان فرود آمد؛ در خانهای که در آن جشن عروسی برگزار میشد. بر اساس تازهترین آمار رسمی که رضا شهیدیان، فرماندار سیریک، به صداوسیما اعلام کرده، دستکم پنج نفر کشته و ۶۳ نفر مجروح شدهاند که ۵۰ نفر از مصدومان را زنان و کودکان تشکیل میدهند؛ همهی مجروحان به بیمارستانی در میناب منتقل شده و به گفتهی فرماندار در وضعیت باثباتی قرار دارند، هرچند گزارشهای ساعات نخست از وخامت حال شماری از آنان نیز حکایت داشت. در میان کشتهشدگان دستکم یک کودک نیز وجود دارد. با توجه به ماهیت تازه و در حال تحول این خبر، ارقام تلفات ممکن است در ساعات آینده تغییر کند.
چه گذشت
روایتی از یک کودک بازمانده از این حادثه منتشر شده که پیش از انفجار، صدای جنگندهها را شنیده بود. این کودک گفته است هنگام ورود به محل، انفجاری بسیار شدید رخ داد و آجر و سنگ و سیمان بر سر و صورتش فرود آمد و افراد زیادی مجروح شدند؛ به گفتهی او، همه در آن مراسم افراد عادی و غیرنظامی بودند.
سازمان هلالاحمر ایران در پیامی که در شبکهی X منتشر کرد، مکانیسم دقیق حادثه را چنین توضیح داد، در پی یک حمله موشکی آمریکا، ترکشها به خانهای مسکونی در شهر کوهستک اصابت کرد که مراسم عروسی در آن برپا بود. این توضیح نکتهای مهم را روشن میکند، بر اساس شواهد موجود، به نظر میرسد این خانه هدف مستقیم و از پیشتعیینشده نبوده، بلکه بر اثر پرتاب ترکش از حملهای در همان منطقه آسیب دیده است؛ تلویزیون دولتی ایران نیز از اصابت به یک اسکله ماهیگیری و برج سازمان بنادر و دریانوردی در سیریک، و همچنین یک کارخانه پودر ماهی در جزیره قشم، در همان شب خبر داد. ارتش آمریکا نیز اعلام کرد در این دور از حملات، پایگاههای پدافند هوایی، سامانههای رادار، تأسیسات دریایی، ظرفیتهای مینگذاری و مراکز مخابراتی ایران را هدف قرار داده است؛ فهرستی که نشان میدهد هدف رسمی این عملیات زیرساخت نظامی منطقه بوده، نه لزوماً محل برگزاری عروسی.
سخنگوی وزارت خارجه ایران، اسماعیل بقایی، این حمله را «وحشیانه» خواند و آن را بخشی از زنجیرهای از اقدامات مشابه توصیف کرد؛ وی در همین راستا مدعی شد که در نخستین روز جنگ، ۲۸ فوریه، نیروهای آمریکایی یک مدرسه ابتدایی در میناب را هدف قرار داده و بیش از ۱۵۰ نفر، بیشترشان کودک، کشته شده بودند، و همچنین به حملهای در لامرد که به گفتهی او دستکم ۲۱ کشته برجای گذاشته بود، اشاره کرد.
زمینهای که این حمله در آن رخ داد
این حادثه در خلأ رخ نداده است. جنگ ایران و آمریکا (به همراه اسرائیل) از ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ با حملهی مشترک آمریکا و اسرائیل آغاز شد؛ حملهای که در جریان آن آیت الله علی خامنهای، رهبر وقت جمهوری اسلامی، ترور شد. ایران در پاسخ، تنگهی هرمز را مسدود کرد و آمریکا از ۱۳ آوریل محاصرهی دریایی ایران را آغاز کرد. از آن زمان، دورههایی از تنش و آرامش نسبی جای خود را به یکدیگر دادهاند؛ حملهی اخیر، پس از حدود یک ماه آرامش نسبی میان دو طرف رخ داده و به گفتهی رسانههای بینالمللی، ادامهی رویارویی آخر هفتهی گذشته و مهمترین تشدید تنش از آن زمان تاکنون بوده است. فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) این دور از حملات را واکنشی به آنچه «اقدامات اخیر سپاه پاسداران علیه کشتیرانی تجاری در تنگهی هرمز و علیه نیروهای آمریکایی مستقر در منطقه» خواند، توجیه کرد. کاپیتان تیم هاوکینز، از فرماندهی نیروی دریایی آمریکا، در گفتوگو با بیبیسی ضمن تأیید اطلاع از گزارشهای حمله به سیریک، تأکید کرد ارتش آمریکا برخلاف سپاه پاسداران غیرنظامیان را هدف قرار نمیدهد. دونالد ترامپ نیز در واکنش به این رویداد، ایران را از تشدید بیشتر تنش برحذر داشت و وعده داد در صورت پاسخ ایران، ضربهای سنگینتر در راه خواهد بود. در پی این حمله، سپاه پاسداران با موشک و پهپاد پایگاههای آمریکا در اردن و بحرین را هدف قرار داد، کویت از رهگیری موشکها خبر داد و سپاه مدعی سرنگونی یک پهپاد MQ۹ آمریکایی شد.
چرا این حمله میتواند مصداق جنایت جنگی باشد
حقوق بشردوستانهی بینالمللی (کنوانسیونهای ژنو و پروتکلهای الحاقی آن) بر سه اصل بنیادین استوار است؛ اصل تفکیک، که میان نظامیان و غیرنظامیان و میان اهداف نظامی و غیرنظامی مرز میکشد؛ اصل تناسب، که حمله به یک هدف نظامی را حتی در صورت مشروعیت، در برابر آسیب قابلپیشبینی به غیرنظامیان محدود میکند؛ و اصل احتیاط، که طرف حملهکننده را ملزم میکند پیش از هر عملیات، تمام تدابیر ممکن را برای کاهش آسیب به غیرنظامیان بهکار گیرد. نقض هر یک از این اصول، بسته به شدت و آگاهی از پیامد، میتواند مصداق جنایت جنگی باشد؛ نه فقط حملهی عمدی به غیرنظامیان، بلکه حملهای بیتناسب یا بدون احتیاط کافی در مجاورت غیرنظامیان نیز مشمول این تعریف میشود.
در مورد سیریک، این پرسش کلیدی همچنان باز است، آیا نیروهای آمریکایی از برگزاری یک مراسم عروسی در نزدیکی اهدافی مانند اسکله و برج بندری آگاه بودند یا میتوانستند باشند؟ اگر پاسخ مثبت باشد، حتی با فرض غیرنظامینبودن هدف اصلی، ادامهی حمله بدون تدابیر احتیاطی کافی میتواند نقض اصل احتیاط و تناسب تلقی شود؛ بهویژه در منطقهای ساحلی و کمجمعیت که شناسایی یک تجمع بزرگ انسانی از هوا چندان دشوار نیست. از سوی دیگر، وقوع تلفات غیرنظامی بهخودیخود همیشه به معنای جنایت جنگی نیست؛ حقوق جنگ، آسیب جانبی را در چارچوب تناسب میپذیرد اما آنچه این حادثه را در آستانهی این تعریف قرار میدهد، ترکیبی است از شمار بالای تلفات غیرنظامی (۵ کشته و ۶۳ مجروح، اکثراً زنان و کودکان)، نزدیکی هدف اعلامی به یک تجمع شناختهشدهی مدنی، و الگوی تکرارشوندهی چنین حوادثی در تاریخ عملیات نظامی آمریکا، که در ادامه به آن میپردازیم. مقامهای ایرانی، از جمله معاون امنیتی استاندار هرمزگان و رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس، این حمله را علناً «جنایت جنگی» خواندهاند.
سابقهای که تازه نیست
آنچه در سیریک رخ داد، نخستین بار نیست که یک جشن عروسی زیر آتش نیروهای آمریکایی یا متحدانش قربانی میشود. در ژوئیهی ۲۰۰۸، حملهی هوایی ارتش آمریکا به یک دستهی عروسی در ناحیهی هسکهمینا در استان ننگرهار افغانستان، ۴۷ غیرنظامی از جمله خودِ عروس را کشت؛ واشینگتن در آن زمان کشتهشدن غیرنظامیان را رد کرد، اما تحقیقات دولت افغانستان خلاف آن را نشان داد. در دسامبر ۲۰۱۳، یک پهپاد آمریکایی در یمن کاروان عروسیای را هدف گرفت که ۱۲ مرد را کشت و دستکم ۱۵ نفر از جمله خودِ عروس را زخمی کرد؛ سازمان دیدهبان حقوق بشر در گزارشی با عنوان «عروسیای که عزا شد»، خواستار تحقیقات مستقل آمریکا شد. به گزارش نشریهی نیشن، این دستکم هشتمین باری بود که یک جشن عروسی، بهطور کامل یا جزئی، هدف حملات هوایی آمریکا در افغانستان، عراق و یمن قرار میگرفت. در اکتبر ۲۰۱۵ نیز حملهی ائتلاف سعودی، با پشتیبانی آمریکا، به یک مراسم عروسی در الوهجهی یمن ۱۳۱ کشته برجای گذاشت که دبیرکل وقت سازمان ملل آن را محکوم کرد. کارشناسان ثبت تلفات غیرنظامی جنگ، از جمله نیل کرافورد در گفتوگو با رادیو ملی آمریکا، تأکید کردهاند هدف قرارگرفتن مراسم عروسی در عملیات نظامی آمریکا «کمسابقه نیست».
عروسی در هرمزگان؛ جشنی چندروزه
عروسیهای سنتی مناطق ساحلی هرمزگان، برخلاف تصور رایج، مراسمی یکشبه نیستند؛ آیینی چندروزهاند که با «حنابندان» شب پیش از عروسی آغاز میشود، با مراسم «پاشویهی داماد» با گلاب، به نشانهی آغازی خوشبو و پاک برای زندگی مشترک، ادامه مییابد و در آیینی به نام «ساخت»، انتقال جهاز و لباس عروس از خانهی داماد با ساز و آواز و پایکوبی محلی همراه میشود. تدارک «حجله» یا اتاق عروس، با تزیینات فاخر، یکی از باشکوهترین بخشهای این جشنهاست که در آن همبستگی محلی و مشارکت جمعی خانوادهها و همسایگان نقشی محوری دارد. درست همین ماهیت پرشور و جمعی این آیینهاست که ابعاد فاجعه را در کوهستک تشدید میکند، جمعیتی که برای شادی گرد آمده بودند، ساعتی بعد میان آوار و مجروحان خود ماندند.
واکنشها تاکنون
خبر حمله به عروسی سیریک بهسرعت در رسانههای بینالمللی بازتاب یافت؛ الجزیره، آسوشیتدپرس (به نقل رسانههای دیگر)، یونایتدپرس اینترنشنال، روزنامهی دیلی صباح ترکیه و رادیو ملی ایرلند از جمله رسانههایی بودند که با استناد به گزارشهای هلالاحمر ایران، مقامهای استانی هرمزگان و بیانیهی سنتکام، این رویداد را پوشش دادند؛ الجزیره حتی تصویر منتشرشده از محل حادثه را با شواهد تصویری و ماهوارهای مستقل راستیآزمایی کرد. در داخل ایران، شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی این حمله را «جنایت علیه بشریت» خواند و مردم را به تجمعات شبانهی اعتراضی فراخواند. تا این لحظه، هیچ نهاد حقوقی یا قضایی بینالمللی نظر رسمی دربارهی ماهیت حقوقی این حمله اعلام نکرده و ارزیابی مستقل سازمانهای حقوق بشری از جزئیات حادثه هنوز در جریان است.