اعتراضات دی ماه محصول انباشت خشم بود

معترضان حق اعتراض داشتند

گروه سیاسی مستقل آنلاین: اعتراضات دی ماه 1404 از جنبه‌های مختلف حائز اهمیت است. این ناراضایتی ها ابتدا در تاریخ 8 دی‌ماه از بازار آغاز شد و رفته رفته به بیش از 100 شهر کشور گسترش یافت. درست است که هسته اولیه این اعتراضات به بهانه افرایش قیمت دلار شکل گرفت اما تورم افسارگسیخته، افزایش بی رویه مایحتاج اولیه زندگی و عناوین اقتصادی دیگر از دلایل آغاز اعتراضات دی ماه بود.

حسین علایی، از نظامیان باسابقه کشورمان در همین رابطه می‌نویسد: "علاوه بر نارضایتی موجود که بستر مهم و اصلی بروز اعتراضات در کشور است، باید به شیوه و نحوه حکمرانی در اداره امور کشور هم اشاره کرد. این شیوه حکمرانی در حوزه‌های مختلف، تا حدود زیادی موجب تولید نارضایتی سیستماتیک در بین بخش قابل توجهی از مردم شده است. برای مثال بهره گیری نادرست از قانون نظارت، باعث شده اکثر فعالین سیاسی کشور احساس ناخرسندی از شیوه تأیید صلاحیت‌ها و نحوه برگزاری انتخابات‌های مختلف داشته باشند و یا ساز و کار اقتصاد دولتی و قیمت‌های دستوری، موجب ایجاد نارضایتی برای اکثر فعالین حوزه اقتصاد و صنعت در بخش خصوصی شده است. همچنین ایجاد محدودیت‌های پیوسته و مستمر در اینترنت و فضای مجازی، موجب لطمات و صدمات اساسی به کسب و کارهای نوین زده است که موجب نارضایتی عمیق صاحبان کسب و کارهای دیجیتالی و نیز دانشگاهیان و فرهیختگان و دانشجویان شده است."

علایی در ادامه می‌نویسد: "بنابراین می‌توان گفت افزایش فشارهای مختلف اقتصادی، اجتماعی، سیاسی، روانی و امنیتی، موجب شده تاب آوری جامعه تا حد زیادی از دست برود و جوانان در این جامعه ناآرام با حضور در خیابانها بخواهند به تخلیه احساسات و هیجانات خود و بیان ناخرسندی‌ها بپردازند. همچنین عدم پاسخگویی مناسب و به موقع به حرف‌ها و خواسته‌های معترضین و ناکارآمدی در مدیریت بحران، موجب بروز تلفات تأسف بار در صحنه‌های خیابانی شده است که خود این کشتارها به نوبه خود، موجب ایجاد زمینه و بستر جدید برای بروز ناآرامی‌های بعدی می‌شود."

با این حال همه اینها در حالی است که اعتراضات دی ماه در بُعد آمار جان باخته‌ها هم رکوردشکنی کرد. دولت درحالی تعداد کشته شده ها را بیش از 3هزارنفر اعلام می‌کند که برخی رسانه‌های خارج از کشور این عدد را بیش از 10 هزار نفر و اعداد بزرگتر دیگری عنوان می‌کنند. مساله‌ای که با گذشت بیش از یکماه از آن روزها هنوز شفاف نشده است. اما موضوعی که به نظر می‌رسد اکثر کارشناسان و تحلیلگران روی آن اشتراک نظر دارند این است که معترضان دچار انباشت خشم ناشی از تورم و نادیده گرفته شدن توسط حاکمیت شده‌اند.

تقی آزاد ارمکی جامعه شناس درباره همین مطلب یعنی اعتراضات دی ماه و آینده آن به دیدبان ایران گفت: آن چیزی که دارد اتفاق می‌افتد، به نظر من بازنگری و بازبینی جامعه ایرانی در مورد حوادث دی است؛ یعنی مردم در این شرایط، احتمال حمله آمریکا و بعد عدم حمله آمریکا را پیشِ رو دارند. هرچند که بیشتر به فکر حمله آمریکا هستند و انتظار آن را می‌کشند، اما در عین حال نوعی تأمل در این‌باره شکل گرفته که در دی‌ماه چه اتفاقی افتاد و چه بر سر جامعه آمد.

این جامعه‌شناس ادامه داد: به نظر من این وضعیت چیز عجیبی است؛ چرا که هیچ‌کس درباره ماجرای دی پاسخ نداد. برای مثال  فرض کنید ترامپ می‌گوید شما قاتلید، شبکه های خارجی می‌گویند جمهوری اسلامی درحال فرو ریزی است، اما از سوی دیگر گفته می‌شود که  سه هزار و خورده‌ای کشته شده‌اند که بخش اعظم آن‌ها هم جزو شهدا هستند. با این حال، اینکه چه چیزی شد، چه اتفاقی افتاد، چرا اتفاق افتاد، چه کسانی این اتفاقات را رقم زدند و مختصات و ویژگی‌های آن چه بود، هیچ‌وقت گفته نشد.

آزاد ارمکی با تأکید بر نقش نهادهای رسمی در شفاف‌سازی افزود: رسانه رسمی این کشور یا دانشگاه این کشور باید بتواند چهار پژوهشگر را بیاورد و بگوید چه اتفاقی رخ داده، طرح‌های متفاوت چه بود، چه کارهایی کردند، چه شد، نیروی انتظامی چه کرد، سپاه چه کرد و در نهایت چه اتفاقی افتاد؛ اما هیچ‌کس توضیح نداد.

او تصریح کرد: در چنین ابهامی که شکل می‌گیرد، یک‌دفعه می‌بینید که مثلاً رسانه خارجی تعداد کشته‌ها را ۳۴ هزار و ۵۰۰ نفر اعلام می‌کند یا می‌گوید ۱۰۰ هزار نفر در زندان هستند  و بازداشت شدند. این ابهام موجب شده که خود مردم شروع به کنکاش، جست‌وجوگری و تأمل در این زمینه کنند؛ که به نظر من خود می‌تواند مقدمه یک اقدام بعدی باشد.

این جامعه‌شناس هشدار داد: معتقدم در آینده نه‌چندان دور، چه از حمله ترامپ عبور کنیم و چه نکنیم، در معرض مجموعه‌ای از جنبش‌های اجتماعی قرار خواهیم گرفت که نمی‌توان آن‌ها را به‌راحتی نام‌گذاری کرد، اما به شکل شورش‌های بزرگ و فراگیر بروز خواهند کرد؛ شورش‌هایی که ریشه در خشمی دارند که انباشته شده و جهلی که وجود دارد و گویی نوعی تحقیر در حال شکل‌گیری است.

آزاد ارمکی ادامه داد: کسی توضیح نمی‌دهد و مردم احساس تحقیر می‌کنند؛ هم کسانی که کشته شدند، هم کسانی که کشتند و هم کسانی که مسئول بودند و ناظر بودند هیچ‌کس اطلاعات دقیقی از آنچه رخ داده ندارد و یک تحقیرشدگی عمومی وجود دارد و تحقیر ضربدر خشم، می‌تواند به یک اعتراض مجدد خشونت‌آمیز منجر شود.

او در ادامه تأکید کرد: اگر درباره این اتفاقی که افتاد صحبت می‌شد، اگر عده‌ای بخشیده می‌شدند، عده‌ای محاکمه می‌شدند، عده‌ای مواخذه می‌شدند و مردم  کلی، نه  فقط طرفداران را به دوستی و سلامت دعوت می‌کردند، آن‌وقت به نظر من این تحقیر شدگی منتفی می‌شد و خشم می‌توانست تبدیل  به چیزی به نام کنش مثبت شود تا مردم به سراغ حق خود بروند. 

این جامعه‌شناس در پایان گفت: اما ما هیچ‌کدام از این مسیرها را نرفتیم. کسی که کشته شده، حقوقی ندارد؛ معترضان حقوقی نداشتند و وقتی آن‌ها را به اغتشاشگر تبدیل می‌کنیم و بعد با آن‌ها برخورد می‌کنیم، حق اعتراض‌شان متوقف می‌شود. در حالی که معترضان همچنان حق اعتراض داشتند، اما هیچ‌کس پاسخ نداد و هیچ راهی برایشان نگذاشت. این تحقیرشدگی به اضافه خشم می‌تواند در کنار هم یک انرژی تازه برای حوادث بعدی تولید کند.