درباره حداقل و حداکثر سن مجاز برای اهدای خون چه می دانید؟
سابقه اولین تزریق خون در کشور ما به سالهای ابتدایی دهه ۲۰ خورشیدی باز میگردد.
ماجرای تاسیس سازمان ملی انتقال خون، روند توسعه و روزآمد شدن آن در کشور، اهدای خون کاملا داوطلبانه، سهم گروههای سنی و جنسی در اهدای خون، سلامت خونهای اهدایی ایرانیان و ... از جمله مباحثی است که مدیرکل انتقال خون استان تهران در آستانه روز جهانی اهدای خون به تشریح آن پرداخت و در عین حال در پاسخ به برخی شبهات تاکید کرد که خونهای اهدایی مردم قابل انتقال به خارج از کشور نیست؛ چراکه شاخصهایی که برای سلامت اهدای خون در نظر گرفته میشود، کشور به کشور متفاوت است.
دکتر سید منتظر شبَّر با اشاره به شعار روز جهانی اهدای خون مبنی بر "من هستم؛ چون تو خون اهدا میکنی"، گفت: شعار همه ساله با مشارکت و نظرات کشورهای مختلف توسط سازمان بهداشت جهانی انتخاب میشود.
از "خون فروشی" تا تاسیس سازمان ملی انتقال خون
وی با اشاره به اینکه سابقه اولین تزریق خون در کشور ما به سالهای ابتدایی دهه ۲۰ خورشیدی باز میگردد، اظهار کرد: در واقع در این سالها با توجه به نوپا بودن طب انتقال خون و ناآشنا بودن اذهان عمومی با این مقوله، دریافت خون از داوطلبان برای تزریق به بیماران به سختی انجام میشد و راضی کردن افراد برای اهدای خون عمدتا به ابتکار عمل پزشک بستگی داشت. بیمارستانهای ارتش و مراکز جمعیت شیر و خورشید سرخ ایران از اولین مراکزی بودند که به صورت سیستماتیک اقدام به جمعآوری خون از میان اعضا و داوطلبان خود کردند.
وی افزود: به مرور با شناخته شدن ارزش حیاتی تزریق خون در نجات جان بیماران و افزایش تجویز خون در مراکز درمانی، جمع آوری خون داوطلبان جوابگوی نیاز بیماران نبود و تنها راه چاره پرداخت مبالغی در برابر دریافت خون بود. بنگاههایی که خون را در ازای پرداخت مبالغ اندکی از مردم میخریدند و با قیمت بالا به بیمارستانها و مراکز درمانی میفروختند رونق گرفتند. در این شرایط بدیهی بود که مشتریان این بنگاهها را عمدتا افراد بیبضاعت و بویژه معتادان و خیابان خوابها تشکیل میدادند و به همین دلیل کمترین کنترلی از نظر بررسی سلامت و کیفیت روی خونها وجود نداشت.
او تاکید کرد: با توجه به مشکلات و عوارض ناشی از تعدد متولیان امر انتقال خون، فعالیت سودجویانه بنگاههای خصوصی، طرح اولیه تاسیس یک سازمان مستقل برای ساماندهی سیستم تامین خون و فراوردههای خونی شکل گرفت تا اینکه در نهایت سازمان ملی انتقال خون ایران در نهم مرداد ماه ۱۳۵۳ تاسیس شد.
مردان؛ بیشترین اهداکنندگان خون در ایران و جهان
وی با بیان اینکه در تمام دنیا جمعیت بیشتری از اهدا کنندگان خون را مردان تشکیل میدهند، اظهار کرد: تقریبا تا ۹۰ درصد اهدا کنندگان خون آقایان هستند و این شرایط به دلایل مختلفی از جمله شرایط جسمی خانمها است که نگرانند کم خونی داشته باشند و خون اهدا نمیکنند.
جمعیت ۵ درصدی زنان اهدا کننده خون
وی افزود: این آمار اهدای خون پایین بانوان یک نوع چالش است. ما سلامت و کم خونی افراد را به شکل بسیار تخصصی بررسی میکنیم و در صورتی که فرد شرایط اهدای خون نداشته باشد به هیچ عنوان از او خون نمیگیریم؛ چرا که سلامت اهدا کنندگان مهم است. تقاضای ما مراجعه همه افراد است؛ در نهایت ممکن است این مراجعه به یک کشف رایگان تبدیل شود و فرد متوجه کم خونی خود شده و به دنبال درمان برود. در زمان دفاع مقدس خانمها نیمی (۵۰ درصد) از نیاز به خون را در کشور تامین میکردند اما اکنون شاید جمعیت زنان هدا کننده خون به ۵ درصد برسد.
فواصل زمانی مجاز برای اهدای خون
وی درباره فواصل زمانی مجاز اهدای خون، بیان کرد: آقایان در یک سال ۴ مرتبه و خانمها در یک سال ۳ مرتبه میتوانند خون اهدا کنند. در هر بار اهدای خون نیز ۴۵۰ سیسی خون گرفته میشود و بدن هم به راحتی توانایی جبران این میزان خون گرفته شده را دارد و بعد از ۴ هفته این مقدار خون در بدن بازسازی میشود.
گروه خونی O مثبت بیشترین نسبت نیاز و اهدای خون
وی درباره سهم گروههای خونی در کشور، تصریح کرد: گروه خونی O مثبت بیشترین نسبت را در بُعد نیاز و اهداکنندگان دارد چنانچه در حال حاضر یک سوم ذخایر خونی ما در تهران گروه خونی O مثبت است. به طور کلی گروههای خونی مثبت فقط میتوانند به گروههای مثبت خون اهدا کنند اما در مورد گروههای خونی منفی چنین نیست و این سبب میشود نیازمان به گروههای خونی منفی بیشتر باشد؛ اما این موضوع نباید سبب عدم اهدای خون در گروه خاصی شود و همواره از مردم میخواهیم فارغ از گروه خونی خود برای اهدای خون مراجعه کنند.
حداقل و حداکثر سن مجاز برای اهدای خون
او تاکید کرد: در استان تهران چندین نفر (مرد) اهدا کننده مستمر خون داریم چنانچه حتی افرادی را در جامعه آماری خود داریم که نزدیک به ۲۰۰ بار خون اهدا کردهاند. برای کسانی که هیچ وقت خون اهدا نکرده باشند بالاتر از ۶۵ سال خون نخواهیم گرفت؛ چراکه ممکن است برای سلامتی خود آنها ضرر داشته باشد اما اگر فرد پیش از آن هم اهدا کننده مستمر خون بوده باشد، بدنش به این روند عادت کرده است و تا ۷۰ سالگی میتواند اهدای خون انجام دهد. حداقل سن اهدای خون نیز 18 سال است.
بررسی سلامت خونهای اهدایی هم تراز با جهان
وی با بیان اینکه ایران در غربالگری و بررسی سلامت خونهای اهدایی در بالاترین سطح علمی قرار دارد، اظهار کرد: آزمایشات علمی با دستگاههای بسیار پیشرفته و پرسنل آموزش دیده انجام میشود اما، هم ایران و هم سایر کشورهای دنیا تا به امروز نتوانستهاند با آزمایشات، تمام غربالگریهای ممکن را انجام دهند چون شناسایی برخی بیماریها نیازمند گذر زمان هستند بنابراین؛ به مصاحبه پزشکی و معاینه قبل از اهدای خون بسیار اهمیت میدهیم. به عنوان مثال اگر فرد سابقه سفر به مناطق خاصی از جهان را داشته باشد به او توصیه میکنیم پس از ۳ تا ۶ ماه بعد برای اهدای خون مراجعه کند تا اگر خدایی نکرده به بیماری خاصی مبتلا شده بود بتوان این موضوع را متوجه شد.
اعلام وجود بیماری خاص به اهدا کنندگان خون
مدیرکل انتقال خون استان تهران تاکید کرد: از سوی دیگر اگر پس از آزمایشاتی که بر خون اهدا شده توسط افراد انجام میشود، مشخص شود که فرد به یک بیماری خاصی مبتلا است که شاید خودش هم از آن بیاطلاع باشد ما این موضوع را طی تماس به اطلاع فرد میرسانیم. در واقع علت تاکید ما برای به همراه داشتن کارت ملی در مراجعه اول اهدای خون این است که بانک اطلاعاتی خود را از او تکمیل کنیم تا بتوانیم در صورت بروز چنین مشکلاتی به او اطلاع دهیم. وزارت بهداشت نیز مراکزی را برای پیگیری برخی بیماریها به ما معرفی کرده است که ما بیماران را به آن مراکز ارجاع میدهیم.
وی افزود: از آنجایی که تستهای ما غربالگری بیماریها است که بسیار حساس هستند گاهی اوقات ممکن است پس از انجام تستهای تخصصیتر مشخص شود که پاسخ تست فرد منفی بوده است اما در صورت مثبت شدن تست تشخیصی دوم فرد به درمانگاههای مخصوص ارجاع داده میشود.
خون ایرانیان به هیچ کشوری ارسال نمیشود
مدیرکل انتقال خون استان تهران، تاکید کرد: در مباحث علمی ما شانه به شانه کشورهای پیشرفته در حرکت هستیم و در بحث اهدای خون نیز جزو بهترین کشورهای دنیا هستیم. خون در ایران کاملا داوطلبانه تامین میشود و ذکر این نکته ضروری است که به هیچ عنوان خون دریافت شده از مردم قابل انتقال به خارج از کشور نیست و این شبههای که برخی افراد مغرض مطرح میکنند و میگویند ما خون را به سایر کشورها میفرستیم به هیچ عنوان امکان و صحت ندارد. شاخصهایی که برای سلامت اهدای خون در نظر گرفته میشود، کشور به کشور متفاوت است و این موضوع امکان پذیر نیست که ما به جایی خون بفرستیم.