مرداد ۱۴۰۵ می تواند شروع یک رالی یا اصلاح عمیق قیمتی بورس باشد؟

به نقل از دنیای اقتصاد، مرور عملکرد شاخص کل بورس تهران در مردادماه طی ۱۸ سال اخیر نشان می‌دهد که پنجمین ماه سال همواره یکی از مقاطع حساس و تعیین‌کننده بازار سرمایه بوده است؛ مردادی که گاهی با ثبت بازدهی‌های دو رقمی، سرمایه‌گذاران را غافلگیر کرده و گاهی نیز با افت‌های سنگین، امید معامله‌گران را به تعویق انداخته است. داده‌های تاریخی نشان می‌دهد میانگین بازدهی مرداد در ۱۸سال اخیر حدود ۳.۱۴ درصد بوده، اما پراکندگی قابل‌توجه بازدهی‌ها حاکی از آن است که مرداد بیش از آنکه تابع یک الگوی فصلی ثابت باشد، بازتابی از شرایط کلان اقتصاد، تحولات سیاسی، روند نرخ ارز، سیاست‌های پولی و البته انتظارات فعالان بازار بوده است. از جهش کم‌سابقه سال ۱۳۹۷ گرفته تا افت عمیق سال‌های ۱۳۹۹ و ۱۴۰۴، هر دوره روایتی متفاوت از رفتار سرمایه‌گذاران و وضعیت اقتصاد ایران را به تصویر می‌کشد. اکنون با نزدیک شدن به مرداد ۱۴۰۵، مرور این سابقه تاریخی می‌تواند تصویری روشن‌تر از ظرفیت‌ها و ریسک‌های پیش‌روی بازار سهام ارائه دهد.

پیش‌بینی بورس برای فردا نشان می‌دهد که در شرایط فعلی، احتمال ادامه روند مثبت بازار بالا است. زمانی که بازار یک روز معاملاتی را با چنین حجم بالایی از تقاضا و تعداد قابل‌توجه صف‌های خرید به پایان می‌رساند، معمولا بخشی از این تقاضا در آغاز معاملات روز بعد نیز حفظ می‌شود و می‌تواند زمینه‌ساز ادامه رشد شاخص‌ها باشد.

بررسی عملکرد شاخص کل بورس در مردادماه از سال ۱۳۸۷ تا ۱۴۰۴ نشان می‌دهد که نوسانات این ماه نمی‌تواند ناشی از تکرار الگوهای فصلی در بورس تهران باشد. در ۱۸سال اخیر، ۹ مرداد با بازدهی مثبت و ۹ مرداد نیز با بازدهی منفی به پایان رسیده است؛ موضوعی که نشان می‌دهد احتمال رشد یا افت بازار در این ماه تقریبا برابر بوده است. با این حال، میانگین بازدهی ۳.۱۴ درصدی بیانگر آن است که در سال‌هایی که بازار صعودی بوده، شدت رشد به‌مراتب بیشتر از میزان افت در سال‌های نزولی بوده است.

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های مرداد، همزمانی آن با انتشار گزارش‌های عملکرد فصلی شرکت‌ها و پایان فصل مجامع است، روشن‌تر شدن چشم‌انداز سودآوری بنگاه‌ها و افزایش توجه سرمایه‌گذاران به متغیرهای بنیادی است. در بسیاری از سال‌ها، انتشار صورت‌های مالی مناسب توانسته جریان نقدینگی را به سمت بازار سهام هدایت کند و شاخص کل را در مسیر صعود قرار دهد. در مقابل، هرگاه نااطمینانی‌های سیاسی، افزایش نرخ بهره یا سیاست‌های انقباضی بر فضای اقتصاد سایه انداخته، مرداد نیز به ماهی کم‌رمق یا حتی نزولی تبدیل شده است. سال‌های ۱۳۸۸ و ۱۳۸۹ نمونه‌ای از دوره‌هایی هستند که بازار در فضایی نسبتا باثبات و با اتکا به رشد سودآوری شرکت‌ها و افزایش قیمت ارز در شرکت‌های صادراتی، توانست بازدهی بیش از ۱۰ درصدی را در مرداد ثبت کند. در مقابل، سال‌های ۱۳۸۷، ۱۳۹۱ و ۱۳۹۴ تحت‌تاثیر فشارهای اقتصادی و فضای نامطمئن سرمایه‌گذاری با افت شاخص همراه شدند.

بورس به دنبال ثبات متغیرها

اگر تنها به میانگین بازدهی مرداد نگاه شود، ممکن است تصور شود این ماه معمولا با نوساناتی محدود همراه است؛ اما واقعیت آن است که پراکندگی داده‌ها بسیار زیاد بوده و فاصله میان بهترین و بدترین عملکرد به حدود ۴۰ واحد درصد می‌رسد. برجسته‌ترین رخداد این نمودار به مرداد ۱۳۹۷ بازمی‌گردد؛ زمانی که شاخص کل به دلیل نوسانات ارزی بیش از ۲۵ درصد رشد کرد و بهترین عملکرد مرداد در ۱۸ سال اخیر به ثبت رسید. این دوره همزمان با جهش نرخ ارز، افزایش انتظارات تورمی و رشد چشم‌گیر سودآوری شرکت‌های صادرات‌محور بود. صنایع فلزی، معدنی، پتروشیمی و پالایشی به دلیل افزایش ارزش ریالی درآمدهای ارزی، در کانون توجه سرمایه‌گذاران قرار گرفتند و موجی از ورود نقدینگی به بورس شکل گرفت. در آن مقطع، بورس به عنوان یکی از معدود بازارهایی شناخته می‌شد که می‌توانست خود را با تورم و کاهش ارزش پول ملی تطبیق دهد و همین موضوع زمینه‌ساز رشد پرشتاب شاخص شد.

پس از آن، مرداد ۱۴۰۰ نیز با بازدهی بیش از ۱۵ درصد یکی دیگر از بهترین عملکردهای تاریخی را ثبت کرد. این رشد عمدتا ناشی از ارزندگی قیمت سهام پس از اصلاح سنگین سال قبل، بهبود نسبی انتظارات نسبت به سیاست‌های اقتصادی و افزایش دوباره توجه سرمایه‌گذاران به صنایع بزرگ صادراتی بود.

در مقابل، مرداد ۱۳۹۹ آغاز یکی از دشوارترین دوره‌های تاریخ بورس تهران محسوب می‌شود. پس از ثبت رکوردهای پیاپی در نیمه نخست سال۹۹، بازار وارد فاز اصلاح شد و افت نزدیک به ۹ درصدی مرداد، آغاز روندی بود که در ماه‌های بعد نیز ادامه یافت. رشد شتاب‌زده قیمت‌ها، فاصله گرفتن ارزش سهام از متغیرهای بنیادی، تغییر سیاست‌های معاملاتی، عرضه‌های سنگین و کاهش اعتماد سرمایه‌گذاران از مهم‌ترین عواملی بودند که این اصلاح را رقم زدند.

داده‌های ۱۸ سال گذشته میانگین بازدهی مثبت ۳.۱۴ درصدی را برای مرداد نشان می‌دهد، اما این عدد به‌تنهایی نمی‌تواند مبنای پیش‌بینی عملکرد بازار در سال‌های آینده باشد. آنچه بیش از میانگین اهمیت دارد، دامنه وسیع نوسانات و وابستگی شدید عملکرد بازار به متغیرهای اقتصادی و سیاسی است.

تجربه تاریخی نشان می‌دهد هرگاه همزمان چند متغیر شامل ثبات نسبی سیاستگذاری، رشد سود شرکت‌ها، کنترل نرخ بهره واقعی و بهبود انتظارات نسبت به آینده اقتصاد فراهم شده، مرداد به یکی از بهترین ماه‌های بورس تبدیل شده است. در مقابل، هر زمان که نااطمینانی‌های کلان افزایش یافته یا سیاست‌های پولی انقباضی بر اقتصاد حاکم بوده، این ماه نیز عمدتا با افت شاخص همراه شده است.

نکته قابل‌توجه دیگر آن است که مرداد معمولا ماهی است که وزن تحلیل‌های بنیادی در تصمیم‌گیری سرمایه‌گذاران افزایش پیدا می‌کند. انتشار گزارش‌های ماهانه و عملکرد بهار شرکت‌ها، تصویر شفاف‌تری از وضعیت سودآوری صنایع ارائه می‌دهد و باعث می‌شود بازار بیش از گذشته به تفاوت عملکرد شرکت‌ها واکنش نشان دهد. به همین دلیل، در این مقطع زمانی معمولا سهام شرکت‌هایی که از رشد سودآوری برخوردارند از کلیت بازار فاصله گرفته و عملکرد متفاوتی را تجربه می‌کنند.