درک و دریافتی از فساد کشورها در سال 2025

کشورهایی که آزادی‎های مدنی را محدود می‎کنند، اغلب کنترل فساد را از دست می‎دهند

محمد صادق ربانی، عضو هیأت علمی بازنشستۀ دانشگاه

شفافیت بین الملل سازمانی مردم نهاد است که در سال 1372 در کشور آلمان به ثبت رسیده است. این سازمان اکنون ائتلافی از سازمانها و افرادی است که دربیش از 100 کشور دنیا دارای نمایندگی است و به‎صورت هفتگی گزارش‎هایی در مورد رویدادهای مرتبط با فساد در کشورهای مختلف را منتشر می‎کند. فسادهای مورد بررسی این سازمان شامل اختلاس، اخاذی، رشوه‌خواری، رسوایی سیاسی، بازار سیاه، فرار مالیاتی، تبانی، احتکار، خویشاوندسالاری، کاغذبازی، دزدسالاری، زمین‌خواری، رانت، رسوایی جنسی، تقلب و پول‌شویی است. گزارش سالانه این سازمان از میزان فساد در 180 کشور مورد بررسی در بهمن ماه هر سال ارائه می‎شود. اطلاعات هر کشور از مجموع سه منبع اطلاعاتی ناشی از 13 نظر سنجی محاسبه می‎شود. داده‎ های اطلاعاتی به‎ کمک موسسات نظرسنجی قابل اعتماد، مانند بانک جهانی و نشستهای اقتصاد جهانی گرد آوری می‎شود. سازمان شفافیت یا کارکنان آن نقشی در اطلاعات حاصل ندارند. گزارش حاضر که روز 21 بهمن ماه جاری منتشر شده است، فهرست فساد بین المللی سال 2025 از 182 کشور و منطقه است. این گزارش هفتمین سال متوالی است که به صورت فشرده توسط نگارنده در مستقل آنلاین منعکس می‌‎شود.

به‎ صورت خلاصه سازمان در سال 2025 مجموع 182 کشور و منطقه را رتبه بندی کرده است. میانگین امتیازات تمامی کشورهای مورد بررسی 42 است. در این میان 122 کشور کمتر از 50 امتیاز آورده اند که نشان گستردگی فساد بخش عمومی است. فقط پنج کشور امتیازی بیش از 80 کسب کرده اند. (10 سال قبل 12 کشور بودند). کاهش اخیر نشان می دهد که حتی خطر فساد در دموکراسی های بالا و کشورهایی که پایدار و مستحکم به نظر می‎ آمدند می‎تواند رخ دهد. کشورهایی که آزادی‎های مدنی را محدود می‎کنند، اغلب کنترل فساد را از دست می‎دهند. بیش از 90 درصد روزنامه نگاران کشته شده برای تحقیق فساد، در کشورهای با امتیاز پائین بوده اند. شفافیت بین الملل از رهبران می‎خواهد استقلال عدلیه را تقویت و بر آن نظارت کنند. تآمین مالی امور سیاسی را شفاف کرده، آزادی رسانه را حفظ و جریان‌های فرامرزی پول کثیف را مهار کنند.

طبق گزارش اخیر این سازمان، اعتراضات ضد دولتی در بسیاری از نقاط جهان نشان می‎دهد که مردم با رهبران غیر پاسخگو مدیریت می‎شوند و خواستار اصلاح هستند. در حالی که 31 کشور سطح فسادشان را از سال 2012 به بعد کاهش داده اند، مابقی نتوانسته‎اند این مشکل را تحت کنترل در آورند. میانگین امتیاز شفافیت جهانی به عدد 42 سقوط کرده و بیش از دو سوم کشورها امتیازی کمتر از 50 کسب کرده اند که عموم مردم هزینۀ آن را می‎پردازند. زیرا فساد منجر به کمبود بودجۀ بیمارستان‎ها، ساخته نشدن سیل‎ بندها و از بین رفتن امیدها و آرزوهای جوانان می‎شود.

سازمان معتقد است که ریشه کن کردن فساد با دشواری‎هایی همراه است به این علت که همۀ مردم به یک اندازه تحت تأثیر آن قرار نمی گیرند. یعنی در حالی که بسیاری از فساد موجود رنج می‌برند، گروه‌های دیگر از اوضاع فاسد بهره ‎مند می‎شوند. گروه‎های بهره‎‎ مند، ابزارهای خشونت را نیز در اختیار دارند و خود را بی نیاز از پاسخگویی می‎بینند.

اینک طبق روال سالهای گذشته ابتدا 10 کشور با بالاترین امتیاز محاسبه شده در سال 2025 ذکر می‎شود و پس از آن 10 کشور آخر فهرست خواهد آمد. سپس موقعیت کشورمان در مقایسه با همسایگان کشور بیان می‎شود.

10 کشور با بیشترین امتیازات عبارتند از: دانمارک (89)، فنلاند (88)، سنگاپور (84)، نروژ (81)، سوئد (80)، سوئیس (80)، لوکزامبورک (78)، هلند (78) و آلمان (77). همان‎گونه که ملاحظه می‎شود به جز سنگاپور همۀ کشورها با بالاترین امتیاز از کشورهای اروپایی و نسبتا کم جمعیت هستند. همۀ این کشورها بدون استثنا جزو کشورهای ثروتمند می‎باشند.

10 کشور با کمترین امتیاز عبارتند از: کرۀ شمالی (15) سوریه (15) نیکاراگوئه (14)، سودان (14)، اریتره (13)، لیبی (13)، یمن (13)، ونزوئلا (10)، سومالی (9) و سودان جنوبی (9). در این مورد کشورهای با کمترین امتیاز بیشتر از میان کشورهای آفریقایی و بعضا آمریکای جنوبی هستند.

همانگونه که ملاحظه می‎شود امتیاز کشورها به عواملی مانند جمعیت، نوع حکومت، میزان برخورداری و بیش از همه موقعیت جغرافیایی کشورها وابسته است. از این رو مقایسه یک کشور آفریقایی پرجمعیت و غیر برخوردار با کشوری همچون لوکزامبورک با جمعیت 600 هزار نفر و جزو کشورهای ثروتمند اروپایی منصفانه نیست. اما انتظار این است که کشورهای همسایه با جمعیت‎های تقریبأ یکسان، امتیازاتی نزدیک به هم داشته باشند.

در سال گذشتۀ میلادی جمهوری اسلامی با کسب 23 امتیاز در ردیف 153 از میان 182 کشور قرار گرفته است. طی 14 سال گذشته امتیاز ایران بین عدد 23 تا 30 در نوسان بوده است. در سال 2012 که آغاز محاسبۀ امتیازات قابل مقایسه با سایر کشورها بوده، امتیاز 28 محاسبه شده است. سالهای بعد به ترتیب 25 (2013)، 27 (2014)، 27 (2015)، 29 (2016)، 30 (2017)، 28 (2018)، 26 (2019)، 25 (2020)، 25 (2021)، 25 (2022)، 24 (2023)، 23 (2024)، 23 (2025). بالاترین امتیازات مربوط به سالهای 2016 تا 2018 است که مربوط به دورۀ ریاست جمهوری دکتر روحانی و ناشی از تنش زدایی در مورد مسایل هسته‎ای آن سالهاست.

امتیاز پانزده کشور همسایه، از خشکی و دریا به ترتیب از شرق تا شمال و غرب تا جنوب ذیلا ذکر می‎شود:

پاکستان با (43) امتیاز در ردیف 76 از میان 182 کشور دنیاست. افغانستان با (16) امتیاز در ردیف 169 است. ترکمنستان (17) ردیف 167، قزاقستان (38) ردیف 96، روسیه (22) ردیف 157، جمهوری آذربایجان (30) ردیف 130، ارمنستان (46) ردیف 65، ترکیه (31) ردیف 124، عراق (28) ردیف 130، کویت (46) ردیف 65، عربستان (45) ردیف 57،بحرین (50) ردیف 56، قطر (58) ردیف 41، امارات متحدۀ عربی (69) ردیف 21، عمان (52) ردیف 54.

جمهوری اسلامی با 23 امتیاز پائین تر از همۀ کشورهای همسایه به جز روسیه (22) ردیف 157، ترکمنستان (17) ردیف 167 و افغانستان (16) ردیف 169 قرار دارد.

میزان پاکدامنی کشورها راهنمای ارزنده‎ای برای تعاملات اقتصادی، سیاسی، فرهنگی میان کشورهاست. گردشگران برای انتخاب کشورهای مورد بازدید خود کشورهایی را انتخاب می‎ کنند که اخاذی، رشوه‌خواری، تقلب، پولشویی و دزدی کمتری داشته باشند. امتیازات شفافیت بین الملل راهنمای خوبی برای گردشگران می‎تواند باشد.