مهرعلیزاده؛ بعد از مناظره انتخابات ۱۴۰۰، رییسی به من گفت توقع نداشتم آن جمله را بگویید!
مهرعلیزاده: به بهانه انقلابیگری ماهیت جمهوری اسلامی را خدشهدار کردند/ تنها کاندیدایی در 1400 بودم که برنامه داشتم/ بعد از مناظره رییسی به من گفت توقع نداشتم آن جمله را بگویید/ چرا هرکس دم از اصلاح امور میزند، مهر غیر خودی میخورد.
محسن مهرعلیزاده کاندیدای انتخابات 1400 به جماران گفت: بارها گفته ام که یگانه راه اصلاح وضع موجود از مسیر صندوق رای و انتخابات میگذرد، فلذا همگی اعم از برنامهریزان و مدیران نظام، بخش الیت جامعه و احزاب و گروهها باید کاری بکنند که اعتماد به صندوق و سالم، آزاد و رقابتی بودن انتخابات محرز شود و در این رابطه اولی بر همه، نظام باید به کمک بررسیهای علمی جامعه شناختی و قبول واقعیتهای اجتماعی و فرهنگی موجود، با اتخاذ روشهای صحیح علمی، استراتژی نوینی را عملیاتی کند تا مردم از حالت قهر خارج شده و با صندوق رای آشتی کنند.
پایگاه خبری جماران، باران ستوده: انتخابات 1400 با وجود مشارکت کمتر مردم نسبت به انتخابات های قبل، واجد فرازهایی تاریخی از ادعاهای بزرگ اصولگرایانی بود که هر یک تلاش داشتند تا همچون غول چراغ جادو مشکلات کشور را چند روزه حل کنند یکی از حل سه روزه بورس سخن میگفت و دیگری از اینترنت رایگان و ساخت یک میلیون مسکن . اما کاندیدای پیروز با تعابیری از سوی یکی دیگر از کاندیداها قرار گرفت که نقل محافل و مجالس ایرانی ها شد.
محسن مهرعلیزاده در آخرین روزهای رقابت انتخاباتی کنار کشید، اما جدال مدیریتی او با اصولگرایان در تاریخ جاودانه شد. وی که خود را استخوان خردکرده نظام مدیریتی کشور میداند، از مصائب مدیریتی کشور سخن گفت و از بیمهریهایی یاد کرد که نیروهای مخلص انقلابی را با برچسبهای متعدد خانهنشین کرده است و فرصت های زیادی را در اختیار افراد فاسد قرار داده است تا به راحتی قانون را دور بزنند.
گفت و گوی مهرعلیزاده که در کارنامه مدیریتی خود از ریاست سازمان ورزش تا استانداری را آزموده است در ذیل آمده است که خواهید خواند.
در نگاه برخی ناظران ، نظام اداری کشور در حال حاضر با آشفتگی گستردهای روبرو شده است. در چنین ساختاری بسیاری از معضلات به مشکلات ظاهرا لاینحلی تبدیل شدند که نشان میدهد که کشور از نظر حکمرانی دچار مشکل شده است با توجه به سابقه طولانی شما در مدیریت کشور، این سوال به صورت جدی مطرح است که چه اتفاقی رخ داد که جامعه از فضایی که در ابتدای انقلاب اسلامی شاهدش بودیم به شرایط امروزی رسیده است، شما در این مورد چه ارزیابی دارید؟
سوال بسیار مهمی است. شکلگیری چنین فضایی حاصل اثرگذاری عامل واحدی نبوده بلکه عوامل متعددی نقش ایفا کردهاند که اثرات متقابل داشته و دارند. گسترش فساد، در اثر عدم برنامهریزیهای صحیح اقتصادی و حتی اولی بر آن، نداشتن یک الگوی توسعه و برنامههای استراتژیک بلندمدت توسعه و فقدان یک برنامه مشخص توسعه اقتصادی و در نتیجه پسرفتهای بارز و خسارتبار در زمینههای تولید و تجارت و فروکاهش سطح معیشتی مردم و افزایش فقر را موجب شده است. در نتیجه، روز به روز فاصله طبقاتی در جامعه زیادتر شده و فشار بر طبقات پایین بیشتر وارد شود.
در چنین شرایطی امکان این که فرد برای جبران هزینههای زندگی دست به تخلف بزند به شدت افزایش می یابد. بدتر اینکه، قبح این تخلفات به تدریج از بین رفته و طبعاً عادی شدن چنین تخلفاتی، بستر را برای تکرار و گسترش تخلف فراهم میکند،
آنچه که در شعارهای انقلاب و مطالبات مردم در 57 و قبل از آن مطرح بود، این بود که رژیم شاه عدهای که فقط او را قبول داشتند و جزء هزار فامیل بودند را در سطوح عالی و میانی مدیریتی راه داده و امکانات و تسهیلات را هم در اختیار آنان قرار میداد و مردم حسب وعدههای انقلابی به دنبال استقرار عدالت در این زمینه بودند و این امر با توجه به فضای خاص سالهای پس از انقلاب در تعاملات نانوشته بین مردم و مسئولین تا اندازه زیادی محقق شده بود در دهه 60 هم تا اندازهای این موارد رعایت میشد، ولی به تدریج تقسیمات گروهی و فرقهای بر شایستهسالاری رجحان پیدا کرد و در دهههای اخیر هم خیلی صریح موضوع خودی و غیرخودی مطرح شد و به تدریج نیروهای توانمند، عاقل، برنامهمحور و در عین حال مستقل و متکی به عقل و دانش و سالم مشمول گزینشهای خودی/ غیرخودی شده و پس زده شدند.
این روند تا جایی ادامه پیدا کرد که در دو دهه اخیر در میان مدیران عالی و متوسط تعداد افراد توانمند به حداقل رسید و از طرف دیگر به دلیل بیارج و قرب شدن دانایی و علم، مهاجرت بیرویه تحصیلکردههای بهترین دانشگاهها به طرز گسترده و خسارتباری توسعه پیدا کرد، متخصصین و صاحبان سرمایه به دلیل نامناسب و غیرعلمی بودن تصمیمات سازمانهای اداری مرتبط از ادامه و توسعه سرمایهگذاری و تولید هراسناک شده و اغلب کشور را رها کرده و به خارج از کشور رفتند و در یک کلام آنان که در بخشها و سطوح مختلف میتوانستند بر اساس عقل و منطق و علم فعالیت کرده، نظام را کارآمد و کشور را توانمند کنند، از صحنه حذف شدند و البته نتیجه سیطره کمدانشی و بیاعتقادی به برنامهریزی و مدیریت و آیندهنگری هزاران نتیجه منفی بدنبال داشت که مجموعاً در قالب ناکارآمدی دولت و نظام جلوهگر شدند.
اشتباه در تعیین اولویتهای اداره کشور، اشکالات ساختاری در کلیات نظام، عملکردهای غیرقانونی در سطوح مختلف، عدم التزام به رای ونظر مردم و ... که اینها همه عواملی موثر با اثرات متقابل برای فاصله گرفتن وضعیت موجود با آرمانشهر 57 میتوانند به شمار آیند.
آرمانشهر انقلابیون این بود که به دنبال پیروزی انقلاب، رویکردی ارزشی و قانونی بر ساختار کشور حاکم شود. چه اتفاقی افتاد که در انقلاب این رویه حاکم نشد؟
بلافاصله بعد از پیروزی انقلاب، اصول و ارزشهای اعتقادی و دینی در جامعه پررنگ شدند و این امر کمرنگ شدن ارزشها و قوانین مدنی و اجتماعی را در پی داشت لیکن در طول زمان با فاصله گرفتن از آن شور انقلابی، به تدریج ارزشهای دسته اول نیز کمرنگ شدند، ولی فرهنگ حاکم بر جامعه که بر کماهمیتی اصول قانونی و اجتماعی تکیه زده بود این کم اهمیتی را ادامه داد و لذا جامعه دچار نوعی هرج و مرج، گرایش به بیقانونی، میل به دور زدن قانون، قانونگریزی و بعضاً قانونشکنی شد. البته روحیه قانونگریزی، خودمحوری و خود برترانگاری در بعضی ردههای مسئولین نیز بدآموزیهای فرار از قانون و یا سوء استفاده از قانون را در جامعه ایجاد کرد که سهم این بخش از سهم بخش اول که عرض کردم کمتر نیست.
در سالهای نخست انقلاب مردم به جای غیرقانونی دانستن رد شدن از چراغ قرمز، آن را پایمال کردن خون شهدا میدانستند. معنی این حرف این است که این اقدام امری غیرقانونی است و نقض قانون، خیانت به خون شهداست. اینکه چراغ قرمز ردکردن ، قانونشکنی و جرم محسوب میشد، خوب و امر اجتماعی مقبولی است؛ ولی اشتباه این بود که وقتی به یک امر احتراز از ارتکاب خلاف قانون جنبه ارزش اعتقادی داده میشود عملا پایگاه، قوام و استحکام و جایگاه ذاتی اجتماعی قانون سست میشود و عملاً تبعیت از قانون به جای یک امر بالذات، به یک امر بالعرض تبدیل میشود و وقتی به هر دلیلی رعایت ارزشهای اعتقادی سست شود، رعایت قانون هم به صورت مضاعف سست میشود.
متأسفانه این امر که در قالب یک نمونه عنوان شد به صورت رویهای در تدریج و گذر زمان اعتبار و حجیت قانون را به حداقل رساند و ادعای انجام تکلیف شرعی، در موارد بسیاری، جایگاه ضرورت پایبندی به قوانین اجتماعی را در فرهنگ عمومی اجتماعی مردم اشغال کرد و بدینترتیب قانون نادیده گرفته شد و امروز شاهد آن هستیم که عدهای با دستاویز قراردادن تکلیف شرعی و آتش به اختیاری در زمینههای مهم اجتماعی، سیاسی و حتی معالاسف در امور سیاست بینالمللی هرچه را صلاح میدانند شخصاً یا توسط عوامل خود عمل میکنند، ملاحظه میکنید که در یک فرآیند نسبتاً زمانبر چگونه با هدف یا ادعای مستحکمتر کردن جایگاه قوانین در کشور و گره زدن آن به اعتقادات مردم و جایگزین کردن اصول ارزشی به جای اصول قانونی در گذر زمان با کمرنگ شدن اعتقادات مذهبی و فاصله گرفتن از شور انقلابی، در واقع جایگاه محکم قوانین در بین مردم از بین رفت و در اقدام بعدی با هدف مبارزه با قانونگریزی و کاستن از آسیبهای پیش گفته ایجاد و گسترش سیستمهای نظارتی متعدد، در دستور کار قرار گرفت.
لیکن این اقدام هم با توجه به اینکه ریشهای نبوده و اقدامی عکسالعملی در مقابل آسیبهای بنیادین رخنه کرده در روح و روان و فرهنگ عمومی جامعه بود نتوانست و نمیتواند به اصلاح امور منجر شود و امروز شاهد این هستیم که میزان تخلفات بسیار گسترش یافت و در نهایت وضعیت آشفتهای بر سیستم اداری کشور حاکم شده است و ضمن کاهش میزان کارآیی، مردم به شدت از روند اداره امور فساد گسترده سیستماتیک و رعایت نشدن قوانین ناراضی هستند.
به نظر می رسد وجود تخلفات ریز و درشت در ادارات این نارضایتی را بیشتر افزایش داده است؟
بله. وقوع تخلفات گسترده از یک طرف به ساختار اداری معیوب، وجود رانتها، مغشوش و مشتبه بودن مرزهای قانون، عدم شایستهسالاری و بر عکس، گسترش و تعمیم گروهگرایی و قبیلهسالاری و از طرف دیگر حالت خمیری بودن بخش قابلتوجهی از قوانین مهم کشور از جمله «ساز و کارهای انتخابات مجلس» در اختیار برخی مراکز قدرت و وابستگی کاندیداها به حامیان مالی خود و دهها موارد از این قبیل برمیگردد.
طبیعی است که در چنین شرایطی، افراد فرصتطلب پا به میدان گذاشته و میدانند که چطور باید از فرصتها به نفع خود بهره بگیرند. این افراد برای رسیدن به اهداف خود دست به هر کاری میزنند و از تملق و دروغ و فریب گرفته تا جعل و خرید مدرک تحصیلی ، ظاهرسازیهای آشکار بسته به شرایط، حضور در دار و دستهها، از امور به ظاهر خیرات گرفته تا پرداخت ریاکارانه کمک به مردم و حتی وجوه شرعی و ... که در حداقل بهرهبرداری از این اقدامات خود را برای حضور در پستهای مهم و حساس کشور مطرح کرده و از حضور در این پست نهایت بهره اقتصادی را میبرند.
در بسیاری، از موارد کاملاً مشخص است که این افراد صلاحیت لازم را ندارند اما این افراد میدانند چگونه از خلاءهای قانونی و یا از برخی بسترهای فسادزا در سیستمهای مختلف ، حتی سیستمهای نظارتی سوء استفاده کنند. کما اینکه چنین افرادی برای دستیابی به اهداف خود حاضرند که آدم یا گروه و... را بخرند. متاسفانه دیده میشود که سیستمهای نظارتی هم در مواردی در صدور حکم دچار خطا شده و عملاً عدالت رعایت نمیشود و در ادامه نیز بعضاً اتفاق میافتد که افرادی با جرم اندک در زندان محبوس هستند اما افرادی با جرائم سنگین آزادانه زندگی کرده و به تجارت خود مشغول هستند.
جایگزین کردن نیروهای عالم و دلسوز با نیروهای نادان و متعصب از برنامههای نفوذ دشمنان است
این ذهنیت وجود دارد که این اتفاق به دنبال نفوذ دشمن انجام شده من چنین برداشتی را از، صحبتهای شما نداشتم شما به ضعف قانونگرایی اشاره کردید که به دنبال فاصله گرفتن از فضای اول انقلاب، خلائی ایجاد شد که این خلا بستر را برای وقوع تخلفات فراهم کرد؟
پذیرفتن این ایده که عدهای درست از فردای پیروزی انقلاب در خارج یا داخل نشسته و به کادر اداری مجموعههای کشور توصیه میکنند که کارشکنی کنید، به همان میزان سادهاندیشی است که نادیده گرفتن نقش مخالفین در طراحی نفوذ به سیستمها و سازوکارها و حتی مهمتر از همه به کار گیری نیروها و عزل و نصب مدیران.
یکی از محوریترین برنامههای نفوذ دشمنان هر دولت و نظامی، اعمال نظر در طراحی ساختارها، فراهم آوردن شرایط رانده شدن و برچسب غیرخودیزدن به نیروهای عالم و آگاه و دلسوز و جایگزین کردن نیروهای نادان، متعصب و منفعتطلب است و بیتردید کشور ما هم نه تنها از احتمال این خطر مصون نبوده بلکه با توجه به وجود روحیههای خودمحوری، استقرار چنین سامانهای هم آسان و موثراست، لذا قطعاً مطمع نظر دشمنان نیز بوده است ولی اینها همه باعث نمیشود که ما تعطیلی علم و آگاهی و اهمیت ندادن به علوم روز و دانشگاهی در مراکز اصلی تصمیمگیری را دلیل اصلی انحرافات ندانیم و همه کاسه و کوزهها را سر دشمن، اعم از فرضی و غیر فرضی بشکنیم.
با این شرایط چه توقعی در خصوص دست به گریبان نشدن با ابر بحران بیآبی دارید؟
در خبری خواندم که در ابتدای انقلاب و در سراسر کشور فقط 45 هزار حلقه چاه آب وجود داشت و الان این تعداد به یک میلیون حلقه چاه رسیده است، نیمی ازچاهها بدون مجوز است. با این شرایط چه توقعی در خصوص خشک نشدن زمینها، ایجاد فرو نشستها و تعطیلی کشاورزی و ورشکستگی آبی و نهایتاً دست به گریبان نشدن با ابر بحران بیآبی دارید؟ این مطلب یک مثال بود شما مشابه این ملاحظات غیرعلمی در امور اساسی کشور را در صندوقهای اعتباری، صندوقهای بازنشستگی وجود و ایجاد رانتهای کلان اقتصادی، فراری دادن سرمایهها، مجبور به مهاجرت کردن مردم و دهها مساله مشابه میتوانید ببینید. حال این سوال به صورت جدی مطرح است که نهادهای مسئول ناظر چرا این اقدامات نادرست و خانمان برانداز را درک نمیکنند؟
چرا هرکس دم از اصلاح امور میزند، مهر غیر خودی میخورد؟
چرا در صدد اصلاح آنها بر نمیآیند؟ چرا هرکس دم از اصلاح امور میزند، مهر غیر خودی میخورد و بسته به شدت و ضعف گفتار، نوشتار و کردارش تا حد محرومیت همیشگی از مواهب زندگی تنبیه میشود؟ بهتر است دقیقتر بیاندیشیم همین نفوذها هم که از آن سخن به میان میآوریم، بستر اصلی آن، ناآگاهی، علمگریزی، خودمحوری و خودبرترپنداریهاست.
شهید بهشتی رحمه الله علیه در پاسخ به سئوالی در خصوص حضور روحانیون در شوراها و یا هر کار دیگر اجرایی گفتند: مانعی نیست، به شرط اینکه علم آن کار را داشته باشد. پایههای این رویکرد اشتباه از دهه 60 گذاشته شد که علم به طور کلی و مدیریت به صورت ویژه در بخشهای مهمی از تصمیم گیریها و اجراها کنار گذاشته شد و عدهای بی آنکه اشرافی بر امری داشته باشند به دلایلی از جمله داشتن موقعیتهای اجتماعی خاص بین مردم، نظرات خود را تحمیل کردند، در حالی که قرار گرفتن در چارچوب علم مدیریت به ما کمک میکرد که جامعه رشد پیدا کرده و توسعه یابد وگرنه اقداماتی غیرعلمی ما را به جایی نمیرساند.